Nie idźcie na skróty, przejdźcie naszym szlakiem – mówi Maciej Podczaski, dyrektor Wojskowego Instytutu Wydawniczego, współorganizator pierwszego trekkingu na Monte Cassino. Szlak historyczny śladami żołnierzy 2 Korpusu Polskiego jest już dostępny dla wszystkich odwiedzających słynne pole bitwy.

Za nami pierwszy trekking szlakiem historycznym na Monte Cassino i udany debiut aplikacji „Monte Cassino Trek”. Panie Dyrektorze, przypomnijmy, jak ten szlak powstał.

Maciej Podczaski: Po raz pierwszy wytyczyli go żołnierze 3 Dywizji Strzelców Karpackich, przygotowując natarcie na wzgórze klasztorne w maju 1944 roku. Wojskowy Instytut Wydawniczy przypomniał o jego istnieniu, można powiedzieć, że szlak powstał drugi raz, gdy go oznaczyliśmy, opisaliśmy i teraz zapraszamy do przejścia tą polską drogą.

Ostatnie przygotowania przed otwarciem szlaku. Na zdjęciu: Maciej Podczaski i Michał Góras, członek Zarządu Polskiej Fundacji Narodowej.

Co to znaczy? Czy był zapomniany, niewidoczny?

Kilka lat temu trasą bojową karpatczyków poprowadził nas lokalny przewodnik – Pino Valente. To był początek. Pojawiła się idea opisania mało znanej ścieżki, zbudowania narracji historycznej. Zbudowania w sensie dosłownym – zrodził się pomysł ustawienia na niej tablic informujących o drodze naszych bohaterów.

Zebraliśmy zespół fachowców, usiedliśmy nad mapami i dokumentami, przeanalizowaliśmy przebieg natarcia. Nasi historycy, redaktorzy, tłumacze i graficy nadali temu ostateczny kształt. Zespół podszedł do tego z pasją i przekonaniem, a partner finansowy – Polska Fundacja Narodowa – ze zrozumieniem. Efekt widać gołym okiem. Chodziło nam o to, by pomóc zrozumieć, co tak naprawdę wydarzyło się tam w maju 1944 roku, i podkreślić polskie zwycięstwo. Ale też by pokazać nasz stosunek do polskiej historii.

Wytyczyliśmy 12-kilometrową trasę, oznaczając najważniejsze miejsca związane z bitwą. To droga mało znana, uczęszczana do tej pory jedynie przez pasjonatów historii. To także teren szkoleniowy do zajęć z mapą i oczywiście wyzwanie sportowe. Ale przede wszystkim to ślad naszej tragicznej polskiej historii. Dostępnej teraz dla wszystkich, którzy się tam znajdą, bo opisanej po polsku, włosku i angielsku.

Dlaczego Instytut zaangażował się w upowszechnianie historii właśnie bitwy o Monte Cassino?

Jej historia jest kluczowa do pełnego zrozumienia dziejów Polski w XX wieku. Zwracamy na to uwagę na tym szlaku. Polski żołnierz nie musiałby przelewać krwi we Włoszech, gdyby nie zbrodniczy pakt Ribbentrop-Mołotow z sierpnia 1939 roku. Efektem sojuszu totalitaryzmów były 1 września, sowiecka napaść na Polskę i komunistyczny terror, deportacje, wywózki na Sybir, zbrodnia katyńska. Wszystkie te wydarzenia skupiają się jak w soczewce w fenomenie 2 Korpusu Polskiego, którego żołnierze w większości rekrutowali się z byłych łagierników.

Polska historia Monte Cassino nie kończy się w momencie zdobycia wzgórza przez podkomendnych gen. Andersa. Ta opowieść ma, niestety, drugi rozdział. Jest symbolem powojennej zdrady Zachodu wobec Polski, sprzedania nas Stalinowi oraz wynikającej stąd samotności i odrzucenia żołnierzy gen. Andersa. Ludzi, którzy przeszli pół świata, walczyli o Polskę, zwyciężali, a w „nagrodę” czekał na nich los emigrantów. Wielu z nich już nigdy nie zobaczyło ojczyzny, za którą przelewali krew…

Dla części uczestników trekkingu ten sposób myślenia o bitwie o Monte Cassino był zaskakujący. Dla mnie to dowód, jak bardzo potrzebna była ta inicjatywa i jak bardzo może ona pomóc we właściwym zrozumieniu polskiej historii.

Maciej Podczaski z ministrem Mariuszem Błaszczakiem, który jest honorowym patronem szlaku historycznego bitwy o Monte Cassino.

Co było większym wyzwaniem: organizacja trekkingu czy jego przejście?

Dobre pytanie, szczególnie w obliczu faktu, że organizowaliśmy polskie wydarzenie w innym kraju. Nie byłoby to oczywiście możliwe, gdyby nie przychylność władz miasta Cassino i zaangażowanie włoskich partnerów. Z polskiej strony koordynowaliśmy to razem z Polską Fundacją Narodową oraz Klubem Biegacza „Sporting”, który jest organizatorem „Biegu na Monte Cassino”. Wszystko udało się znakomicie. Na starcie stawili się żołnierze z włoskiej bazy NATO, międzynarodowe towarzystwo sportowców i pasjonatów historii. Ale przede wszystkim polskie serca – nasi żołnierze, harcerze, członkowie „Strzelca”, ludzie reprezentujący środowisko polskiej kultury i edukacji. Jesteśmy wdzięczni ministrowi Janowi Józefowi Kasprzykowi i ambasador Annie Marii Anders za wpisanie tego wydarzenia w program obchodów rocznicy bitwy. Trekking otwierali prof. Piotr Gliński, wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego, oraz Tomasz Rzymkowski, wiceminister edukacji i nauki. Udział gen. Rajmunda Andrzejczaka, szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, oraz gen. broni Tomasza Piotrowskiego, dowódcy operacyjnego rodzajów sił zbrojnych, dowodzi, jak ważna jest ta tradycja dla współczesnego wojska. To był niezwykły przykład i zrobił duże wrażenie na uczestnikach.

Wicepremier Piotr Gliński wziął udział w pierwszym trekkingu na szczyt Monte Cassino. Na zdjęciu z Maciejem Podczaskim i Anną Putkiewicz, redaktorem naczelnym portalu „Polska Zbrojna” i kwartalnika „Polska Zbrojna. Historia”.

Co symptomatyczne, wielu uczestników odłączało się na trasie od grupy, szukało samotności, by przeżyć tę drogę po swojemu. Wielu jest rodzinnie związanych z tą bitwą. „Idę po śladach dziadka” – słyszeliśmy to kilkakrotnie.

Finałem trasy jest wielkie wzruszenie przy obelisku 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Spokój płynący z krajobrazu, masywu gór, panoramy na klasztor i polski cmentarz wojenny. Człowiek przeżywa to jednak inaczej, mając w nogach 12 km, przebyte pod górę i w pełnym słońcu. I z solennym postanowieniem powrotu, już po solidnej, historycznej lekturze. O to nam chodziło. Warto było podjąć się wysiłku organizacyjnego.

Trekking nie mógłby się odbyć bez udziału żołnierzy Wojska Polskiego. Szlakiem przeszedł z nami m.in. gen. Rajmund Andrzejczak, szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

…no właśnie, bo dla WIW-u jako wydawnictwa było to nietypowe zadanie.

Tak, jesteśmy kojarzeni przede wszystkim z tytułem „Polska Zbrojna”. Warto było jednak wyjść poza ramy codziennej działalności. Mam pewność, że nowe formy popularyzacji historii będą skuteczne w dotarciu do młodych, aktywnych odbiorców. To też nasz ślad, jesteśmy instytucją zajmującą się m.in. historią wojskowości. Traktujemy to jako misję.

Tak też widzę rozwój Instytutu, który wychodzi naprzeciw wyzwaniom dotarcia do szerokiego grona odbiorców. Aby tak się stało, treść musi być na najwyższym poziomie merytorycznym, a forma atrakcyjna graficznie. Te walory zapewnili pracownicy Instytutu, którym bardzo dziękuję.

Udział w naszej uroczystości Anny Marii Anders, córki gen. Władysława Andersa i ambasador RP w Rzymie, miał wyjątkowe symboliczne znaczenie.

Dla kogo jest ten szlak i co trzeba wiedzieć, zanim wybierzemy się w trasę?

Najstarszym uczestnikiem pierwszego trekkingu był 80-latek. Mamy jednak świadomość, że szlak nie jest dla każdego, a do wyprawy należy się przygotować. Słońce Italii potrafi być zdradliwe, a ścieżka wije się na zboczach góry, więc na pewno należy zabrać ze sobą dobre buty i dużo wody. Ale gwarantuję, że trud zostanie nagrodzony. Panoramy roztaczające się z trasy czy widok na polski cmentarz i klasztor są niezapomniane.

Trasa rozpoczyna się w centrum Cassino, a po niej poprowadzi Państwa aplikacja, którą stworzyliśmy przy wsparciu PFN-u. To interaktywny niezbędnik na trasie i przewodnik po historii. W aplikacji dostępna jest wytyczona trasa wraz z geolokalizacją, co w przypadku braku Internetu nie wpływa na jej funkcjonowanie. Ponadto aplikacja wyświetla treści, zdjęcia, grafiki i mapy związane z bitwą pod Monte Cassino. Jest dostępna zarówno na telefony z systemem Android, jak i iOS i będzie atrakcyjną pomocą w pokonywaniu szlaku.

Polacy często wybierają Włochy jako miejsce wakacyjnego wypoczynku – warto zaplanować, by choć jeden dzień spędzić w tym historycznym miejscu i przejść szlakiem stworzonym przez Wojskowy Instytut Wydawniczy. Zapraszamy na wyprawę! Z kolei dla tych, którzy z różnych powodów nie mają szansy przejść szlakiem wiodącym na szczyt, opracowaliśmy wirtualny spacer po Monte Cassino.