Armia zawodowa pełni krytyczną rolę z punktu widzenia przygotowania i rozpoczęcia obrony, efektywnego jej prowadzenia, ale to rezerwy umożliwią jej zwycięskie zakończenie. Zwłaszcza w długotrwałych, symetrycznych wojnach – mówi gen. broni Wiesław Kukuła. Dowódca WOT wziął udział w konferencji w ramach Europejskiej Inicjatywy Współpracy Regionalnej Obrony Terytorialnej.

Europejska Inicjatywa Współpracy Regionalnej Obrony Terytorialnej (European Territorial Defence Regional Cooperation Initiative, ETC) powstała cztery lata temu z inicjatywy polskiego Dowództwa Wojsk Obrony Terytorialnej. Pod koniec czerwca w Londynie odbyła się czwarta edycja konferencji ETC. Jaka idea towarzyszy tym spotkaniom?

Gen. broni Wiesław Kukuła: Cztery lata temu postanowiliśmy powołać Europejską Inicjatywę Współpracy Regionalnej Obrony Terytorialnej, bo zauważyliśmy brak wspólnej platformy wymiany doświadczeń i informacji pomiędzy formacjami ochotniczymi i terytorialnymi na terenie Europy Wschodniej i Północnej. Mimo znaczących różnic związanych chociażby z miejscem i rolą takich formacji w strukturze sił zbrojnych, mają one wiele cech wspólnych. Tymi podstawowymi są właśnie „terytorialność”, którą rozumiemy poprzez działania na rzecz własnych społeczności i „ochotniczość” rozumianą jako dobrowolną formę pełnienia służby wojskowej.

ETC stało się płaszczyzną, gdzie możemy wymieniać się wiedzą, doświadczeniami i poglądami na temat funkcjonowania formacji terytorialnych. Głównym celem corocznych spotkań jest motywowanie się do rozwoju poprzez dzielenie się dobrymi praktykami.

Czy podczas ETC podejmowane są jakieś decyzje dotyczące współpracy formacji z poszczególnych państw?

ETC nie jest forum decyzyjnym, bo przecież żadne z państw nie jest związane łańcuchem dowodzenia. Skupiamy się raczej na wymianie doświadczeń i wiedzy. Wtórną sprawą są uzgodnienia dotyczące współpracy poszczególnych jednostek. Ale na przykład efektem poprzednich rozmów w ramach ETC jest to, że żołnierze polskich WOT szkolą się ze swoimi litewskimi czy estońskimi odpowiednikami oraz biorą udział w międzynarodowych zawodach wojskowych.

Czwarte spotkanie zorganizowali Brytyjczycy. Kto uczestniczył w londyńskim ETC?

W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele aż 20 państw. Poza reprezentantami państw członkowskich: Wielkiej Brytanii, Norwegii, Litwy, Węgier, Estonii, Finlandii, Niemiec, Łotwy, Polski, Szwecji, Stanów Zjednoczonych, Gruzji, Szwajcarii i Danii, byli także obserwatorzy z Kanady, Chorwacji, Irlandii, Czech oraz Ukrainy.

To były trzy dni bardzo ciekawych i inspirujących prezentacji oraz dyskusji. Uczestnicy ETC-4 spotkali się także z dowódcą wojsk lądowych brytyjskich sił zbrojnych – gen. Patrickiem Sandersem oraz gen. rezerwy Richardem Shirreffem, byłym zastępcą dowódcy sił NATO, autorem popularnej w Polsce książki „2017 Wojna z Rosją”.

Jakie tematy zdominowały czwartą edycję ETC?

Dyskusje skupiły się wokół takich zagadnień jak obrona totalna oraz wpływ formacji terytorialnych i aktywnej rezerwy na odporność państwa. Wysłuchaliśmy bardzo ciekawych opisów rozwiązań, przyjętych np. w Norwegii czy Szwajcarii.

Generał Sanders podkreślał, że to rezerwy są dziś kluczem do budowania odporności państwa, a czas armii wyłącznie zawodowej to przeszłość. Kluczowe jest, co podkreślał brytyjski dowódca, zmobilizowanie społeczeństwa i angażowanie cywilów w procesy obronne. Generałowie brytyjscy zwrócili uwagę na krytyczną rolę żołnierzy zawodowych, którzy jako przywódcy powinni wziąć odpowiedzialność za przygotowanie społeczeństwa do obrony w czasie długotrwałego konfliktu zbrojnego.

To nie wszystko. Dużo uwagi poświęciliśmy też tematom związanym z koniecznością dostosowania systemów rekrutacyjnych i programów szkolenia do możliwości młodego pokolenia. Zgodziliśmy się, że nie wolno nam narzekać na młodzież, a trzeba zrozumieć, że młode pokolenie w znacznym stopniu ukształtowały stworzone przez nasze pokolenie kultura i technologia. I teraz to my powinniśmy dostosować się do sytuacji i stworzyć takie systemy, które pozwolą na rekrutację, rozwój talentów i wpisanie młodych ludzi w systemy obronne.

Dlaczego rola rezerwy jest kluczowa?

Armia zawodowa jest krytyczna z punktu widzenia przygotowania i rozpoczęcia obrony i wypracowania warunków jej efektywnego prowadzenia, ale to rezerwy umożliwią jej zwycięskie zakończenie. Jest to szczególnie istotne w wojnach i konfliktach o charakterze symetrycznym, których przebieg może być długotrwały i ukierunkowany przez stronę potencjalnie silniejszego agresora na wyniszczanie zasobów atakowanego państwa.

Podczas dyskusji w Londynie mocno wybrzmiała konieczność zaangażowania sił terytorialnych w proces kształtowania odporności państwa i szkolenie rezerwistów. W tym kontekście zastanawialiśmy się też, w jakim stopniu można wykorzystać potencjał instruktorów OT.

Mówi Pan o budowaniu odporności państwa. Jak to rozumieć?

Chodzi o zbudowanie zasobów i mechanizmów, które umożliwią funkcjonowanie pod wpływem zewnętrznej, również długotrwałej, presji niezależnie od tego czy będzie to zaraza, klęska żywiołowa czy wojna. Odporność rozwija się na poziomie indywidualnym (osobowym), instytucjonalnym i społecznym. Odporne państwo jest w stanie zachować suwerenność oraz zapewnić bezpieczeństwo swoim obywatelom poddanym długotrwałym wrogim procesom zewnętrznym, włącznie z wojną o charakterze kinetycznym. Na odporność składa się wiele warstw i obszarów. Są nimi np. ekonomia, energetyka czy opieka zdrowotna.

W jakim stopniu agresywna polityka Rosji i wojna na Ukrainie wpłynęły na wasze dyskusje?

W naszych obradach uczestniczył przedstawiciel ukraińskiego OT, który podzielił się wnioskami z toczonych działań. Mówiliśmy o sposobie prowadzenia wojny obronnej, zarządzania zasobami obronnymi i roli pododdziałów OT w walce. Niestety, Ukraina zaczęła budować swoje siły OT zbyt późno, więc wiele rozwiązań tworzonych jest w trakcie wojny.

Wnioski z dyskusji podsumowującej spotkanie są w dużej mierze zbieżne z obserwacjami z wojny obronnej Ukrainy. Ważne jest zbudowanie odporności państwa i przygotowanie adekwatnych do poziomu zagrożeń zasobów obronnych jeszcze w czasie pokoju. Utrzymywanie gotowości bojowej rezerw umożliwi w razie konfliktu szybkie rozbudowanie armii oraz krytyczną dla morale rotację walczących wojsk. Wyzwaniem pozostaje przekonanie obywateli do potrzeby osobistego zaangażowania w te procesy obronne i kształtowanie odporności państw. Formacje takie jak WOT czy nowoczesne formy służby, takie jak aktywna rezerwa, są właściwymi drogami do pokonania tego wyzwania.

Kiedy po raz kolejny zbierze się forum ETC?

Za rok konferencja odbędzie się w Niemczech, ale w 2024 roku Polska ponownie będzie gospodarzem ETC.