Gdyby wybuchła wojna, aż 48% Polaków w wieku 18–25 lat zgłosiłoby się do wojska, by wziąć czynny udział w konflikcie. Co czwarty młody (26%) deklaruje w takiej sytuacji chęć wyjechania z kraju. Co piąty (19%) udzielałby się w organizacjach pomocowych. Takie wyniki przynoszą badania postaw i wartości pokolenia „Z”, istotnych w kontekście rekrutacji i służby wojskowej.

Projekt zrealizowany został przez bydgoskie Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych (CDiSSZ), niedawno ukazał się raport końcowy. Badania trwały dwa lata (2023–2024) i były prowadzone za pomocą ankiet pośród uczniów i studentów oraz wywiadów eksperckich z dyrektorami placówek oświatowych, nauczycielami i pedagogami szkolnymi. Próba badawcza objęła 1200 młodych ludzi z 25 szkół i uczelni wyższych.

W ankiecie poruszono kwestie czynników motywujących do wstąpienia w szeregi wojska, jednocześnie zapytano o determinanty, które zniechęcają do związania się ze służbami mundurowymi. Ważnym zagadnieniem były sprawy postrzegania powszechnego obowiązku obrony, ćwiczeń wojskowych, zmian zachodzących w armii czy wpływu wojny w Ukrainie na bezpieczeństwo Polski. Wiele pytań dotyczyło kwestii światopoglądowych i innych cech charakterystycznych badanej generacji. Uzyskane dane posłużyły do identyfikacji oczekiwań i wymagań młodego pokolenia w kontekście rekrutacji i pełnienia służby w Wojsku Polskim.

Komfort i wygoda życia na topie

Zapytani o to, które cechy pokolenia „Z” najtrafniej charakteryzują jego przedstawicieli, ankietowani wskazali: łatwość w przyswajaniu i korzystaniu z nowinek technologicznych (31% odpowiedzi), dużą pewność siebie (18%), brak obaw wobec podejmowanego ryzyka (13%), potrzebę szybkiego rozwoju indywidualnego (12%) oraz zachowanie balansu pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym (12%). Gdy poproszono młodych o wskazanie autorytetu, 54% z nich przyznało, że po wsparcie, radę i przykład zwraca się do członków rodziny. 22% ankietowanych zadeklarowało, że nie ma żadnych autorytetów. Inne opcje – dotyczące wybitnych dowódców, nauczycieli, celebrytów, postaci ze świata polityki i nauki – zyskały niewielki odsetek (od 1 do 6%) wskazań.

Na pytanie „Co dla ciebie ma obecnie największe znaczenie?”, ankietowani odpowiadali: komfort i wygoda życia (38%), kariera zawodowa (26%), założenie rodziny (11%), bezpieczeństwo naszego kraju (10%). Wartości oparte na religii wskazało 2% badanych, ochronę planety 1%.

Gdy badacze zapytali o czynniki warunkujące osiągnięcie sukcesu, przedstawiciele pokolenia „Z” wymienili przede wszystkim wytrwałość i upór (33% wskazań), kompetencje i kwalifikacje zawodowe (21%) oraz kreatywność i innowacyjność (19%).

Poproszeni o wskazanie głównych źródeł pozyskiwania informacji badani podali: media społecznościowe (36%), portale internetowe (28%) oraz telewizję (16%).

Aż 73% ankietowanych uważa się za osoby tolerancyjne, odmiennego zdania jest 18%.

Szkolenia dla wszystkich

Seria pytań wprost związanych z rekrutacją do wojska zaczęła się od czynników zachęcających do służby. W ocenie młodych najważniejsze w tym kontekście jest stałe zwiększanie wysokości wynagrodzeń (27% odpowiedzi), możliwość pełnienia służby w pobliżu miejsca zamieszkania (25%), perspektywa rozwoju indywidualnego (20%) oraz dodatkowe przywileje (20%). Na pytanie o gotowość do przeprowadzki w razie podjęcia służby w armii (lub innych służbach mundurowych) „nie” odpowiedziało 57% ankietowanych. Odpowiedzi „tak” stanowiły 41% całości. Poproszeni o wskazanie czynników zniechęcających do służby w armii badani wymienili: ciągłą dyspozycyjność (29%), częstą zmianę miejsca zamieszkania (21%) oraz hierarchiczną strukturę organizacyjną wojska (14%).

Przedmiotem kolejnego pytania była motywacja kandydatów do służby w wojsku. Zdaniem ankietowanych, ochotników zachęca głównie: stabilność finansowa (24%), możliwość uzyskania wcześniejszych praw emerytalnych (19%) i możliwość rozwoju indywidualnego (11%).

W kontekście ewentualnego wstąpienia do służby wojskowej biorący udział w badaniu uważają się za: sprawnych fizycznie (23%), zdyscyplinowanych i lojalnych (19%), zdolnych do działania pod presją czasu (12%) i posiadających cechy przywódcze (11%). 57% przedstawicieli pokolenia „Z” sądzi, że regularne ćwiczenia wojskowe powinny dotyczyć wszystkich obywateli, 29% ma na ten temat odmienne zdanie.

Blisko połowa ankietowanych (48%) zadeklarowała gotowość zgłoszenia się do wojska, odbycia przeszkolenia i wzięcia czynnego udziału w działaniach zbrojnych – gdyby doszło do wojny. Zarazem więcej niż jedna czwarta (26%) przyznała, że w takiej sytuacji opuściłaby Polskę. Niemal co piąty ankietowany (19%) preferuje zaangażowanie w działania wspierające organizacje charytatywne i humanitarne.

Wojsko ma być gotowe na pokolenie „Z”

Co te wyniki mówią o młodych Polakach i ich gotowości do służby? Jak wojsko winno się do tego ustosunkować? Przedstawiciele pokolenia „Z” cenią sobie indywidualizm, rozwój osobisty, elastyczność, tzw. work-life balance. Tradycyjne wartości wojskowe, takie jak hierarchia, dyscyplina i bezwzględne podporządkowanie są dla nich mniej atrakcyjne.

– Zaskoczyła mnie potrzeba bliskości miejsca zamieszkania, bo to ostro kontrastuje z wizerunkiem młodych jako mobilnych, często wręcz niezakorzenionych – przyznaje ppłk Arkadiusz Czaplewski z CDiSSZ, jeden ze współautorów badania. – A zarazem trudno mi wyobrazić sobie wojsko, które nie byłoby strukturą hierarchiczną, wymagającą dużej dyspozycyjności. Dlatego w strategiach rekrutacyjnych trzeba podkreślać inne atuty służby, jej unikatowość. Podbijajmy fakt, że wojsko się zmienia, kupuje mnóstwo nowoczesnej broni – radzi oficer, zwracając uwagę na łatwość w przyswajaniu nowinek, która cechuje młodych Polaków.

We wnioskach z badań czytamy: „Pokolenie »Z« jest wychowane w świecie cyfrowym i dąży do funkcjonowania w otoczeniu nasyconym nowoczesnymi technologiami. Innowacyjność, koncentracja uwagi na cyberbezpieczeństwie, powszechne wykorzystanie dronów czy sztucznej inteligencji mogą przyciągnąć większą liczbę kandydatów zainteresowanych służbą w nowoczesnym środowisku”.

Przedstawiciele generacji „Z” cenią sobie organizacje, które promują elastyczne godziny pracy i pracę zdalną. Stąd konieczność położenia nacisku na promowanie takich modeli służby, jak wojska obrony terytorialnej, dobrowolna zasadnicza służba wojskowa, ale też rozmaitych działań podejmowanych przez resort obrony w zakresie edukacji wojskowej i proobronnej (jak program „Trenuj z wojskiem”).

Raport wskazuje, że w strategiach rekrutacyjnych uwzględniających cechy pokolenia „Z” konieczne jest prezentowanie wojska jako miejsca, gdzie tradycyjna hierarchia nie wyklucza otwartości na dialog, kreatywności, inicjatywy czy współpracy.

– Z naszych badań wynika, że młodzi są gotowi podporządkować się jasnym regułom. Że potrafią działać wspólnie, jeśli widzą sens. Że są tolerancyjni wobec różnorodności kulturowej, religijnej i społecznej, co sprzyja budowaniu zespołów opartych na wzajemnym zaufaniu – wylicza ppłk Czaplewski i dodaje jeszcze jedną istotną cechę – wyższy od poprzednich pokoleń wskaźnik kompetencji w zakresie znajomości języków obcych. – Młodzież ma mnóstwo atutów, z których armia może czerpać garściami. Musimy być gotowi na pokolenie „Z” – konkluduje oficer.