Masz wątpliwości dotyczące wojskowych przepisów – eksperci Ministerstwa Obrony Narodowej wyjaśniają zawiłości ustawy o obronie ojczyzny. Tym razem żołnierze zapytali m.in. o prawo do prowadzenia działalności zarobkowej w Internecie jako influencer, zasady udzielania urlopu aklimatyzacyjnego czy wyznaczania miejsca stawiennictwa na służbę rotacyjną.

Czy po dwutygodniowym wyjeździe służbowym za granicę (udział w ćwiczeniach międzynarodowych) przysługuje mi urlop aklimatyzacyjny w liczbie jednego dnia za każde rozpoczęte 10 dni pełnienia tam służby?

Nie przysługuje. Wspomniany przez autora pytania urlop aklimatyzacyjny przysługuje jedynie żołnierzom, którzy wracają do kraju po zagranicznej służbie w ramach polskich kontyngentów wojskowych.

Jakie kroki prawne może podjąć dowódca jednostki wojskowej w sprawie żołnierza kobiety prowadzącej działalność internetową (influencerka)? Nadmienię, że nagrywane przez żołnierza treści przynoszą zyski od sponsorów jak i z wyświetleń (żołnierz nie posiada zgody na pracę zarobkową lub działalność gospodarczą). Ponadto nagrywane treści często mają charakter erotyczny, co zdaniem wojskowych godzi w dobre imię żołnierza WP. Dodam, że materiał nagrywany jest w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim.

Żołnierz „influencer” nie musi od razu rejestrować działalności gospodarczej. W polskim prawie istnieje możliwość prowadzenia tzw. działalności nierejestrowanej, która pozwala na legalne osiąganie dochodów bez zakładania firmy. Aby jednak móc z niej skorzystać, należy spełnić następujące warunki- miesięczny przychód z działalności nie może przekroczyć 3 499,50 zł miesięcznie (limit od stycznia 2025 r.). Jeśli aktywność influencera nabiera charakteru zorganizowanego, ciągłego i zarobkowego, szczególnie w sytuacjach:

• regularnego publikowania sponsorowanych treści,

• podjęcia współpracy z wieloma markami w sposób powtarzalny,

• prowadzenia zorganizowanej kampanii promocyjnej,

• jeżeli przychód przekracza miesięczny limit 3 499,50 zł (w przypadku działalności nierejestrowanej),

należy założyć jednoosobową działalność gospodarczą.

Brak rejestracji działalności gospodarczej w sytuacji przekroczenia limitu kwotowego zarobków, może być uznany za prowadzenie działalności „na czarno” i skutkować karami finansowymi w myśl powszechnych przepisów skarbowych.

Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 335 ust. 1 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej.

Za pracę zarobkową uważa się pracę świadczoną osobiście:

1) w ramach stosunku pracy;

2) na podstawie innego tytułu, jeżeli praca jest wykonywana przez okres dłuższy niż jeden miesiąc.

Dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy zajmuje stanowisko służbowe, na wniosek żołnierza zawodowego, może zezwolić żołnierzowi na wykonywanie pracy zarobkowej lub prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli:

1) nie koliduje to z wykonywaniem zadań służbowych przez żołnierza;

2) wpływa na podwyższenie jego kwalifikacji;

3) nie narusza prestiżu żołnierza zawodowego;

4) prowadzona działalność gospodarcza lub działalność podmiotu, u którego będzie świadczona praca nie dotyczy wyrobów, o których mowa w przepisach w sprawie klasyfikacji wyrobów obronnych oraz dostaw, robót budowlanych i usług, przeznaczonych na zamówienie jednostek wojskowych.

Natomiast w przypadku wykonywania odpłatnej pracy w okresie nie dłuższym niż jeden miesiąc, żołnierz zawodowy jest obowiązany przekazać dowódcy jednostki, w której zajmuje stanowisko służbowe, informację o nazwie podmiotu, u którego wykonywał odpłatne prace na okres nie dłuższy niż jeden miesiąc, w terminie nie dłuższym niż jeden miesiąc od dnia rozpoczęcia wykonywania tych prac. Aczkolwiek przepis ten jest obwarowany zastrzeżeniem, który określa, że żołnierzowi nie wolno wykonywać odpłatnych prac w okresach krótszych niż jeden miesiąc, jeżeli stanowiłoby to naruszenie chociażby jednego z warunków, o których mowa w art. 335 ust. 3 pkt 1, 3 lub 4 ustawy.

W myśl analizy powyższych przepisów ustawodawca nie wskazuje rodzajów działalności gospodarczej tylko odnosi się do ogólnego pojęcia „działalność”. Z tego też względu należy wyprowadzić wniosek, iż żołnierz „influencer” przed rozpoczęciem działalności internetowej w pierwszej kolejności musi zawnioskować do dowódcy jednostki o zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej rejestrowanej albo nierejestrowanej lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Odnosząc się do kwestii kroków prawnych w stosunku do żołnierza należy wskazać, że już w preambule ustawy o obronie ojczyzny, ustawodawca podkreślił, że służba wojskowa wymaga zdyscyplinowania, lojalności i poświęcenia. Żołnierz odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny wojskowej. Naruszenie dyscypliny wojskowej stanowi czyn żołnierza polegający na zachowaniu godzącym w dobre imię lub interes sił zbrojnych, zawinionym przekroczeniu uprawnień albo niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. Naruszeniem dyscypliny wojskowej w omawianym przypadku stanowi brak zgody na prowadzenie działalności gospodarczej lub pracy zarobkowej oraz:

1) zachowanie nielicujące z godnością i postawą żołnierza;

2) niedopełnienie obowiązków żołnierza wynikających z przepisów prawa, regulaminów wojskowych i zasad etyki wojskowej.

Ponadto jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że materiał nagrywany jest w trakcie zwolnienia lekarskiego, dowódca jednostki ma prawo przeprowadzić kontrolę w zakresie prawidłowości wykorzystania zwolnienia przez żołnierza. Taka kontrola polega na ustaleniu, czy żołnierz zawodowy w okresie orzeczonej niezdolności do służby, w tym sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności czy nie wykonuje pracy zarobkowej. W przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli, że żołnierz zawodowy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie lekarskie w inny sposób niezgodny z jego celem, osoba kontrolująca sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego. Na podstawie ustaleń zawartych w protokole dowódca jednostki stwierdza, w drodze decyzji, utratę prawa do uposażenia za cały okres pozostawania na zwolnieniu lekarskim.

Czy miejsce stawiennictwa na służbę rotacyjną może być wyznaczone ponad 20 km od miejsca stałej lokalizacji batalionu, bez zapewnienia żołnierzowi transportu?

Tak. Żołnierz OT wezwany do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w trybie natychmiastowego stawiennictwa jest obowiązany stawić się do tej służby w określonym terminie i miejscu.

Czy żołnierz zawodowy wypowiadający stosunek służbowy w dniu 3 stycznia może zostać zwolniony w dniu 31 stycznia, czyli w ostatnim roboczym dniu miesiąca?

Zgodnie z art. 231 ust. 2 i 3 ustawy o obronie ojczyzny, zwolnienie z zawodowej służby wojskowej żołnierza zawodowego wskutek dokonanego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej następuje po upływie trzech miesięcy od dnia złożenia wypowiedzenia przez żołnierza, w ostatnim dniu miesiąca. Jednakże okres ten może być skrócony za pisemną zgodą zwalnianego żołnierza i właściwego organu, przy czym kończyć się musi ostatniego dnia miesiąca.

Wskazać należy również na rozporządzenie ministra obrony narodowej z 20 lutego 2023 roku w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, gdzie w § 7 ust. 4 i 5 wskazano, iż dowódca jednostki, do którego wpłynęło wypowiedzenie żołnierza, przesyła je niezwłocznie bezpośrednio do organu zwalniającego oraz do wiadomości swoich przełożonych będących w podległości tego organu, o ile on sam nie stanowi tego organu. Wówczas przełożeni ci w terminie 14 dni mogą przedstawić swoją opinię dotyczącą skrócenia okresu wypowiedzenia i przesłać ją do organu uprawnionego do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jeśli opinia nie zostanie przedstawiona w tym terminie, uznaje się, że brak jest sprzeciwu wobec uwzględnienia w całości zawartego w wypowiedzeniu żądania, a opinia została wyrażona w sposób milczący.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w omawianym przypadku jest możliwe zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej 31 stycznia, czyli w ostatnim dniu miesiąca.

Czy żołnierz OT na stanowisku szefa sekcji/dowódcy plutonu może opiniować żołnierza zawodowego, którego jest bezpośrednim przełożonym? Co w przypadku, gdy przebywa na zwolnieniu lekarskim w okresie opiniowania? Czy inny żołnierz powinien być wyznaczony do pełnienia funkcji etatowego przełożonego, czy opiniować powinien wyższy przełożony zgodnie z hierarchią?

Zgodnie z art. 127 ust. 1 ustawy o obronie ojczyzny w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem służby pełnionej w razie mobilizacji i w czasie wojny, żołnierz podlega opiniowaniu służbowemu przez przełożonego. Z kolei zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 25 marca 2024 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy, opinię służbową sporządza osobiście bezpośredni przełożony żołnierza zawodowego. Oznacza to, że żołnierz OT będący bezpośrednim przełożonym żołnierza zawodowego jest uprawniony do jego zaopiniowania.

Odnosząc się do kwestii przebywania opiniującego żołnierza na zwolnieniu lekarskim, wskazać należy, że zgodnie z § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia opiniowanie służbowe żołnierzy zawodowych przeprowadza się w okresie od 15 sierpnia do 15 października. Oznacza to, że prawodawca przewidział okres dwóch miesięcy na dokonanie tej czynności. Jednakże w przypadku braku takiej możliwości ze względu na upływający termin na przeprowadzenie procesu opiniowania i jednocześnie fakt nieobecności opiniującego, opiniowanie – zgodnie z przywołanym przepisem ustawowym – powinna przeprowadzić osoba, która pełni służbę na stanowisku służbowym – będąca bezpośrednim przełożonym opiniowanego żołnierza. Oznacza to, że w omawianej sytuacji żołnierza zawodowego opiniuje osoba piastująca stanowisko lub osoba ją zastępująca.