Ceremonia pogrzebowa żołnierzy Wojska Polskiego poległych w obronie Lwowa w 1939 roku odbyła się na cmentarzu rzymskokatolickim w Mościskach na zachodzie Ukrainy. Szczątki polskich żołnierzy ekshumowanych w sierpniu we Lwowie-Zboiskach spoczęły w polskiej kwaterze wojennej, gdzie już dwukrotnie chowano Polaków poległych w 1939 roku.
Ceremonia rozpoczęła się mszą o godzinie 12. czasu lokalnego w kościele pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela. Następnie kondukt ruszył na cmentarz, gdzie rozpoczął się pochówek. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele polskich władz państwowych, m.in. wiceminister obrony Stanisław Wziątek, minister kultury Marta Cienkowska, doradca prezydenta Jan Józef Kasprzyk, delegacja Instytutu Pamięci Narodowej z zastępcą prezesa Instytutu dr. hab. Karolem Polejowskim oraz członkowie polskich organizacji społecznych z Ukrainy, a także prezes Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Ałfiorow.
Pamięć nie zginie
„Polska nigdy nie zapomina o swoich żołnierzach – o tych znanych z imienia i o tych, których tożsamość wciąż czeka na odkrycie. Naszym obowiązkiem i naszą misją jest przywrócenie imienia każdemu z Nich, zapewnienie Im godnego pochówku i oddanie należnej czci. Z głębokim wzruszeniem i najwyższym szacunkiem żegnam dziś żołnierzy Wojska Polskiego – bohaterskich obrońców Ojczyzny. Spoczywajcie w pokoju – Polska o Was pamięta!” – napisał w liście pożegnalnym wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz. Podczas uroczystości szefa MON-u reprezentował wiceminister Stanisław Wziątek.
Szczątki poległych żołnierzy Wojska Polskiego zostały ekshumowane we Lwowie-Zboiskach w sierpniu tego roku. Miejsce, w którym się znajdowały, zostało odnalezione sześć lat wcześniej. Na przeprowadzenie prac trzeba było jednak czekać, bo ukraińskie władze nie wyrażały zgody na poszukiwania i ekshumacje polskich ofiar wojennych na swoim terytorium. Dopiero pod koniec listopada 2024 roku doszło do porozumienia w tej sprawie.
Hełmy, pasy wojskowe, medaliki
– W sierpniu 2025 roku zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji prowadził prace ekshumacyjne na terenie dawnego cmentarza w ówczesnej wsi Zboiska, która obecnie znajduje się w granicach administracyjnych Lwowa. Na tym terenie w 2019 roku zespół IPN odnalazł miejsce pochówku polskich żołnierzy, którzy polegli w walce we wrześniu 1939 roku. W toku prac ekshumacyjnych ujawniliśmy dwa groby, w których znajdowały się uszkodzone w zasadzie w całości ciała – mówi dr Dominika Siemińska, naczelnik Wydziału Kresowego z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN.
Przy szczątkach żołnierzy znaleziono wiele przedmiotów. – Zarówno osobiste, jak medaliki, grzebyki, lusterka, jak i stanowiące elementy oporządzenia i wyposażenia wojskowego. Były to hełmy wojskowe, pasy wojskowe, elementy od umundurowania i oczywiście guziki wojskowe należące do polskich żołnierzy, którzy tam zginęli. Obecnie antropolodzy prowadzą analizy i ekspertyzy, ale także szukamy nazwisk rodzin pochowanych tam żołnierzy – dodaje dr Siemińska.
Na obecnym etapie prac nie wiadomo, ilu żołnierzy zostało złożonych w zbiorowych mogiłach. – Mogli to być żołnierze zarówno z garnizonu lwowskiego z 26 Pułku Piechoty czy 206 Pułku Rezerwowego, jaki i żołnierze z 10 Brygady Kawalerii Pancernej pułkownika Stanisława Maczka, którzy próbowali odzyskać tę pozycję między 14 a 17 września 1939 roku. Zboiska to miejscowość, która przechodziła z rąk do rąk kilkukrotnie. Ostatecznie brygada otrzymała rozkaz wycofania się w kierunku Węgier po tym, jak wojska sowieckie przeszły przez polską granicę 17 września – tłumaczy Adam Siwek, dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.
O problemach z identyfikacją ciał poległych wspomina też Ołeksandr Ałfiorow, szef ukraińskiego IPN. – Ogółem jest to od 30 do 50 szczątków. Po szczegółowym badaniu DNA będziemy mogli przynajmniej powiedzieć, ile osób znajdowało się w grobie i czy są jednej płci – mówi. Jak podkreśla, mogiła została wykonana niedbale, co dodatkowo utrudnia identyfikację poległych. Pomóc mogą w tym nieśmiertelniki – udało się ich znaleźć 11.
Polegli obrońcy Lwowa spoczęli w polskiej kwaterze wojennej w Mościskach, gdzie już dwukrotnie odbywały się pochówki polskich żołnierzy poległych w 1939 roku. W 2015 roku pochowano tam 111 żołnierzy, w 2016 roku – 27.
autor zdjęć: Mateusz Niegowski/ IPN, MON
komentarze