moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Bohaterowie z lilijkami

Przeprowadzili akcję pod Arsenałem, zamach na Franza Kutscherę, walczyli w powstaniu warszawskim i uprzykrzali życie okupantowi akcjami małego sabotażu. Szare Szeregi powstały 27 września 1939 roku. Przed wybuchem powstania w konspiracyjnych strukturach działało już ponad 15 tys. dziewcząt i chłopców. Polscy harcerze tworzyli największą młodzieżową organizację podziemną w okupowanej Europie.

27 września 1939 roku, dzień przed kapitulacją Warszawy. Na ul. Noakowskiego 12 w mieszkaniu Stanisława Borowieckiego, szefa Głównej Kwatery Męskiej Związku Harcerstwa Polskiego trwa zebranie. Kilkunastu członków Naczelnej Rady Harcerskiej podejmuje decyzję, by organizacja przeszła do konspiracji.

– Wybuch II wojny postawił przed harcerzami nowe zadania – mówi Witold Kamecki, harcerz i historyk II wojny światowej. Podkreśla, że od pierwszych dni września harcerze brali udział w walkach w obronie kraju. – Tamtego dnia władze konspiracyjnego harcerstwa postanowiły, że podstawowym celem organizacji będzie wychowanie poprzez walkę i naukę – wyjaśnia historyk.

Dziś – jutro – pojutrze

Nadal obowiązywały zasady zawarte w przedwojennym prawie i przyrzeczeniu harcerskim, jednak do jego roty dodano słowa: „Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę w Szarych Szeregach, tajemnic organizacyjnych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia".

W 1940 roku organizacja przyjęła kryptonim „Szare Szeregi”. Pierwszym naczelnikiem konspiracyjnego harcerstwa został Florian Marciniak „Nowak”. Gdy aresztowało go gestapo 6 maja 1943 roku, jego miejsce zajął Stanisław Broniewski „Orsza”. Dowodził on do 3 października 1944 roku, kiedy zastąpił go Leon Marszałek „Adam”.

Początkowo ze względu na wymogi konspiracji do Szarych Szeregów przyjmowano tylko młodzież od 17. roku życia. Potem pojawiła się konieczność stworzenia programu dla młodszych chłopców. Dlatego w listopadzie 1942 roku zreorganizowano konspiracyjne struktury i wprowadzono trzy grupy wiekowe: Zawiszacy (12–15 lat), Szkoły Bojowe (15–17 lat) i Grupy Szturmowe (powyżej 18. roku życia). – Szare Szeregi stały się największą młodzieżową organizacją podziemną w okupowanej Europie, która w połowie 1944 roku skupiała ponad 8 tys. harcerzy i przeszło 7 tys. harcerek – podaje Kamecki.

Program harcerstwa zawierał się w haśle „Dziś – jutro – pojutrze”. „Program każdego z trzech wymienionych szczebli wieku borykał się z tymi samymi zagadnieniami. Jak żyć dziś – w niewoli, jak przysposabiać się do życia jutro – w okresie walki jawnej, jak to się mówiło przełomu, jak wreszcie przysposabiać się do życia pojutrze – do odbudowy uwolnionej Polski”, opisywał „Orsza” w książce „Całym życiem”.

Mały sabotaż

Zgodnie z tym programem Zawiszacy byli szkoleni w ratownictwie i łączności, uczyli się też na tajnych kompletach, nie brali za to udziału w działaniach przeciw okupantowi. Ich starsi koledzy z Bojowych Szkół angażowali się do walki, ale bez użycia broni. Przygotowywali się do służby w oddziałach rozpoznawczych, zwiadowczych i łączności, uczęszczali na tajne komplety.

Do ich zadań należał też tzw. mały sabotaż, czyli działania propagandowe mające podtrzymywać na duchu Polaków. Malowali na murach napisy ośmieszające Niemców, rysowali znak Polski Walczącej, zrywali niemieckie flagi. Wśród najgłośniejszych akcji było zerwanie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika czy namalowanie znaku Polski Walczącej na pomniku Lotnika. Pierwszą przeprowadził Aleksy Dawidowski „Alek”, autorem drugiej był Jan Bytnar „Rudy”.

Harcerze brali też udział w propagandowej akcji „N” skierowanej do Niemców i polegającej na podrzucaniu im dywersyjnych ulotek i gazetek. Zbierali także przekazywane do Armii Krajowej informacje dotyczące rozmieszczenia wojsk niemieckich w ramach akcji WISS, czyli Wywiad i Informacja Szarych Szeregów.

Walka do końca

W bezpośredniej walce z okupantem mogli brać udział najstarsi. Tworzyli Grupy Szturmowe podporządkowane Kierownictwu Dywersji AK, które uczestniczyły w akcjach bojowych i dywersyjnych. W 1943 roku z Grup Szturmowych wyodrębniono Batalion „Zośka”. W jego skład wchodził oddział specjalny „Agat”, który z czasem przekształcił się w batalion „Parasol”. Zadaniem „Agatu” była likwidacja wysokich rangą funkcjonariuszy SS i policji.

Najsłynniejsze operacje przeprowadzone przez harcerzy to m.in.: akcja pod Arsenałem – odbicie 26 marca 1943 roku 21 więźniów, w tym Jana Bytnara „Rudego”, udany zamach na Franza Kutscherę, szefa policji i SS dystryktu warszawskiego 1 lutego 1944 roku czy odbicie 49 więźniów z transportu do Oświęcimia w nocy 20 maja 1943 roku, znane jako akcja pod Celestynowem.

W ramach Szarych Szeregach samodzielnie funkcjonowała Organizacja Harcerek pod kryptonimem „Związek Koniczyn”, a od 1943 roku „Bądź Gotów”. Ich komendantką była Józefina Łapińska. Harcerki przygotowywały się i prowadziły pomocniczą służbę: sanitarną, łącznościową i wywiad, a także opiekowały się sierotami i więźniami. Jednocześnie młodzież harcerska przygotowywała się do walki w szkołach podchorążych, studiowała na tajnych kompletach.

Czas na otwartą walkę z okupantem nadszedł wraz z wybuchem powstania warszawskiego. W szeregach AK walczyły m.in. harcerskie bataliony „Zośka”, „Parasol”, „Wigry” i „Gustaw”. Dwa pierwsze należały do najlepiej wyszkolonych i uzbrojonych powstańczych oddziałów. Harcerki służyły jako sanitariuszki, łączniczki i przewodniczki w kanałach, a Zawiszacy stanowili większość obsady Harcerskiej Poczty Polowej.

Za swoją walkę harcerze zapłacili wysoką cenę. – W czasie okupacji zginęło ok. 5 tys. członków Szarych Szeregów: zostali zamordowani podczas śledztw i w obozach koncentracyjnych, zabici w akcjach bojowych lub zginęli w powstaniu – wylicza historyk.

17 stycznia 1945 roku naczelnik „Adam” rozwiązał Szare Szeregi. „Ludziom bardzo ciężko było się rozstać po tylu latach wspólnej, twardej służby. Wiadomo było, że za chwilę jedni pójdą do niewoli, a inni będą usiłowali się wydostać z ludnością cywilną. Każdy w swoją nieznaną drogę. Zamiast pożegnania wszyscy stali na baczność i mówili rotę harcerskiego przyrzeczenia”, wspominał „Orsza”.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


Abramsy w pętli
 
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Nowe zadania szefa SKW
Wioślarze i triatlonistka na podium
Śladami ojca
Czego można się nauczyć od żołnierzy?
„Przekazał narodowi dziedzictwo myśli o honor i potęgę państwa dbałej”
Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
Krwawa noc pośród puszczy
Camp Miron. Amerykańscy specjalsi w Polsce
Sojusznicy ćwiczą w Drawsku
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Więcej hełmów dla żołnierzy
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
Po przeprawie ruszyli do walki
Ameryka daje wsparcie
Na straży nieba
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Polska wiktoria na Monte Cassino
Święto Oddziału Specjalnego ŻW
Pytania o europejską tarczę
Orzeł dla bohaterów
Memoriał gen. Andersa coraz bliżej
Mobilne dowodzenie
Kto wywalczy tytuł mistrza MMA?
„Pierwsza Drużyna” na start
Dwa krążki kajakarki z „armii mistrzów”
Bohater odtrącony
Barbara wzmocni polską obronę powietrzną
Żołnierzu, wyślij dziecko na wakacje z Rewitą
Premier odwiedził WZZ Podlasie
„Wakacje z wojskiem”, czyli plan na lato
Flota Bayraktarów w komplecie
By Polska była bezpieczna
Wojskowi medycy niosą pomoc w Iraku
Prezydent chce wzmocnienia odporności państwa
Dwa srebrne medale kajakarzy CWZS-u
W obronie wschodniej flanki NATO
Obradował Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Polki pobiegły po srebro!
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Układ nerwowy Mieczników
Tomczyk: „Tarcza Wschód” ma odstraszyć agresora
Sejmowa debata o bezpieczeństwie
MON przedstawiło w Senacie plany rozwoju sił zbrojnych
Wielki triumf 2 Korpusu Polskiego
Broń Hitlera w rękach AK
Wojna w świętym mieście, epilog
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
NATO on Northern Track
Gry wojenne w szkoleniu
Zawsze gotowi do pomocy
Pływacy i maratończycy na medal
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Serwis K9 w Polsce
They Will Check The Training Results in Combat
Wszystkie misje AWACS-a
„Grand Quadriga ‘24”

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO