Ustawa o obronie ojczyzny wprowadziła wiele nowych rozwiązań. Dlatego Ministerstwo Obrony Narodowej przeprowadziło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach, aby wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę o zmienionych przepisach. Na naszym portalu regularnie publikujemy odpowiedzi ekspertów z MON-u na najczęściej zadawane pytania.

Dlaczego w nowym rozporządzeniu w sprawie urlopów żołnierzy niezawodowych usunięto przepis, na podstawie którego udzielenie urlopu nagrodowego ogłaszało się w rozkazie dziennym dowódcy jednostki wojskowej (poprzednio § 8 ust. 1)? Czy w związku z tym dowódcy powinni przestać umieszczać taką informację w rozkazie?

Kwestia sposobu podawania informacji o udzieleniu żołnierzowi urlopu nagrodowego została usunięta z „Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 1 marca 2024 r. w sprawie urlopów żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi w służbie wojskowej” ze względu na uwagi Rządowego Centrum Legislacji. Wskazywało ono, że regulacje dotyczące udzielania urlopów nagrodowych znajdują się w rozporządzeniu ministra obrony narodowej z 24 października 2022 roku w sprawie wyróżniania żołnierzy oraz pododdziałów, oddziałów i instytucji wojskowych.

W tej sytuacji kwestie udzielania urlopu nagrodowego nie powinny być powielane w dwóch aktach wykonawczych do „Ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie ojczyzny”.

Odnosząc się do wątpliwości, w jaki sposób powinno się obecnie udzielać urlopu nagrodowego, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z § 51 ust. 1 „Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 24 października 2022 r. w sprawie wyróżniania żołnierzy oraz pododdziałów, oddziałów i instytucji wojskowych” informacje o udzieleniu żołnierzowi wyróżnienia (w tym urlopu nagrodowego) umieszcza się w rozkazie dziennym lub w decyzji w punkcie dotyczącym spraw dyscyplinarnych.

Żołnierz został zawieszony w czynnościach służbowych na zajmowanym stanowisku. Gdzie w tym czasie powinien przebywać? Czy może wykonywać czynności na innym stanowisku, czy nie powinien ich wykonywać w ogóle i przebywać w domu? Czy w tym czasie przysługuje mu zwolnienie lekarskie, a jeśli tak, to w jaki sposób oblicza się 80% uposażenia? Czy w czasie zawieszenia żołnierz może przebywać na urlopie wypoczynkowym? I czy będąc zawieszonym, może pracować na umowę-zlecenie do miesiąca?

Instytucja zawieszenia w czynnościach służbowych została uregulowana w art. 225 i 226 „Ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie ojczyzny”. Wyjaśnić należy, że żołnierzowi, którego zawieszono w czynnościach służbowych, nie można powierzać wykonywania zadań czy czynności (które de facto nadal stanowiłyby czynności służbowe). Wynika to z przesłanek natury prawnej i celowości stosowania zawieszenia. Do przesłanek prawnych należy zaliczyć zasadę legalizmu mającą swoje źródło w art. 7 „Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” , mówiącym, że „organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”. Z uwagi na fakt, że w jednostkach redakcyjnych ustawy nie znalazł się przepis stanowiący o możliwości powierzenia zadań do wykonania w czasie zawieszenia żołnierza w czynnościach służbowych, nie można zatem takich kompetencji domniemywać. Z tego względu należy stwierdzić, że żołnierz w okresie zawieszenia nie podejmuje żadnych czynności służbowych, oczekuje natomiast na dyspozycje przełożonego (w szczególności na decyzję uchylającą decyzję o zawieszeniu). Tym samym może on w tym okresie pozostawać w miejscu zamieszkania.

Odnosząc się do kwestii uposażenia żołnierza zawieszonego w czynnościach służbowych, należy wskazać, że w tym okresie nie ma zastosowania wobec niego dyspozycja normy art. 451 ust. 1, gdzie zapisano, że „w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim żołnierz zawodowy otrzymuje 80% uposażenia”.

Powyższe wynika z faktu, że istotą zawieszenia żołnierza jest niewykonywanie przez niego zajęć służbowych. Oznacza to, że jeśli żołnierz nie wykonuje zadań z powodu zawieszenia, to nie ma tu znaczenia otrzymane zwolnienie lekarskie. Fakt zawieszenia w czynnościach służbowych jako okoliczność o szerszych skutkach prawnych ma zatem pierwszeństwo w stosowaniu przed zwolnieniem lekarskim.

Podsumowując, należy wskazać, że okoliczność zwolnienia lekarskiego w przypadku żołnierza zawieszonego w czynnościach służbowych jest prawnie obojętna i nie wywołuje skutków w aspekcie jego uposażenia. W konsekwencji w przypadku, o którym mowa w art. 456 ust. 2, uposażenia żołnierza nie pomniejsza się o okres przebywania na zwolnieniu lekarskim.

Podobnie jak w przypadku zwolnienia lekarskiego wygląda kwestia urlopu wypoczynkowego. Niecelowe i niezasadne byłoby udzielanie urlopu wypoczynkowego żołnierzowi zawieszonemu w czynnościach, który nie wykonuje zajęć służbowych.

Odnosząc się natomiast do umowy-zlecenia, wskazać należy na art. 335 ust. 1 i 3 ustawy, zgodnie z którym żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej, chyba że uzyska w tej sprawie zezwolenie dowódcy jednostki wojskowej. Stosownie do ust. 2 omawianego przepisu za pracę zarobkową uważa się pracę świadczoną osobiście:
1) w ramach stosunku pracy;
2) na podstawie innego tytułu, jeżeli praca jest wykonywana przez okres dłuższy niż miesiąc.

Tym samym w kontekście zadanego pytania uznać należy, że żołnierz może zawrzeć umowę-zlecenie na okres do miesiąca i nie musi w tej kwestii uzyskiwać zgody dowódcy jednostki wojskowej.

Czy oficer przebywający na studiach podyplomowych w Akademii Sztuki Wojennej może skorzystać z urlopu szkoleniowego i czy jest to uwarunkowane zgodą Departamentu Kadr?

W omawianej kwestii należy rozróżnić dwie sytuacje, a mianowicie: skierowanie żołnierza na naukę (art. 93 „Ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie ojczyzny”) oraz możliwość pobierania przez niego nauki z własnej inicjatywy (art. 105 ustawy).
Urlop szkoleniowy uregulowany został w art. 271–274 wspomnianej ustawy. W art. 272 wskazano, że żołnierzowi zawodowemu, któremu udzielono pomocy w związku z pobieraniem nauki, oraz żołnierzowi zawodowemu pobierającemu naukę, niespełniającemu warunków do uzyskania pomocy, o której mowa w art. 105 ust. 3 ustawy, można udzielić urlopu szkoleniowego. Oznacza to zatem, że może on być udzielony żołnierzowi pobierającemu naukę, a więc podejmującemu ją z własnej inicjatywy. Wobec tego nie ma podstaw do udzielania omawianego urlopu żołnierzowi skierowanemu na naukę.

Czy kierowca-żołnierz podlega ustawie o czasie pracy kierowców?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 „Ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców” dotyczy ona kierowców wykonujących przewóz drogowy zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, przedsiębiorców osobiście wykonujących oraz osób niezatrudnionych przez przedsiębiorcę, lecz osobiście wykonujących przewóz na jego rzecz.

Powyższe zapisy wskazują jednoznacznie, że przedmiotowa ustawa nie dotyczy żołnierzy.

Służą oni bowiem na podstawie zapisów ustawy z 11 marca 2022 r.

Czy żołnierz będący autorem książki, który uzyskuje przychód ze sprzedaży publikacji z tytułu praw autorskich, jest zobowiązany do posiadania zgody dowódcy jednostki wojskowej na pracę zarobkową?

Zgodnie z art. 335 ustawy z 11 marca 2022 r. żołnierzowi zawodowemu nie wolno podejmować pracy zarobkowej i prowadzić działalności gospodarczej. W ust. 2 przywołanego przepisu za pracę zarobkową uważa się pracę świadczoną osobiście w ramach stosunku pracy lub na podstawie innego tytułu, jeżeli praca jest wykonywana przez okres dłuższy niż miesiąc. Wobec przywołanych przepisów prawa, jeżeli przedmiotowa książka powstała na podstawie zawartej umowy o dzieło, na przykład umowy z wydawnictwem, wówczas należy zastosować przywołane przepisy. Natomiast za pracę zarobkową nie można uznać napisania książki z własnej inicjatywy, a następnie jej wydania i sprzedawania.

Jak w związku z tegoroczną podwyżką uposażenia z mocą wsteczną od 1 stycznia 2024 roku należy liczyć uposażenie żołnierzy zawieszonych w wykonywaniu obowiązków służbowych oraz uposażenie żołnierzy ukaranych dyscyplinarnie karą pieniężną w okresie od 1 stycznia do zmiany?

Zgodnie z brzmieniem § 3 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 16 lutego 2024 roku stawki uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych dla poszczególnych grup uposażenia, określone w załączniku do rozporządzenia, stosuje się do ustalania wysokości uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych od 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji oznacza to konieczność dokonania stosownych zmian uwzględniających „nowe” stawki uposażenia zasadniczego.