W dniach 14-15 września 2017 roku w Kołobrzegu odbędzie się Ogólnopolska konferencja naukowa pod patronatem Ministra Obrony Narodowej - “Polskie sojusze wojskowe w XX wieku - aspekty polityczne, militarne i ekonomiczne”.

W czasach, gdy zagrożenie bezpieczeństwa Polski oraz wynikające z tego wzmocnienie polskiego potencjału obronnego w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO) stało się elementem dyskusji publicznej, potrzebne jest wyciągnięcie wniosków z przeszłości. W ubiegłym stuleciu Polska zyskała bardzo bogate doświadczenia w kwestiach sojuszy militarnych. Wybijając się na niepodległość, budowała sojusze trwałe i mniej trwałe w obliczu bezpośrednich zagrożeń w latach 1918–21 oraz próbowała w ramach systemu wersalskiego zbudować własny system sojuszy w Europie Środkowo-Wschodniej przed 1939 rokiem. Była także sojusznikiem największych światowych mocarstw: Francji, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych Ameryki. Nie uchroniło to naszego kraju przed zniewoleniem, które nastąpiło po zakończeniu II wojny światowej – nasi potężni zachodni alianci zgodzili się na włączenie Polski do sowieckiej strefy wpływów.

Polska komunistyczna, satelita Związku Sowieckiego, kraj bez możliwości kreowania własnej polityki zagranicznej, wewnętrznie zniewolona przez aparat służb specjalnych oraz jednostki Północnej Grupy Wojsk Armii Sowieckiej, stała się mimowolnym – wbrew woli zdecydowanej części społeczeństwa – sojusznikiem totalitarnego mocarstwa. W ramach sojuszu wojskowego tzw. Krajów „demokracji ludowej” – Układu Warszawskiego z 1955 r. – ludowe Wojsko Polskie, kierowane przez uległych Moskwie generałów, przygotowywało się do wojny ofensywnej z krajami zachodnimi i USA. Szczególnie udział w Układzie Warszawskim miał dalekosiężne skutki dla całego PRL, gdyż wymuszony przez Sowietów rozwój armii, a także kreowanie kierunków rozwoju państwa pod kątem rozbudowy potencjału militarnego, odcisnął swoje piętno na wszystkich aspektach funkcjonowania państwa – od ekonomiczno-gospodarczych po polityczno-militarne. Ludowe Wojsko Polskie było podporą władzy komunistycznej, czego dowiodły wydarzenia na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. czy w czasie stanu wojennego, gdy junta generalska faktycznie przejęła władzę. Szczęśliwie wojsko to nie miało szansy spełnić „internacjonalistycznego obowiązku” w ramach wojny z krajami wchodzącymi w skład NATO. Ten wariant mógł mieć dla Polski skutek ostateczny i destrukcyjny.

Koniec XX wieku przyniósł również krótki okres, w którym Polska musiała budować swój system bezpieczeństwa bez przynależności do któregoś wielkich sojuszy wojskowych, w oparciu o własny potencjał, choć celem polskiej polityki po odzyskaniu niepodległości stało się członkostwo w Pakcie Północnoatlantyckim. Realizacją tego celu zakończył się dla naszego kraju w burzliwy wiek XX – Polska w 1999 r. weszła do NATO. Wydawało się wówczas, że system zbiorowego bezpieczeństwa, jaki zbudowano w Europie, daje gwarancję stabilności na długie lata. O tym, jak zwodnicze jest takie myślenie, przekonaliśmy się w 2014 r., gdy nastąpiła agresja Rosji na Ukrainę.

Autor tekstu: Krzysztof Widziński

Ogólnopolska konferencja naukowa pod patronatem Ministra Obrony Narodowej
“Polskie sojusze wojskowe w XX wieku - aspekty polityczne, militarne i ekonomiczne”
Kołobrzeg, 14-15 września 2017

Organizatorzy konferencji: Wojskowe Biuro Historyczne im. gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie Oddział Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu 12. Szczecińska Dywizja Zmechanizowana im. Bolesława Krzywoustego Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu
Komitet organizacyjny: Dr Daniel Koreś (Oddział IPN we Wrocławiu/Archiwum Wojskowe w Oleśnicy) Dr Paweł Skubisz (Oddział IPN w Szczecinie)
Sekretarze konferencji: Michał Ruczyński (IPN) Krzysztof Widziński (WBH)

Patronat medialny nad konferencją objęła Polska Zbrojna Historia.

Program konferencji: 

14 września (czwartek):
09.00 – 9.15
• uroczyste otwarcie
• powitanie gości

09.15 – 10.50 – Sojusze Polski Odrodzonej I
09.15 – 9.35
• dr Jacek Jędrysiak, Pod czujnym okiem "sojusznika": szkolenie oficerów Polnische Wehrmacht w latach 1917-1918 (Wojskowe Biuro Historyczne)

09.35 – 09.55
• prof. dr hab. Wołodymyr Komar, Współpraca polsko-ukraińska w ramach ruchu prometejskiego okresu międzywojennego (Przykarpacki Uniwersytet Narodowy imienia Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku, Ukraina)

09.55 – 10.15
• dr Marek Bogdan Kozubel, Współpraca wywiadowcza między Oddziałem II Sztabu Generalnego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego a wywiadem Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz ukraińskim podziemiem w latach 1920-1926”.

10.15 – 10.35
• dr Daniel Koreś, Wizerunek armii rumuńskiej w raportach polskich attaché wojskowych (1921-39) (Archiwum Wojskowe w Oleśnicy)

10.35 – 10.50
• przerwa kawowa

10.50 – 12.15 – Sojusze Polski Odrodzonej II
10.50 – 11.10
• dr Grzegorz Śliżewski, Lotnicze aspekty polskiej współpracy wojskowej z zachodnimi sojusznikami w latach 1921-1944 (Fundacja Historyczna Lotnictwa Polskiego)

11.10 – 11.30
• dr Marek Piotr Deszczyński, Władze Polski wobec podejmowanych przez Niemcy prób nawiązania współpracy wojskowej (luty 1934 – kwiecień 1939 r.) (Akademia Sztuki Wojennej)

11.30 – 11.50
• dr Wojciech Mazur, Sentymentu dla niej nie miał i nie ma… Generał Maurice Gamelin wobec sojuszu Francji i II Rzeczypospolitej, 1935-1939 (Uniwersytet Jagielloński)
Ogólnopolska konferencja naukowa „Polskie sojusze wojskowe w XX wieku –aspekty polityczne, militarne i ekonomiczne” Kołobrzeg, 14-15 września 2017 r.

11.50 –12.00
• dyskusja podsumowująca pierwszy panel

12.00 – 12.15
• przerwa kawowa

12.15 -14.05 – Sojusze czasu wojny
12.15 – 12.35
• dr Adam Nogaj, Skuteczność sojuszu brytyjsko – francusko – polskiego we wrześniu 1939 r. w historiografii polskiej

12.35 – 12.55
• płk prof. dr hab. Juliusz S. Tym, Militarne aspekty polsko-brytyjskiego sojuszu wojskowego 1940–1945. Wojsko Polskich Sił Zbrojnych w planach wojennych Wielkiej Brytanii (Akademia Sztuki Wojennej)

12.55 – 13.15
• dr hab. Sławomir Kalbarczyk, Niespełniony sojusz polsko-sowiecki z 1941 r. Wokół przyczyn ewakuacji Armii Andersa z ZSRS do Iranu w 1942 r. (uwagi na kanwie monograficznych badań nad dziejami formacji) (Instytut Pamięci Narodowej)

13.15 – 13.35
• prof. dr hab. Jarosław Rabiński, Dziennik czynności Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego, jako źródło do badania genezy, ewolucji i realizacji polskich sojuszów wojskowych podczas II wojny światowej (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

13.35 – 13.55
• Wojciech Miklaszewski, „Prywatny sojusz”, czyli polscy piloci w 56 Grupie Myśliwskiej USAAF w latach 1944-45 (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy)

13.55 – 14.05
• dyskusja podsumowująca drugi panel

15.00-17.15 – Pod sowieckim panowaniem - PRL w Układzie Warszawskim
15.00– 15.20
• dr inż. Robert Rybak, Geneza Układu Warszawskiego (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

15.20– 15.40
• dr Paweł Piotrowski, Węzłowe zagadnienia uczestnictwa Sił Zbrojnych PRL w organizacji Układu Warszawskiego (Wojskowe Biuro Historyczne)
Ogólnopolska konferencja naukowa „Polskie sojusze wojskowe w XX wieku –aspekty polityczne, militarne i ekonomiczne” Kołobrzeg, 14-15 września 2017 r.

15.40 - 16.00
• prof. dr hab. Sławomir Cenckiewicz, Europejski Teatr Działań Wojennych – definicja, geopolityka i sowiecka strategia wojny (Wojskowe Biuro Historyczne)

16.00 – 16.20
• Ryszard Sodel, Zarys roli Sił Zbrojnych PRL w Układzie Warszawskim w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku z uwzględnieniem zmian militarnych, gospodarczych, społecznych i politycznych (Instytut Pamięci Narodowej)

16.20 – 16.40
• dr Renata Knyspel-Kopeć, Układ Warszawski w świetle aktów prawnych (Instytut Geopolityki w Częstochowie)

16.40 – 17.00
• dr Robert Dziemba, Sojusz atomowy pomiędzy PRL a ZSRR w ramach zadania specjalnego "Wisła” (Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu)

17.00– 17.15
• dyskusja podsumowująca trzeci panel

15 września (piątek):
09.00 – 11.00 – PRL a państwa komunistyczne
09.00 – 09.20
• dr Przemysław Benken, Wsparcie dla Demokratycznej Republiki Wietnamu udzielane przez Polską Rzeczpospolitą Ludową w okresie II wojny indochińskiej (Instytut Pamięci Narodowej)

09.20 – 09.40
• Jakub Wieszczak, Niedobrani sojusznicy? Memoratywne uwarunkowania współpracy pomiędzy NRD a PRL w ramach Układu Warszawskiego (Uniwersytet Wrocławski)

09.40 – 10.00
• dr Wojciech Mazurek, Koncepcje obrony Wybrzeża w Polsce po II wojnie światowej do końca lat 80 (Stowarzyszenie żołnierzy i sympatyków „Niebieskich Beretów”)

10.00 – 10.20
• Bartosz Kapuściak, Współpraca Zarządu II Sztabu Generalnego WP z wywiadami krajów Bloku Wschodniego – zarys problemu (Instytut Pamięci Narodowej)

10.20 – 10.30
• dyskusja podsumowująca czwarty panel

10.30 – 11.00
• przerwa kawowa
Ogólnopolska konferencja naukowa „Polskie sojusze wojskowe w XX wieku –aspekty polityczne, militarne i ekonomiczne” Kołobrzeg, 14-15 września 2017 r.

11.00 – 13.00 – Problem bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej po upadku komunizmu
11.00 – 11.20
• dr Sebastian Kaniewski, Koncepcje bezpieczeństwa Polski po 1 lipca 1991 roku (Instytut Pamięci Narodowej)

11.20 – 11.40
• prof. dr hab. Gulay Vasyl, Historyczne tło i perspektywy polsko-ukraińskich stosunków sojuszniczych w przeciwstawianiu się agresywnej polityce zewnętrznej Rosji w XX i na początku XXI stulecia, (Uniwersytet Narodowy «Politechnika Lwowska»)

11.40 – 12.00
• gen. bryg. Dariusz Górniak, Grupy Bojowe Unii Europejskiej, (12. Szczecińska Dywizja Zmechanizowana)

12.00 – 12.40
• st. chor. sztab. Andrzej Woltmann, Relacja żołnierza biorącego udział w obronie City Hall w Karbali, (12. Szczecińska Dywizja Zmechanizowana)

12.40 – 13.00
• dyskusja podsumowująca piąty panel
• Zamknięcie obrad konferencji.