moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Zryw Rzeczypospolitej

24 marca 1794 roku Tadeusz Kościuszko na krakowskim rynku złożył uroczystą przysięgę, stając się naczelnikiem pierwszego powstania narodowego. Polacy podjęli ostatnią próbę ratowania Rzeczypospolitej. Przewaga wojsk rosyjskich i pruskich była jednak zbyt duża i insurekcja zakończyła się klęską w połowie listopada 1794 roku.

Kościuszko pod Racławicami. Obraz Jana Matejki. Fot. Wikipedia

„Przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i niewinna męka Syna Jego” – ślubował Tadeusz Kościuszko na krakowskim Rynku 24 marca 1794 roku. To wydarzenie oznaczało rozpoczęcie powstania narodowego przeciw Rosji. Kościuszko objął nad nim dowództwo jako Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej. – Wcześniej planowano, że akt powstania zostanie ogłoszony na zamku wawelskim, Kościuszko zdecydował jednak złożyć przysięgę na rynku, gdzie mogło go usłyszeć więcej osób – mówi Henryk Wolski, historyk zajmujący się dziejami polskich powstań.

Polska była okupowana przez wojska rosyjskie od 1792 roku, gdy zakończyła się wojna w obronie uchwalonej rok wcześniej Konstytucji 3 maja. Władzę w kraju przejęli prorosyjscy działacze konfederacji targowickiej, a obradujący w Grodnie sejm wydał w 1793 roku zgodę na II rozbiór Polski. – Caryca Katarzyna II dążyła do ostatecznego podziału i zagarnięcia ziem polskich – tłumaczy historyk.

Polscy wojskowi i działacze polityczni, którzy znaleźli się na emigracji, głównie w Saksonii, zaczęli planować zbrojne powstanie. Jego celem miało być odbicie ziem z pruskiego i rosyjskiego zaboru. Dowództwo powierzono Kościuszce, bohaterowi wojen o niepodległość Stanów Zjednoczonych Ameryki i wojny z Rosją w obronie Konstytucji 3 maja. Jednak Kościuszko zwlekał z rozpoczęciem walk, uważając, że siły powstańcze nie są jeszcze gotowe.

Bezpośrednim impulsem do wybuchu zrywu była decyzja o redukcji o połowę polskiego wojska, którą w lutym 1794 roku zarządził sejm grodzieński. Nie podporządkował się temu brygadier Antoni Madaliński, dowódca I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej. 12 marca 1794 roku na czele zbuntowanego oddziału wyruszył z koszar w Ostrołęce w kierunku Krakowa. To stało się iskrą do rozpoczęcia zrywu.

Po przysiędze na krakowskim rynku Kościuszko podpisał w ratuszu „Akt powstania obywatelów mieszkańców województwa krakowskiego”. „Uwolnienie Polski od obcego żołnierza, przywrócenie i zabezpieczenie całości jej granic, wytępienie wszelkiej przemocy i uzurpacji tak obcej, jak i domowej, ugruntowanie wolności narodowej i niepodległości Rzeczypospolitej, ten jest cel święty powstania naszego" – opisywano cele powstania. Zapowiedziano też, że Naczelnik powoła Radę Najwyższą Narodową, która będzie pełnić funkcję rządu powstańczego.

1 kwietnia na czele około tysiąca żołnierzy wspartych oddziałami chłopów, tzw. kosynierów, Kościuszko wyruszył do Warszawy. Po drodze armia powstańcza rosła i osiągnęła stan ponad 4 tys. żołnierzy. Pod Racławicami, 40 km od Krakowa, drogę Polakom zastąpiły oddziały rosyjskie gen. Aleksandra Tormasowa. 4 kwietnia wojska Kościuszki pokonały ich w zaciętej bitwie. – Na wieść o tym zwycięstwie powstanie wkrótce wybuchło w Wilnie, na Żmudzi i w Warszawie – podaje Wolski.

Idąca do stolicy armia powstańcza na początku maja została otoczona przez rosyjskie siły pod Połańcem. Polskie oddziały zamknęły się tam w warownym obozie, w którym Kościuszko powołał Radę Najwyższą Narodową i ogłosił Uniwersał połaniecki. Zniósł w nim m.in. poddaństwo chłopów, ograniczył pańszczyznę i uniemożliwiał bezkarne rugowanie chłopów z ziemi. – To była próba zachęcenia chłopów do walki, niestety nieudana, ponieważ spora grupa właścicieli ziemskich nie ogłaszała powstańczych zarządzeń – tłumaczy historyk.

W połowie maja do walki przystąpiły Prusy. Szala zwycięstwa zaczęła się przechylać na stronę zaborców. 6 czerwca pod Szczekocinami wojska Kościuszki wycofały się z powodu znacznej przewagi armii prusko-rosyjskiej, dwa dni później powstańcy ponieśli klęskę pod Chełmem, 15 czerwca skapitulował Kraków, 11 sierpnia – Wilno.

Decydująca bitwa z wojskami rosyjskimi rozegrała się 10 października pod Maciejowicami. Rosyjskie siły rozpoczęły koncentrację przed uderzeniem na Warszawę. Pod Kozienicami przez Wisłę przeprawiał się 10-tysięczny korpus gen. Iwana Fersena. Kościuszko postanowił na niego uderzyć, zanim dołączy do głównej armii gen. Aleksandra Suworowa. Niestety, Polacy nie zdołali pokonać sił rosyjskich. Ranny Kościuszko dostał się do niewoli, a armia insurekcyjna została rozbita.

Oblegana od połowy lipca przez wojska prusko-rosyjskie Warszawa utrzymała się jako ośrodek powstańczy do 4 listopada. Wówczas armia gen. Suworowa zdobyła Pragę, a oddziały rosyjskie dokonały masakry ludności. Zginęło około 13 tys. powstańców i mieszkańców stolicy. Następnego dnia Warszawa skapitulowała.

Pozostałe wojsko powstańcze pod wodzą następcy Kościuszki, gen. Tomasza Wawrzeckiego, ogarnęły zniechęcenie i demoralizacja. 16 listopada pod Radoszycami oddziały polskie poddały się. Upadek powstania oznaczał też koniec Rzeczypospolitej. Polska po III rozbiorze w 1795 roku zniknęła z map Europy na ponad 120 lat. – Chociaż powstanie upadło, pamięć o nim i idei wolnościowych zrywów przetrwała przez długie lata rozbiorów – mówi Wolski.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
 
Odstraszanie i obrona
Gen. Kukuła: Trwa przegląd procedur bezpieczeństwa dotyczących szkolenia
Bezpieczeństwo ważniejsze dla młodych niż rozrywka
Optyka dla żołnierzy
Szarża „Dragona”
Kolejne FlyEle dla wojska
Żołnierze-sportowcy CWZS-u z medalami w trzech broniach
Kadisz za bohaterów
Polak kandydatem na stanowisko szefa Komitetu Wojskowego UE
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
NATO on Northern Track
Puchar księżniczki Zofii dla żeglarza CWZS-u
Marcin Gortat z wizytą u sojuszników
Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
Operacja „Synteza”, czyli bomby nad Policami
Znamy zwycięzców „EkstraKLASY Wojskowej”
WIM: nowoczesna klinika ginekologii otwarta
Cyberprzestrzeń na pierwszej linii
W Brukseli o wsparciu dla Ukrainy
Zachować właściwą kolejność działań
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Mundury w linii... produkcyjnej
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
Przełajowcy z Czarnej Dywizji najlepsi w crossie
Przygotowania czas zacząć
Barwy walki
Sandhurst: końcowe odliczanie
SOR w Legionowie
W Rumunii powstanie największa europejska baza NATO
Zmiany w dodatkach stażowych
W Italii, za wolność waszą i naszą
Tusk i Szmyhal: Mamy wspólne wartości
NATO na północnym szlaku
Prawda o zbrodni katyńskiej
Koreańska firma planuje inwestycje w Polsce
Wojna w Ukrainie oczami medyków
Aleksandra Mirosław – znów była najszybsza!
Front przy biurku
Rozpoznać, strzelić, zniknąć
Potężny atak rakietowy na Ukrainę
Jakie wyzwania czekają wojskową służbę zdrowia?
Kosiniak-Kamysz o zakupach koreańskiego uzbrojenia
Sprawa katyńska à la española
Wojna w świętym mieście, część trzecia
Ocalały z transportu do Katynia
Rakiety dla Jastrzębi
Więcej pieniędzy dla żołnierzy TSW
Wojna w świętym mieście, część druga
V Korpus z nowym dowódcą
Zbrodnia made in ZSRS
NATO zwiększy pomoc dla Ukrainy
Wojna w świętym mieście, epilog
Strażacy ruszają do akcji
25 lat w NATO – serwis specjalny
Charge of Dragon
Czerwone maki: Monte Cassino na dużym ekranie
Głos z katyńskich mogił
Święto stołecznego garnizonu
Wieczna pamięć ofiarom zbrodni katyńskiej!
Strategiczna rywalizacja. Związek Sowiecki/ Rosja a NATO
Szpej na miarę potrzeb
Ramię w ramię z aliantami
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Na straży wschodniej flanki NATO

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO