Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań, dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach, by wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę na temat zmienionych przepisów. Na naszych łamach regularnie publikujemy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej.

Czy dowódca może odwołać żołnierza z urlopu nagrodowego?

Zgodnie z art. 282 ust. 1 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny żołnierza zawodowego można odwołać z urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego urlopu wypoczynkowego, a także wstrzymać udzielenie mu urlopu w całości albo w części z ważnych względów służbowych. Termin urlopu może być także przesunięty na wniosek żołnierza zawodowego (umotywowany ważnymi powodami). Przepisy prawa nie przewidują możliwości odwołania z urlopu nagrodowego, będącego wyróżnieniem.

Czy podchorążym pełniącym zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia, którzy spełniają warunki do zbiorowego zakwaterowania, przysługuje równoważnik pieniężny w zamian za niewydane bezpłatne wyżywienie należne m.in. w czasie przepustki jednorazowej, urlopu, podróży służbowych realizowanych w dni robocze, święta i dni ustawowo wolne od pracy?

Kształcącym się w uczelni wojskowej żołnierzom zawodowym równoważnik pieniężny w zamian za bezpłatne wyżywienie (niewydane w naturze) w czasie urlopu i przepustki jednorazowej przysługuje na podstawie § 5 pkt 2 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 13 maja 2022 roku (DzU z 2022 roku, poz. 1081). W przypadku podróży służbowych należności rozliczane są na podstawie rozporządzenia ministra obrony narodowej z 6 lipca 2022 roku w sprawie należności pieniężnych żołnierzy zawodowych za przeniesienia, przesiedlenia i podróże służbowe (DzU z 2022 roku, poz. 1464). Chodzi m.in. o rozliczenie diet lub przypadki wykonywania zadań w warunkach uniemożliwiających korzystanie z bezpłatnego wyżywienia.

Czy zasiłek na zagospodarowanie przysługuje funkcjonariuszowi przeniesionemu do pełnienia zawodowej służby wojskowej za zgodą ministra obrony narodowej oraz ministra nadzorującego daną służbę na podstawie art. 137 ustawy o obronie ojczyzny?

Na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy o obronie ojczyzny funkcjonariusze służb mundurowych oraz służb specjalnych mogą być przenoszeni do dalszego pełnienia służby w ramach zawodowej służby wojskowej z zachowaniem ciągłości służby. Możliwość przeniesienia jest nowym rozwiązaniem wprowadzonym do prawodawstwa wojskowego przepisami ustawy. Przeniesienie przewidziane w art. 137 ust. 1 ustawy powoduje zmiany w zasadzie wszystkich, poza podmiotem pełniącym służbę, elementów dotychczasowego stosunku służbowego. Ustawodawca wprowadza więc instytucję przekształcenia stosunku służbowego, opartego na prawnej fikcji, tj. uznaniu, że stosunek przekształcony jest nieprzerwaną kontynuacją stosunku służbowego sprzed przeniesienia, z wynikającymi stąd konsekwencjami dla uprawnień przeniesionego funkcjonariusza. Oznacza to, że w świetle art. 137 ust. 2 ustawy funkcjonariusz powinien być traktowany w taki sposób, jakby nieprzerwanie pełnił służbę wojskową, pomimo uprzedniego pełnienia służby w innej formacji. Należy więc przyjąć, że jeden dzień służby w innej służbie odpowiada jednemu dniu służby w nowym miejscu.

Mając na uwadze wskazaną nieprzerwaną kontynuację stosunku służbowego, należy uznać, że zasiłek na zagospodarowanie może być przyznany jedynie w sytuacji, gdy dany żołnierz będący uprzednio funkcjonariuszem nie otrzymał w poprzedniej służbie należności będącej odpowiednikiem zasiłku na zagospodarowanie. Z kolei w przypadku, gdy otrzymał takie świadczenie, to mając na uwadze jego jednorazowy charakter, nie przysługuje mu prawo do omawianego zasiłku (art. 441 ust. 1).

Czy zasiłek osiedleniowy przysługuje żołnierzowi, który ukończył pięcioletnie studia w akademii wojskowej w 2022 roku i rozpoczął zawodową służbę wojskową w nowej jednostce?

Zgodnie z brzmieniem art. 445 ust. 1 i 2 ustawy o obronie ojczyzny zasiłek osiedleniowy przysługuje żołnierzowi zawodowemu wyznaczonemu na stanowisko służbowe poza miejscowością stanowiącą siedzibę jednostki wojskowej lub wydzielonego pododdziału, w której żołnierz zajmował dotychczas stanowisko służbowe. Z kolei art. 191 wskazuje, że żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową:
1) na stanowisku służbowym;
2) w uczelni wojskowej, szkole podoficerskiej, centrum szkolenia, ośrodku szkolenia, w których pobiera naukę;
3) pozostaje w dyspozycji.

Wobec powyższego żołnierz pełniący zawodową służbę wojskową w uczelni wojskowej nie odbywa jej na stanowisku służbowym, a tym samym w przypadku wyznaczenia go na pierwsze stanowisko służbowe nie może dojść do wypełnienia przesłanki określonej w cytowanym przepisie w postaci wyznaczenia na inne niż dotychczas zajmowane stanowisko służbowe. Podsumowując, należy wskazać, że w omawianym przypadku żołnierzowi nie przysługuje zasiłek osiedleniowy.

Czy gratyfikacja urlopowa należy się na dziecko w wieku poniżej 26 lat, które jest podchorążym uczelni wojskowej (w chwili obecnej jako żołnierz DZSW)? Czy po jego przejściu do zawodowej służby w ramach kontynuacji studiów wojskowych ta należność będzie przysługiwała?

Zgodnie z brzmieniem art. 446 ust. 3 ustawy o obronie ojczyzny przy ustalaniu wysokości gratyfikacji urlopowej uwzględnia się małżonka, a także dzieci pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego. Z kolei w art. 2 w pkt 7 wskazano, że jako dzieci pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego należy rozumieć dzieci własne żołnierza zawodowego, dzieci jego małżonka, dzieci przysposobione i dzieci przyjęte na wychowanie do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, które:

a) nie przekroczyły 18. roku życia, a w przypadku uczęszczania do szkoły
lub odbywania studiów w szkole wyższej 25. roku życia albo:
b) stały się całkowicie niezdolne do pracy lub niezdolne do samodzielnej egzystencji przed osiągnięciem wieku określonego w pkt a. Powyższe stanowi definicję legalną, a tym samym nie może być modyfikowane o jakiekolwiek dodatkowe przesłanki. W tym miejscu należy wskazać, że pełnienie przez dziecko żołnierza zawodowego służby wojskowej w uczelni wojskowej, zarówno w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, jak i zawodowej służby wojskowej – w myśl przytoczonej definicji legalnej – nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej uznanie tego dziecka za pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego. Uwzględniając powyższe, należy wskazać, że nie dostrzega się przeszkód, by w wyliczeniu gratyfikacji urlopowej żołnierza zawodowego uwzględnić dzieci, które pełnią służbę wojskową w uczelniach.

Jak wygląda kwestia przepustek dla żołnierzy zawodowych w trakcie kształcenia? Chodzi konkretnie o podchorążych roczników II–VI, którzy pełnią służbę wojskową w Akademii Wojsk Lądowych, kształcą się w Kolegium Wojskowo-Lekarskim na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi i zostali skierowani do pełnienia służby na czas kształcenia do Wojskowego Centrum Kształcenia Medycznego w Łodzi, gdzie mają zbiorowe zakwaterowanie. Czy muszą opuszczać centrum na podstawie dokumentów uprawniających do przebywania poza terenem jednostki, tj. przepustka jednorazowa, stała?

Powyższą kwestię reguluje pkt 99 Regulaminu Ogólnego Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej: „Żołnierze niezawodowi oraz żołnierze spełniający obowiązek zakwaterowania na terenie jednostki mogą opuszczać jednostkę wojskową za zgodą właściwych przełożonych na podstawie dokumentu uprawniającego do przebywania poza jej terenem. Na przepustkę, urlop żołnierze mogą udawać się w umundurowaniu (wyjściowym, polowym) albo w ubiorze cywilnym”. Z kolei w pkt 102 jest wskazane, że w uczelniach wojskowych, centrach i ośrodkach szkolenia komendanci mogą określać inny sposób korzystania przez słuchaczy z przepustek stałych oraz zasady noszenia ubrań cywilnych, kierując się wewnętrznymi potrzebami wynikającymi z toku życia i służby w uczelni (centrum, ośrodku).

Podchorążowie zakwaterowani w Wojskowym Centrum Kształcenia Medycznego w Łodzi z uwagi na realizację zajęć na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi posiadają wydane przepustki osobowe i karty dostępowe. Ewidencja żołnierzy opuszczających i powracających do miejsca zakwaterowania zgodnie z Regulaminem Ogólnym SZRP jest prowadzona przez służbę dyżurną pododdziału.