Kiedy żołnierz zawodowy nie podlega opiniowaniu służbowemu? Czy można, służąc w wojsku, być w zarządzie spółki, nawet jeśli ma się zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej? Jak interpretować przepisy dotyczące udzielania dodatkowego urlopu nagrodowego? Te i inne kwestie wyjaśniają przedstawiciele Ministerstwa Obrony Narodowej.

Jestem pracownikiem resortu obrony narodowej i żołnierzem terytorialnej służby wojskowej. Od 1 lipca 2023 roku otrzymuję okresowe zwiększenie miesięcznego wynagrodzenia o 1000 zł brutto (zgodnie z decyzją DSS w sprawie promowania służby wojskowej w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej). Nie otrzymałem natomiast, także na podstawie tej decyzji, dodatkowego urlopu nagrodowego. Jako argument podano, że przyznanie takiego urlopu jest jedynie zaleceniem i wcale nie muszę go dostać. Proszę o wyjaśnienie, czy taka interpretacja jest właściwa?

Stosownie do § 2 pkt 5 decyzji nr 166/DSS z 27 maja 2023 roku w sprawie promowania pełnienia służby wojskowej w jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi obrony narodowej, w celu realizacji postanowień decyzji pracodawcy, u którego obowiązuje „Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy dla pracowników wojskowych jednostek organizacyjnych sfery budżetowej” (PUZP), zaleca się, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów, prowadzenie polityki kadrowej ułatwiającej pracownikom przystępowanie do służby wojskowej i jej pełnienie, w tym udzielanie pracownikom, którzy zostali powołani do terytorialnej służby wojskowej, dodatkowego urlopu wypoczynkowego, o którym mowa w art. 8 PUZP. Podkreślić należy, że ww. zalecenie nie nakłada na pracodawcę obowiązku udzielenia pracownikowi dodatkowego urlopu wypoczynkowego, a ma charakter proponowanych działań mających na celu wspieranie przez pracodawcę pracowników pełniących terytorialną służbę wojskową. W tym miejscu wskazać należy na charakter dodatkowego urlopu wypoczynkowego, o którym mowa w art. 8 PUZP – nie jest on obligatoryjny i może być przyznany pracownikowi szczególnie wyróżniającemu się przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych.

Czy jeżeli od 15 sierpnia 2023 roku przebywałem na zwolnieniu lekarskim związanym z chorobą przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, a mimo to zostałem zaopiniowany, to czy ocena z takiej opinii jest wiążąca oraz zgodna z prawem? Jakie są możliwości odwoławcze w takiej sytuacji?

Opiniowanie służbowe żołnierzy jest uregulowane w art. 127 ustawy o obronie ojczyzny (Dz. U. z 2024 roku poz. 248, z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu ministra obrony narodowej z 25 marca 2024 roku w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. poz. 461). Zgodnie z art. 127 ust. 2 ww. ustawy opiniowanie służbowe przeprowadza się corocznie – w przypadku żołnierza zawodowego. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia opiniowanie to przeprowadza się w okresie od 15 sierpnia do 15 października.

Zgodnie z § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia opiniowaniem służbowym obejmuje się żołnierzy zawodowych, którzy od dnia sporządzenia ostatniej opinii służbowej lub powołania do pełnienia zawodowej służby wojskowej do 15 sierpnia danego roku przez okres co najmniej 6 miesięcy pełnili zawodową służbę wojskową i nie zaprzestali jej pełnienia w przypadkach, o których mowa w ustawie (art. 228 ust. 1 pkt 11; art. 284 ust. 1 lub art. 286 – w przypadku nieobecności przekraczającej okres 6 miesięcy).

Wskazane wyłączenia oznaczają, że żołnierz zawodowy, który nie pełnił zawodowej służby wojskowej do 15 sierpnia przez okres co najmniej 6 miesięcy, nie podlega opiniowaniu służbowemu. Należy podkreślić, że do opiniowania służbowego nie stosuje się przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego. Od opinii służbowej żołnierzowi przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego. Opinia służbowa wydana wskutek odwołania jest ostateczna, chyba że żołnierz uzyskał ogólną ocenę niedostateczną. W takim przypadku może on wystąpić do dowódcy jednostki wojskowej z wnioskiem o zweryfikowanie tej opinii.
Jednocześnie zgodnie z art. 127 ust. 13 ustawy o obronie ojczyzny dowódca jednostki wojskowej może z urzędu lub na polecenie wyższego przełożonego uchylić albo zmienić każdą opinię służbową, jeżeli:
1) wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na to opiniowanie w trakcie przeprowadzania opiniowania, a nieznane opiniującemu;
2) nie było podstaw prawnych do wydania opinii służbowej;
3) opinia służbowa zawiera oczywiste błędy lub omyłki.

Od decyzji wydanej na skutek powyższego postępowania przysługuje także odwołanie.

Powyżej zostały przedstawione wszystkie możliwości odwoławcze, które mogą przysługiwać zainteresowanemu zgodnie z przepisami ustawy.

Czy żołnierz zawodowy, który ma zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej, może w związku z tym być w zarządzie spółki? Czy możliwe jest uzyskanie zgody na bycie w zarządzie w sposób analogiczny do zgody na prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej? Jakie są konsekwencje prawne, gdy taki stan rzeczy ma już miejsce?

Kwestia podejmowania pracy zarobkowej i działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych została uregulowana w art. 335 ustawy o obronie ojczyzny i uszczegółowiona w rozporządzeniu ministra obrony narodowej z 13 czerwca 2023 roku w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych.
Natomiast zgodnie z art. 337 ust. 1 ustawy żołnierz zawodowy nie może wchodzić w skład organów spółek, innych przedsiębiorców oraz fundacji.

Co do konsekwencji prawnych, należy pamiętać, że dowódca jednostki wojskowej w przypadku naruszenia warunków wykonywania pracy zarobkowej może cofnąć zezwolenie na wykonywanie pracy zarobkowej lub prowadzenie działalności gospodarczej.

Proszę o interpretację zapisu dotyczącego posiadania zarostu do 3 cm. Czy dowódca dowolnego szczebla: drużyny, plutonu, kompanii czy nawet jednostki wojskowej może nakazać żołnierzowi albo posiadanie brody, albo golenie, nie uznając przy tym stanu pośredniego, np. krótkiego zarostu przycinanego raz w tygodniu?

Zmieniony punkt 110 „Regulaminu ogólnego żołnierza Wojska Polskiego” stanowi, że żołnierz może nosić zarost nie dłuższy niż 3 cm. Zarost musi być zadbany i schludny, gwarantujący estetyczny wygląd żołnierza. Nie może uniemożliwiać lub utrudniać wykonywania zadań służbowych.
Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, przełożony nie ma prawa nakazywać żołnierzowi, czy ma on mieć brodę, czy też nie. Jeżeli natomiast wygląd żołnierza będzie odbiegał od przyjętego przepisu, wówczas przełożony może w stosunku do niego wyciągnąć konsekwencje dyscyplinarne.

Czy żołnierz terytorialnej służby wojskowej może, w trakcie pełnienia służby dyspozycyjnie, otrzymać urlop okolicznościowy, np. na narodziny dziecka?

Użyte w rozporządzeniu MON-u z 1 marca 2024 roku w sprawie urlopów żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi w służbie wojskowej określenie „żołnierz” oznacza żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową, o której mowa w art. 130 ust. 1 pkt 1–3 i 5 ustawy o obronie ojczyzny, w tym żołnierza pełniącego terytorialną służbę wojskową. Co istotne, urlop ten jest udzielany na udokumentowany wniosek żołnierza. Udzielenie żołnierzowi urlopu, o którym mowa w art. 331 ust. 1 pkt 4 ustawy, ogłasza się w rozkazie dziennym dowódcy jednostki wojskowej. W rozkazie podaje się rodzaj urlopu, jego wymiar, termin rozpoczęcia i zakończenia tego urlopu oraz miejsce przebywania żołnierza na urlopie, a także sposób powiadamiania żołnierza w razie potrzeby odwołania go z urlopu.

W jakim wymiarze należą się nadgodziny za udział w zabezpieczeniu np. przysięgi wojskowej, która odbywa się w dni ustawowo wolne, np. w sobotę? Czy żołnierzowi przysługuje wtedy prawo do wolnego całego, jednego dnia, bez względu na czas trwania uroczystości, czy wolne powinno być udzielone adekwatnie do godzin spędzonych na uroczystości?

Zgodnie z art. 275 ust. 2 ustawy o obronie ojczyzny „Zadania służbowe żołnierzy zawodowych powinny być ustalane przez przełożonych w sposób pozwalający na ich wykonywanie w ramach 40 godzin służby w tygodniu. Wykonywanie zadań służbowych nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w tygodniu, w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. W zamian za czas służby przekraczający 40 godzin służby w tygodniu żołnierzowi zawodowemu przysługuje czas wolny od służby w takim samym wymiarze”. Jednocześnie w świetle art. 275 ust. 6 ustawy „Ewidencję czasu służby potwierdzającą wykonywanie przez żołnierza zawodowego zadań służbowych ponad normy określone w ust. 2 prowadzi dowódca jednostki wojskowej”. Oznacza to, że dowódca jednostki wojskowej powinien rozliczyć ponadnormatywny wymiar czasu służby żołnierza zawodowego w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. Jeżeli jednak rozliczenie czasu służby nie było możliwe ze względu na sytuacje obiektywne, np. wypadek w służbie, to czas wolny powinien zostać udzielony w późniejszym możliwym do wykorzystania terminie. Upływ okresu rozliczeniowego nie oznacza przedawnienia (braku możliwości wykorzystania) należnego żołnierzowi czasu wolnego.