Opiniowanie służbowe to nieodłączny element służby wojskowej. Dzięki niemu przełożony może ocenić kompetencje i predyspozycje żołnierza oraz to, jak wywiązuje się on ze swoich obowiązków. Wystawiona opinia może być też podstawą do planowania jego dalszego rozwoju zawodowego. Warto więc, byś wiedział, co dokładnie podlega ocenie i co zrobić, jeśli się z nią nie zgadzasz.

Na jednym arkuszu

Zgodnie z przepisami żołnierze zawodowi są opiniowani w okresie od 15 sierpnia do 15 października. Opinia jest sporządzana na jednolitym arkuszu, w którym wpisuje się m.in. dane żołnierza, jego stopień i zajmowane stanowisko, grupę uposażenia, korpus i grupę osobową oraz informacje o nieobecności w służbie w ostatnim roku.

Najważniejsza część arkusza dotyczy oceny żołnierza. W pierwszej kolejności przełożony ocenia wywiązywanie się z obowiązków i zadań, a pod uwagę jest branych pięć kryteriów: wyszkolenie bojowe, jakość i terminowość wykonywania zadań, samodzielność i inicjatywa, dyspozycyjność oraz sprawność fizyczna. Każde z nich oceniane jest w czterostopniowej skali. Za niespełnianie wymagań żołnierz otrzymuje 0 punktów, za spełnianie wymagań w ograniczonym zakresie 5 punktów, za spełnianie wymagań 10 punktów, a za przewyższanie wymagań 12 punktów.

Drugi obszar dotyczy kompetencji i predyspozycji żołnierza. Ocenie podlegają: odpowiedzialność, trafność i szybkość podejmowania decyzji, odporność na stres i trudy służby, organizacja pracy, komunikatywność i umiejętność pracy w zespole, stosowanie się do przepisów, norm i reguł, rozwój własny i podnoszenie kwalifikacji, dbałość o sprzęt i mienie, kultura osobista i dbałość o wygląd zewnętrzny. Powyższe kryteria są oceniane w skali od 0 do 4 punktów.

W ramach opiniowania uwzględniane są także kryteria dodatkowe. Chodzi m.in. o zaangażowanie żołnierza w czasowe pełnienie dodatkowych obowiązków służbowych lub nieetatowych funkcji, udział w szkoleniach poligonowych i ćwiczeniach wojskowych oraz inicjatywach społecznych promujących postawę patriotyczną i proobronną. Ta część ma charakter opisowy, ale jest również punktowana. Można tu uzyskać od 0 do 4 punktów.

Osobno oceniane są postawa i zachowanie poza godzinami służby, które mogą zostać uznane za właściwe albo niewłaściwe. W tej drugiej sytuacji, jeżeli przełożony posiada potwierdzone informacje o zachowaniu nielicującym z godnością i postawą żołnierza, musi przedstawić pisemne uzasadnienie. W arkuszu opinii jest także miejsce, gdzie żołnierz może wpisać własne propozycje dotyczące dalszego przebiegu służby.

Suma uzyskanych punktów przekłada się na ogólną ocenę. Ocena wzorowa oznacza wynik powyżej 92 punktów, bardzo dobra od 77 do 92 punktów, dobra od 60 do 76 punktów, dostateczna od 38 do 59 punktów, a niedostateczna poniżej 38 punktów. Ocena niedostateczna musi zostać przez opiniującego uzasadniona. Przepisy pozwalają jednak na przedstawienie uzasadnienia również przy pozostałych ocenach. Dla żołnierza, zwłaszcza jeśli dostanie niższą notę, może to być istotne, pozwala bowiem precyzyjniej odnieść się do poszczególnych elementów opinii.

Prawo do odwołania

Opinii służbowej żołnierz nie musi jedynie przyjąć do wiadomości. Jeżeli nie zgadza się z jej treścią, ma prawo się odwołać. Takie odwołanie składa się na piśmie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia opinii do przełożonego, który oceniał żołnierza. Ma on siedem dni na przekazanie odwołania wraz z opinią i swoim stanowiskiem wyższemu przełożonemu. Ten z kolei w ciągu 30 dni musi rozpatrzyć odwołanie, poinformować żołnierza o jego wyniku oraz doręczyć mu kopię ostatecznej opinii. W praktyce wyższy przełożony może opinię utrzymać w mocy, zmienić ją lub uzupełnić, a także uchylić i wydać nową.

Przepisy nie przewidują żadnego wzoru odwołania. Należy jednak pamiętać, aby wskazać swoje dane, jednostkę wojskową oraz opinię, której dotyczy pismo, w tym jej datę, numer, jeśli został nadany, i autora. Można również wskazać podstawę prawną, czyli par. 13 ust. 1 rozporządzenia ministra obrony narodowej w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy. Warto zadbać, aby pismo było konkretne i odnosiło się bezpośrednio do zakwestionowanych elementów opinii. Jeżeli żołnierz uważa, że określona ocena jest niezgodna ze stanem rzeczywistym, powinien wyjaśnić, dlaczego tak uważa, i – jeśli to możliwe – poprzeć swoje stanowisko dokumentami, konkretnymi sytuacjami czy innymi dowodami. Samo stwierdzenie, że ocena jest niesprawiedliwa lub krzywdząca, może być niewystarczające. Odwołanie powinno być podpisane własnoręcznie. Trzeba też pilnować terminu. Odwołanie złożone po upływie 14 dni nie będzie rozpatrzone, a jego brak sprawi, że opinia stanie się ostateczna.

Można weryfikować

Żołnierz zawodowy, który z opinii otrzyma ocenę niedostateczną, może wystąpić o jej zweryfikowanie. Wniosek składa się pisemnie do dowódcy jednostki w terminie siedmiu dni od doręczenia ostatecznej opinii. Jeżeli żołnierz wcześniej nie wniósł odwołania, termin ten liczy się od dnia, w którym opinia stała się ostateczna. Przy weryfikacji dowódca jednostki może powołać komisję, która zbada zasadność wniosku, a żołnierz ma wówczas prawo zgłosić do jej składu swojego przedstawiciela. Po zapoznaniu się z orzeczeniem komisji dowódca w terminie 30 dni od otrzymania wniosku może zmienić opinię.

Opiniowanie służbowe ma znaczenie dla dalszej drogi zawodowej żołnierza, dlatego warto nie tylko zapoznać się z przyznaną oceną, lecz także sprawdzić, z czego wynika liczba otrzymanych punktów. Choć opinia służbowa to ocena przełożonego, przepisy dają żołnierzowi prawo, by przedstawić także własne stanowisko. Warto z tego prawa korzystać świadomie.

Co z terytorialsami?

Terytorialsi przechodzą opiniowanie nie rzadziej niż raz w roku kalendarzowym – w pierwszym kwartale roku za rok poprzedni, a także w przypadki=u gdy złożą wniosek o powołanie do służby zawodowej i jeśli od ostatniej opinii służbowej minęło co najmniej sześć miesięcy. Jeżeli ochotnik zostanie powołany do terytorialnej służby w ostatnim kwartale roku kalendarzowego, będzie opiniowany w kolejnym roku, po upływie 365 dni od dnia powołania.

Rezerwiści

Opinię służbową żołnierza pełniącego służbę w aktywnej rezerwie w dniach tej służby sporządza się w zależności od potrzeb, nie rzadziej jednak niż raz w roku kalendarzowym. Jeżeli opinii służbowej nie sporządzano w danym roku kalendarzowym, ustala się ostateczny termin jej sporządzenia na koniec ostatniego kwartału danego roku kalendarzowego. Żołnierz pasywnej rezerwy jest opiniowany po odbyciu ćwiczeń wojskowych, trwających nieprzerwanie co najmniej 31 dni.