Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa i służba w rezerwie pasywnej lub aktywnej – to nowe formy służby wojskowej, które ma wprowadzić ustawa o obronie ojczyzny. Procedowany projekt likwiduje dotychczasowe rodzaje służby: kandydacką, okresową i przygotowawczą. Zmiany mają dostosować siły zbrojne do aktualnych wyzwań.

Obecnie żołnierzy zawodowych obowiązuje tzw. ustawa pragmatyczna. Z kolei zasady pełnienia służby przez m.in. rezerwistów, terytorialsów czy ochotników służby przygotowawczej określają przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Wkrótce znowelizowane zapisy obu tych aktów prawnych znajdą się w jednej ustawie o obronie ojczyzny.

Projekt nowej ustawy – jak przekonują jego autorzy – ma uwzględnić aktualne potrzeby sił zbrojnych. Na nowo określa więc rodzaje służby pełnionej przez żołnierzy zawodowych i niezawodowych. Ta ma się dzielić na trzy rodzaje: w rezerwie, czynna oraz pełniona w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Służba w rezerwie – żołnierze AR-u i PR-u

Nowości pojawią się m.in. w przypadku służby rezerwistów, którą dziś pełnią np. byli wojskowi zawodowi, ale też żołnierze NSR-u i ochotnicy po służbie przygotowawczej. Rozwiązania zaproponowane w ustawie mają podzielić służbę w rezerwie na pasywną (żołnierze PR-u) i aktywną (żołnierze AR-u).

W pierwszej grupie znajdą się osoby zakwalifikowane do rezerwy bez złożonej przysięgi (np. po kwalifikacji wojskowej) oraz ci, którzy złożyli przysięgę, ale nie są zainteresowani służbą w wojsku. Jako rezerwiści pasywni będą pełnić służbę w ramach ćwiczeń wojskowych, a w razie konieczności brać także udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków oraz w akcjach poszukiwawczych.

Natomiast aktywną rezerwę będą tworzyć osoby, które nie ukończyły 55 lat albo 60 lat w przypadku osób posiadających stopień podoficerski lub oficerski. – To forma służby, którą tworzymy na wzór rozwiązań ze Stanów Zjednoczonych. Będą ją pełnić osoby po przeszkoleniu wojskowym i przysiędze wojskowej, które wyraziły chęć takiej służby – mówił Mariusz Błaszczak podczas prezentacji założeń projektu ustawy.

Służba w rezerwie aktywnej będzie pełniona na podstawie powołania na czas nieokreślony, a żołnierz będzie musiał stawić się w koszarach raz na kwartał na co najmniej dwa dni w czasie wolnym od pracy oraz jednorazowo na 14 dni co najmniej raz na trzy lata. Służba ta będzie mogła być też pełniona w trybie natychmiastowego stawiennictwa. Co więcej, żołnierz AR-u na swój wniosek będzie mógł zostać skierowany do pełnienia służby w polskich kontyngentach wojskowych na stanowiska przewidziane dla żołnierzy zawodowych. Po minimum trzech latach służby w AR-u i uzyskaniu pozytywnej opinii służbowej rezerwista będzie mógł ubiegać się o powołanie do służby zawodowej.

Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa

Jeśli chodzi o czynną służbę wojskową, to projekt ustawy dzieli ją na trzy rodzaje: zawodową, terytorialną oraz zasadniczą służbę wojskową obowiązkową i dobrowolną. Ta ostatnia, jako nowość w armii, będzie stanowiła swego rodzaju wstęp do ubiegania się o powołanie np. w szeregi zawodowców. Ma trwać 12 miesięcy i składać się z dwóch etapów: 28-dniowego szkolenia podstawowego zakończonego przysięgą wojskową oraz 11-miesięcznego szkolenia specjalistycznego. Osoba odbywająca taki rodzaj służby otrzyma wynagrodzenie w wysokości najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego. – Takie rozwiązanie zapewni nam dostęp do wykwalifikowanych rezerwistów, którzy będą mieli także pierwszeństwo w rekrutacji do zawodowej służby wojskowej – wyjaśniał szef MON-u.

Po ukończeniu bowiem pełnego cyklu szkolenia żołnierz będzie mógł złożyć wniosek nie tylko o wstąpienie do terytorialsów albo do rezerwy aktywnej zawodowej, ale także do służby zawodowej. Powołanie do każdej z nich będzie jednak zależało od aktualnych potrzeb Sił Zbrojnych RP.

Ci, którzy ukończą jedynie szkolenie podstawowe (bez 11-miesięcznego kursu specjalistycznego), będą mogli złożyć wniosek o przyjęcie w szeregi rezerwy aktywnej lub służby terytorialnej. Inaczej automatycznie staną się żołnierzami PR-u. W ciągu trzech lat od przeniesienia do rezerwy będą mogli jednak złożyć wniosek o kontynuację dobrowolnej służby i odbycie szkolenia specjalistycznego.

Przepisy zakładają, że czas trwania dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej będzie mógł być krótszy w przypadku absolwentów klas wojskowych współpracujących z MON-em (certyfikowane wojskowe klasy mundurowe, oddziały przygotowania wojskowego).

W projekcie zawarto także przepisy dotyczące obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, która jest odpowiednikiem zasadniczej służby wojskowej. Obecnie obowiązek jej pełnienia jest jednak zawieszony.

Koniec NSR-u i służby przygotowawczej

Projekt ustawy likwiduje też obowiązujące dziś rodzaje służby czynnej. Chodzi tu m.in. o służby: okresową (ma charakter ochotniczy, można ją pełnić np. w sytuacjach zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków), przygotowawczą oraz tę pełnioną w ramach narodowych sił rezerwowych (NSR).

W wyniku tych zmian żołnierze służby okresowej staną się żołnierzami terytorialnej służby wojskowej (będą mogli też złożyć wniosek o przeniesienie do rezerwy pasywnej lub aktywnej). Natomiast żołnierze NSR-u z dniem wejścia w życie nowych przepisów staną się żołnierzami AR-u (chyba że złożą wniosek o rezygnację z pełnienia takiej służby, wtedy trafią do rezerwy pasywnej). Służba przygotowawcza (którą żołnierz odbędzie zanim nowa ustawa zacznie obowiązywać) zostanie zaliczona jako szkolenie podstawowe w ramach pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej.

Projektowane regulacje likwidują służbę kandydacką, którą obecnie pełnią np. podchorążowie wojskowych akademii. Według propozycji ukończenie przez podchorążego pierwszego roku studiów wojskowych będzie równoznaczne z odbyciem dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Po zaliczeniu I roku wojskowi studenci uzyskają taki sam status jak żołnierze zawodowi i będą otrzymywać takie samo jak zawodowcy wynagrodzenie.

Ustawa o obronie ojczyzny ma zastąpić 14 innych ustaw, w tym o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz powszechnym obowiązku obrony RP. Nowe zapisy mają uporządkować regulacje dotyczące wojska, obronności i zasad pełnienia służby, a także unowocześnić Siły Zbrojne RP i zwiększyć atrakcyjność służby.