Żandarm musi być profesjonalistą, a zarazem specjalistą, np. w pracy kryminalnej, dochodzeniowo-śledczej czy prewencyjnej. Jako jedyna formacja w wojsku mamy własną ustawę, która określa zasady naszego funkcjonowania – mówi pułkownik Piotr Płonka, komendant Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej.

Pułkownik Piotr Płonka, komendant Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej.

Żandarm to policjant wojskowy. W Panu jest więcej policjanta czy żołnierza?

Hmm…, myślę, że trzeba zachować rozwagę i umieć to zbilansować. Przede wszystkim jest się żołnierzem, bo wykonujemy zadania w siłach zbrojnych i to wspólnie z kolegami z innych rodzajów wojsk. Z drugiej strony jestem też policjantem i może nawet przede wszystkim policjantem, bo do tej roli powołano żandarmerię.

W Mińsku Mazowieckim w Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej jest Pan od listopada 2008 r., najpierw jako zastępca, w tym czasie był Pan komendantem Oddziału Żandarmerii Wojskowej w Elblągu oraz dowódcą Zgrupowania Szkoleniowego Afgańskich Sił Bezpieczeństwa w Islamskiej Republice Afganistanu, od października zeszłego roku jako komendant. Czego tu uczycie?

Działania żandarmerii, oprócz zapobiegania negatywnym zjawiskom w wojsku, to przede wszystkim czuwanie nad przestrzeganiem prawa. Tego nie można pozostawić przypadkowi, to wymaga nauki i doskonalenia.
Każdy z naszych kursantów otrzymuje wiedzę niezbędną do pracy na stanowisku, na którym pełni służbę na co dzień – żandarm musi być profesjonalistą w swojej profesji, a zarazem specjalistą, np. w pracy kryminalnej, dochodzeniowo-śledczej czy prewencyjnej. Jako jedyna formacja w wojsku mamy własną ustawę, która określa zasady naszego funkcjonowania.
W Centrum funkcjonuje między innymi Wydział Dydaktyczny, który tworzą cykle szkolenia: prewencji, prawa, kryminalny, taktyki kryminalistycznej, taktyki i techniki interwencji, ogólnowojskowy, komunikacji społecznej i informatyki, wychowania fizycznego i administracyjno-logistyczny oraz studium języków obcych. Działalność wydziału zabezpieczają pozostałe komórki organizacyjne. Odbywają się u nas również kursy przekwalifikowania na inne specjalności i wreszcie kursy doskonalące, które dają możliwość pogłębienia wiedzy specjalistycznej.

Czy nie lepiej byłoby żołnierzy kandydatów na żandarmów posyłać do szkół policyjnych?

Istnieje „specyfika działań żandarmerii”. Szkoły policyjne nie uczą wykonywania obowiązków związanych ze służbą wojskową ani międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych. Policjanci szkoleni są do działania w środowisku cywilnym. Nie szkoli się ich do walki w ramach konfliktów zbrojnych. Niektóre specjalistyczne jednostki żandarmerii są w stanie samodzielnie tworzyć określone ugrupowania bojowe, jak choćby komponenty Polskiego Kontyngentu Wojskowego w misjach zagranicznych, czy samodzielne Polskie Kontyngenty Wojskowe, np. w Demokratycznej Republice Konga.
Inspektor dochodzeniowo-śledczy ŻW musi działać w dość specyficznym środowisku wojskowym, umieć poruszać się po terenie wojskowym, znać struktury dowódcze i wiedzieć gdzie, u kogo i jakich informacji szukać. Będąc żołnierzem, zna mentalność żołnierzy i do tego dostosowuje taktykę prowadzenia postępowania. Podobnie technik kryminalistyki stykać się będzie częściej ze śladami przestępstw i technik charakterystycznych dla wojska. Wprawdzie kwalifikacja popełnionego czynu zabronionego jest ta sama, ale różnią się techniki działań przestępczych i ślady charakterystyczne pozostawione na miejscu zdarzeń.
Żandarmi prowadzą też postępowania o wykroczenia. Również i tu istnieją różnice, gdyż oskarżycielem publicznym nie jest żandarm tylko prokurator wojskowy. Poza tym część wykroczeń ścigana jest na wniosek dowódcy.

Żandarm musi umieć więcej?

Tak, bez wątpienia.

Tak Pan patrzy na ludzi, którzy przychodzą do żandarmerii?

Od tych ludzi wymagamy więcej. Jeśli, na przykład, jedziemy na ćwiczenia, to robimy w większości to, co pozostali żołnierze i mamy jeszcze swoją specyfikę. Ale to można powiedzieć chyba o każdym rodzaju wojsk.

Szkolicie wyłącznie żandarmów?

Nie. Realizujemy też kursy i szkolenia dla innych rodzajów wojsk oraz funkcjonariuszy służb.
Uczymy ich przede wszystkim międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych, zasad użycia siły w misjach pokojowych i stabilizacyjnych, zasad użycia środków przymusu bezpośredniego i kierowania ruchem drogowym.

Ilu absolwentów CSŻW jest już w żandarmerii?

W liczbach bezwzględnych przeszkoliliśmy już chyba cały stan żandarmerii, co nie znaczy, że nie mamy więcej pracy. Nasi absolwenci wracają do nas na kursy kwalifikacyjne przed objęciem innego stanowiska służbowego lub przed mianowaniem na wyższy stopień oraz na kursy doskonalące. Zapewniając rezerwy żandarmerii, szkolimy żołnierzy służby przygotowawczej, jak również, wspólnie z innymi szkołami, podoficerów, którzy stanowią kościec żandarmerii.

Mówiąc o współpracy międzynarodowej i misjach, opiera się Pan na własnych doświadczeniach. Całkiem niedawno, przez siedem miesięcy, uczył Pan wojskowo-policyjnej roboty Afgańczyków.

W Afganistanie głównie organizowałem i koordynowałem proces szkolenia i przygotowania afgańskich sił bezpieczeństwa do przejęcia odpowiedzialności za bezpieczeństwo i porządek publiczny w prowincji. Szkolenie zazwyczaj rozpoczynało się od nauki czytania pisania. Później dopiero odbywały się zajęcia specjalistyczne z działalności: prewencyjnej, dochodzeniowo-śledczej i specjalnej jednostek policji.

* * * * *

Piotr Płonka - pułkownik, doktor nauk wojskowych. Komendant Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim, wykładowca Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie i Wydziału Prawa na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Karierę wojskową rozpoczął jako dziewiętnastolatek w 1992 roku.