Takiego eksponatu nie ma żadne polskie muzeum. Niebawem w Gdyni będzie można zwiedzać dawny ORP „Sokół”, czyli jeden z okrętów podwodnych typu Kobben. PGZ Stocznia Wojenna kończy adaptację jednostki, a Muzeum Marynarki Wojennej szuka sposobu na przetransportowanie nowego nabytku przed swoją siedzibę.

– Mamy za sobą 90 procent prac. Do wykonania pozostały drobiazgi. We wnętrzu kadłuba zamierzamy na przykład poprowadzić nową instalację elektryczną, ale bez likwidowania dotychczasowej – tłumaczy Tomasz Miegoń, dyrektor Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni i dodaje, że dawny ORP „Sokół” niebawem będzie gotowy do transportu. – Zakładamy, że jeszcze w tym roku stanie przed naszą siedzibą – zapowiada. Przygotowania do posadowienia eksponatu już trwają. Z dotychczasowego miejsca zniknęły śruby okrętowe, które niegdyś były na wyposażeniu ORP „Błyskawica”. Zostały one umieszczone tuż przy wejściu do budynku. W miejscu, gdzie stały, powstaje fundament, na którym fachowcy ustawią Kobbena. W ten sposób okręt będą mogli podziwiać spacerowicze przemierzający trakt wzdłuż miejskiej plaży. Na tym jednak nie koniec. Muzealnicy planują również udostępnić zwiedzającym wnętrze jednostki. W dużej części wygląda ono tak, jak wówczas, kiedy Kobben służył w polskiej marynarce.

Podczas postoju w stoczni ekipy remontowe wycięły z boku kadłuba dwa otwory. Pierwszy znajduje się na dziobie, drugi zaś na rufie jednostki. Turyści będą przez nie wchodzić na pokład i z niego schodzić. We wnętrzu obejrzą między innymi wyrzutnie torped, mesę, główne stanowisko dowodzenia wraz z monitorami i peryskopem, kabinę dowódcy czy maszynownię. Na pokład trafił również model torpedy. Została ona załadowana do jednej z wyrzutni. Podczas remontu wysunięto i zakonserwowano radar, antenę, chrapy czy peryskop. Osprzęt jest doskonale widoczny z zewnątrz. – Dodatkowo wymontowaliśmy jeden z silników. Wycięliśmy fragmenty osłony, tak by zwiedzający mogli obejrzeć jego przekrój. Silnik pokażemy na wystawie we wnętrzu muzeum – zapowiada Miegoń. Jak mówi, fakt, że okręt trafi na ekspozycję ma dla placówki ogromne znaczenie. – Wycofane ze służby jednostki można oglądać w Niemczech, Danii, Szwecji czy Estonii, jednak takiego eksponatu nie posiada żadne polskie muzeum. A przecież okręty podwodne stanowiły ważną część historii naszej marynarki. Sam „Sokół” służył w niej przez kilkanaście lat – podkreśla dyrektor MMW.

Kobbeny trafiły do Polski w początkach XXI wieku. Stanowiły dar od rządu Norwegii. Zgodnie z założeniem miały się stać rozwiązaniem pomostowym. Polska chciała nimi zastąpić wycofywane z linii jednostki typu Foxtrot i użytkować do czasu pozyskania nowych okrętów, czyli przez dekadę. Do linii weszły cztery Kobbeny. Otrzymały nazwy: „Sokół”, „Bielik”, „Kondor” i „Sęp”. Piąty okręt – „Jastrząb” stanowił magazyn części zamiennych. Szybko też został podjęty z wody i ustawiony przed siedzibą Akademii Marynarki Wojennej. Dziś w jego wnętrzu znajduje się symulator, z którego korzystają między innymi podchorążowie.

Okręty służyły w polskiej marynarce przez kilkanaście lat. Brały udział w licznych krajowych i międzynarodowych ćwiczeniach od Bałtyku aż po Morze Norweskie. Dwa z nich – ORP „Sokół” i ORP „Bielik” czterokrotnie wyprawiały się na Morze Śródziemne, by wziąć udział w antyterrorystycznej operacji „Active Endeavour”. Została ona zainicjowana po atakach na World Trade Center oraz Pentagon. Siły NATO monitorowały ruch na newralgicznych szlakach żeglugowych i kontrolowały statki podejrzewane, że są wykorzystywane do przemytu ludzi i broni.

Dziś w służbie nie ma już żadnego z Kobbenów. Bandera na ORP „Sokół” po raz ostatni została opuszczona w 2018 roku. Niedługo potem resort obrony zgodził się na nieodpłatne przekazanie jednostki muzealnikom. Wcześniej oczywiście została ona pozbawiona uzbrojenia. W 2020 roku jednostka trafiła do gdyńskiej Stoczni Wojennej, gdzie przeszła prace adaptacyjne. – Dla nas to było o tyle niecodzienne zlecenie, że dotyczyło jednostki, która będzie stanowiła obiekt muzealny – mówi Jerzy Łopatyński z PGZ Stocznia Wojenna w Gdyni. – Z jednej strony jego realizacja nie pociągała za sobą konieczności zachowania wszystkich wyśrubowanych norm, które obowiązują okręty pozostające w służbie. Z drugiej jednak strony, bardzo chcieliśmy zachować pierwotny charakter Kobbena. A to już wymagało sporej pieczołowitości i wysiłku – dodaje. Wkrótce dawny ORP „Sokół” zostanie przewieziony z terenów stoczni na plac, który należy do marynarki wojennej. I właśnie tam będzie oczekiwał na transport do muzeum. – Nie może zostać u nas, ponieważ jeszcze w lutym rozpoczynamy wielkie prace inwestycyjne. W miejscu, gdzie stoi obecnie Kobben, powstanie hala, w której będą budowane fregaty w ramach programu „Miecznik” – wyjaśnia Łopatyński.

Tymczasem sam transport do niezwykle skomplikowana i kosztowna operacja. –Kobben waży przeszło 350 t. Nie można go po prostu załadować na ciężarówkę i przewieźć na drugi koniec miasta – zaznacza Miegoń. W grę wchodzą trzy sposoby przewiezienia eksponatu. Każda z opcji zakłada załadowanie go na specjalny ponton, którym pokona dystans dzielący stocznię od śródmieścia. – W pierwszej opcji wyładujemy go w pobliżu miejsca postoju ORP „Błyskawica”, oczywiście po uprzednim przesunięciu historycznego niszczyciela. Tam Kobben trafi na specjalną wielokołową platformę, która przewiezie go w pobliże muzeum. To jakieś kilkaset metrów – opowiada Miegoń. Według rozwiązania numer dwa, Kobben również dotrze do skweru Kościuszki, a trasę do muzeum pokona po tymczasowo ułożonych szynach. Wreszcie sposób trzeci – ponton cumuje niedaleko miejskiej plaży naprzeciw muzeum. Dystans dzielący go od celu, podobnie jak przy rozwiązaniu numer dwa, pokonuje po tymczasowym torowisku. Najbardziej prawdopodobna wydaje się wersja pierwsza. – Na razie jednak musimy ogłosić i rozstrzygnąć przetarg na transport. A przede wszystkim zgromadzić pieniądze na realizację tego przedsięwzięcia. Fundusze z naszego budżetu nie wystarczą – przyznaje Miegoń.

Kobben powinien stanąć przed muzeum jesienią tego roku. Docelowo jednak szefostwo placówki chce go umieścić na skwerze Kościuszki, w pobliżu „Błyskawicy”. Okręt miałby tam stanąć w specjalnie skonstruowanym suchym doku, ale – według dyrektora – to zapewne odległa przyszłość.