moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Armia Czerwona dokonała 72 lata temu masakry na Śląsku

Żołnierze wyciągali ludzi z piwnic i domów. Torturowali, okradali, gwałcili, rozstrzeliwali. Zginęły kobiety, dzieci, powstańcy śląscy, a nawet ukrywający się Żydzi – łącznie blisko 450 osób. 27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona spacyfikowała Przyszowice i Miechowice na Śląsku.


Tablica na zbiorowej mogile pomordowanych przez żołnierzy sowieckich.

Zeznaje J.R. (urodzony w 1922 roku): „Przy kurniku znaleźliśmy ciało Brzóski. Potem opowiedział mi Adolf Krzysteczko o tym, jak Franciszek Brzóska zginął. Oni witali nadjeżdżających żołnierzy radzieckich. Jeden z nich kazał Brzósce oddać zegarek. Gdy ten odmówił, jeden z Rosjan zastrzelił go strzałem z samochodu. Samochód się zatrzymał. Rosjanin zszedł na dół i zabrał ten zegarek”.

Zeznaje L.Ch. (ur. w 1930 roku): „Tato zobaczył, że mężczyźni są pozabijani serią z automatu w głowę. Ciotki leżały na schodach do piwnicy. Były zadźgane bagnetami – na ich ciałach było dużo ran. Ojciec powiedział po cichu do mamy, że maleństwo w poduszce było najprawdopodobniej uduszone. Wywnioskowała, że wszystkie kobiety były zabite ciosami bagnetów. Z wypowiedzi ojca wynikało, że nie ulegało wątpliwości to, że wszystkich tych ludzi zamordowali żołnierze radzieccy”.

Zeznaje M.L. (ur. w 1916 roku): „W chwili wkroczenia Armii Czerwonej do wsi wszyscy ukryliśmy się u sąsiadów Lomaniów w piwnicy. W naszym domu nie było piwnicy. Tam ukrywaliśmy się około dwóch dni. Na zewnątrz trwały zacięte walki. W pewnym momencie do piwnicy wszedł żołnierz radziecki i wyprowadził Annę Lomanię. Ten żołnierz gdzieś z nią chodził, chyba szukał innych dziewczyn. Gdy wrócił do domu, Ania zaczęła krzyczeć „ratunku” i wołała brata Roberta. Padł jeden strzał i usłyszeliśmy, jak coś pada na klapę wejściową do piwnicy. Od razu zaczęła kapać krew spomiędzy desek, krew ciekła do beczki z kiszoną kapustą”.

Jak Armia Czerwona przekraczała granice

– Na terenach przedwojennej Polski żołnierze Armii Czerwonej dopuszczali się gwałtów i kradzieży, jednak ich dowódcy starali się trzymać w oddziałach względną dyscyplinę. Zdarzało się nawet, że sprawcy takich przestępstw byli rozstrzeliwani. Sytuacja zmieniła się, kiedy wkroczyli na terytorium Rzeszy – wyjaśnia dr Dariusz Węgrzyn, historyk z Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. – Dla Sowietów nastał czas zemsty – dodaje. Gotowi byli rozdawać razy na ślepo, bez wdawania się w niuanse.

Pod koniec stycznia 1945 roku maszerujący od strony Gliwic czerwonoarmiści podeszli pod Przyszowice. – Przed wojną była to ostatnia wieś po polskiej stronie granicy. Kamień rzucony spośród jej zabudowań lądował już w Niemczech – opowiada dr Węgrzyn. Na opłotkach Sowieci natknęli się na niemieckich żołnierzy z 2 Batalionu Pancernego. Po krótkiej wymianie ognia Niemcy się wycofali, a zwycięskie oddziały wkroczyły do wsi. Część Polaków przyjęła ten fakt z entuzjazmem. Szybko przekonali się jednak, że nie ma się z czego cieszyć. We wsi rozpoczęła się regularna rzeź. – Czerwonoarmiści najpewniej się pomylili. Byli przekonani, że oto właśnie wkroczyli do Niemiec – ocenia dr Węgrzyn. Wyciągali ludzi z domów, piwnic, gwałcili, kradli, rozstrzeliwali, palili. Nie oszczędzili dawnych powstańców śląskich, polskich działaczy niepodległościowych. Zabili też kilku węgierskich i włoskich Żydów – więźniów obozu koncentracyjnego, którzy zdołali zbiec z marszu śmierci i ukrywali się w Przyszowicach przed Niemcami. Łącznie Sowieci zamordowali ponad 50 cywilów, doszczętnie spalili też 70 zabudowań. Najstarsza z ofiar miała 78 lat, najmłodsza dziesięć miesięcy.

27 stycznia Armia Czerwona wkroczyła też do miasteczka Miechowice (dziś to dzielnica Bytomia). – Tutaj scenariusz był podobny. Prące na południowy zachód oddziały napotkały na krótkotrwały niemiecki opór, który zdołały przełamać. Różnica polegała na tym, że ta część Śląska, w której położone są Miechowice, przed wojną należała do Rzeszy – wyjaśnia dr Węgrzyn. Przy czym nie wszyscy mieszkańcy byli Niemcami. – Mimo granicy, to był jeden region. Rodziny mieszały się, a ludzie często mówili o sobie, że „są stąd”, identyfikowali się również poprzez wyznanie katolickie – zaznacza historyk. W mieście przebywali też obywatele przedwojennej Polski, którzy w czasie okupacji pracowali jako przymusowi robotnicy. Czerwonoarmiści nie bawili się jednak w subtelności.

Mordy rozpoczęły się wraz z podejściem oddziałów do pierwszych zabudowań. Furię żołnierzy wzmogła jeszcze pogłoska o zastrzeleniu rosyjskiego majora. Po latach liczbę ofiar masakry oszacowano na 380. – Ostatecznie jednak udało się zidentyfikować 230 osób. Nie wszystkie nazwiska ofiar zostały po tragedii zapisane. W mieście panowały chaos i strach – wyjaśnia dr Węgrzyn.

Mieszkańcy Miechowic jeszcze przez kilka dni bali się opuszczać domy. W tym czasie ciała ofiar leżały na podwórkach i ulicach. Potem rozpoczęły się naprędce przygotowane pochówki. Zwłoki trafiały do zbiorowych mogił i pojedynczych grobów. Często owinięte w prześcieradła czy brezent. W Miechowicach zabrakło trumien.

Pamięć rodzinna, pamięć publiczna

– O masakrach przez długi czas nie można było oficjalnie mówić. Ale ja o tym, co się wydarzyło w naszej miejscowości, wiedziałem od zawsze. Już kiedy byłem dzieckiem, opowiadały o tym babcia i mama – wspomina Andrzej Biskupski z Towarzystwa Miłośników Przyszowic. Dziś we wsi stoi pomnik upamiętniający ofiary. – Co roku organizujemy obchody. Przez lata powstawał też film dokumentalny, w którym wypowiadają się świadkowie masakry. Wielu z nich dziś już nie żyje – zaznacza Biskupski. Ofiary rzezi dokonanej przez Armię Czerwoną upamiętniane są też w Miechowicach.

IPN w Katowicach prowadził śledztwa w sprawie pacyfikacji śląskich miejscowości. Obydwa zostały zakończone. Do sądu nie udało się skierować aktu oskarżenia. Dwa lata temu, podczas obchodów 70. rocznicy masakry w Miechowicach, prokurator Ewa Koj, naczelnik pionu śledczego katowickiego IPN mówiła (cytat za PAP): – Wyczerpaliśmy wszystkie możliwe źródła dowodowe, a okoliczności tragedii zostały względnie precyzyjnie zrekonstruowane. Jeżeli pojawią się kiedyś jakieś dodatkowe informacje na ten temat, to dzięki badaniom historyków.

Zeznania świadków masakry w Przyszowicach pochodzą z prokuratorskiego śledztwa w tej sprawie. Zostały zamieszczone w publikacji „Tragedia w cieniu „wyzwolenia”. Górny Śląsk w 1945 roku”, wydanej w 2015 roku przez katowicki IPN.

Łukasz Zalesiński

autor zdjęć: Tomasz Górny/ Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze

~ewald
1485601920
dobry artykul lecz bramk nazwy cmentarza.
31-B7-33-23

Nagroda dla reporterów „Polski Zbrojnej”
 
Strzelczyni CWZS-u na pucharowym podium
Telefon zaufania dla żołnierzy
W Jachrance o skokach spadochronowych
Wielki test w West Point coraz bliżej
Pamiętamy o Niezłomnych
Tylko sprawny żołnierz może być skuteczny na polu walki
Air Show ’25 – do zobaczenia
Zmiany w zarządzie PGZ-etu
Brąz razy sześć dla żołnierzy na mistrzostwach świata i Europy
Brak perspektyw na szybką zmianę sytuacji w Ukrainie
Lista trupich główek
Szefowie obrony NATO o zakupach amunicji
Nowy szef CWCR
Miejsce kobiet jest (również) w lotnictwie
Zmiany w dowództwie Żandarmerii Wojskowej
Lotnictwo i kobiety
Szwecja kolejnym członkiem NATO
Więcej pieniędzy w portfelach żołnierzy
Dobrowolsi – czas start!
Eurofightery znowu w Polsce
F-16 z misją PKW Orlik w Estonii
Będzie za co kupić koreańską broń
Podwyżki dla zawodowców coraz bliżej
Zachód przeciwko „korsarzom”
Wojenny bohater na szubienicy
Kleszcze dla wojska
Abramsy pod dobrą opieką
Ostrożnie! Czołgi na drodze
BAP przenosi się z Estonii na Łotwę
Co z podwyżkami dla żołnierzy?
„Nie” dla wojskowej misji w Ukrainie
Którą drogą do armii?
Leopardy jadą na poligon
Złota taekwondzistka, srebrni hokeiści na trawie
Wyposażenie indywidualne żołnierzy do wymiany
„Brilliant Jump 2024”: finał długiego marszu
Zamiana po włosku
Ferie w mundurze
Gwałty stały się bronią rosyjskiej armii
Przerwany lot „Orlika”
Gdzie są szczątki Tu-154M? Podkomisja Macierewicza pod lupą
Tajna misja polskiej agentki
Jakie podwyżki dla żołnierzy
Nowoczesny system IBCS dla Wojska Polskiego
Priorytety dla armii
Walczyli o wolną Polskę, zginęli od kul UB
Operacja „Gryf” i „Rengaw” na Podlasiu
Offset dla „Wisły”
Komandosi szkolą psy bojowe w Iraku
W Polsce będzie centrum NATO-Ukraina
Jaką drogą po wojskowy indeks?
Nowoczesna łączność dla armii
Żołnierze NATO nie pojadą do Ukrainy
Sztandar dla Dowództwa WOT
Andrzej Grzyb: Ws. obrony cywilnej liczę na porozumienie ponad podziałami
Sukcesy wojskowych w żeglarstwie i łyżwiarstwie szybkim
Mocny sygnał od NATO
Rusza morski „Dragon”
Palmiry – miejsce kaźni
Podwójny Półmaraton Komandosa
Medale dla sportowców z „armii mistrzów”
Więcej pieniędzy dla żołnierzy TSW
Polska przystań brytyjskich jeńców

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO