Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań, dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach, by wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę na temat zmienionych przepisów. Na naszych łamach regularnie publikujemy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej.

Czy na podstawie ustawy o obronie ojczyzny żołnierzom zawodowym należą się nadgodziny za udział w konwoju (m.in. materiałów niejawnych itd.) oraz za wykonywanie zadań ochronnych przewożonego mienia wojskowego – np. amunicji, broni, materiałów niebezpiecznych itd.?

Czas służby żołnierzy zawodowych jest regulowany postanowieniami ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny. Zgodnie z art. 275 ust. 2 i 3 tej ustawy zadania służbowe żołnierzy zawodowych powinny być ustalane przez przełożonych w sposób pozwalający na ich wykonywanie w ramach 40 godzin służby w tygodniu. Wykonywanie zadań służbowych nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w tygodniu, w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. W zamian za czas służby przekraczający 40 godzin służby w tygodniu żołnierzowi zawodowemu przysługuje czas wolny w takim samym wymiarze. Ma on też prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie oraz 24 godzin nieprzerwanego odpoczynku w okresie siedmiodniowym.

Zgodnie z art. 275 ust. 4 ustawy przepisy dotyczące wymiaru czasu służby (ust. 2 i 3) nie mają zastosowania do oficerów zawodowych pełniących obowiązki dowódców jednostek wojskowych, a także do żołnierzy zawodowych realizujących zadania szczególnie istotne dla sił zbrojnych oraz realizujących zadania o charakterze nadzwyczajnym, niezbędne do ochrony interesów państwa, w szczególności: biorących udział w zapobieganiu skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz wykonujących zadania mające na celu ich usunięcie, pełniących służby i dyżury, odbywających ćwiczenia i szkolenia oraz pełniących służbę wojskową poza granicami państwa.

W omawianym przypadku jeżeli żołnierz wykonuje zadania poza normalnymi godzinami służbowymi, to oczywiście nadgodziny się należą. Konwojowanie – w czasie pokoju – nie jest zadaniem nadzwyczajnym.

Czy zasiłek osiedleniowy przysługuje obojgu małżonkom będącym żołnierzami zawodowymi, którzy zostali przeniesieni służbowo w tym samym czasie do tej samej jednostki wojskowej?

W omawianej sytuacji zasiłek osiedleniowy przysługuje tylko jednemu z małżonków żołnierzy. Należy podkreślić, że przedmiotowa należność jest uzależniona od spełnienia warunku przesiedlenia się członków rodziny żołnierza (w tym drugiego małżonka żołnierza) – co jest zdarzeniem jednorazowym. Dlatego nie jest możliwe spełnienie tego warunku w przypadku drugiego małżonka żołnierza, a tym samym nabycie przez niego uprawnień do tej należności.

Czy gratyfikacja urlopowa przysługuje na własne dziecko w wieku poniżej 25 lat, które w wyniku rozwodu jest pod opieką matki?

Zgodnie z brzmieniem art. 446 ust. 3 ustawy o obronie ojczyzny przy ustalaniu wysokości gratyfikacji urlopowej uwzględnia się również małżonka, a także dzieci pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego. Z kolei w art. 2 w pkt. 7 wskazano, że za dzieci pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego należy rozumieć dzieci własne żołnierza zawodowego, dzieci jego małżonka, dzieci przysposobione i dzieci przyjęte na wychowanie, do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, które:

a) nie przekroczyły 18. roku życia, a w przypadku uczęszczania do szkoły lub odbywania studiów w szkole wyższej 25. roku życia, albo
b) stały się całkowicie niezdolne do pracy lub niezdolne do samodzielnej egzystencji przed osiągnięciem wieku określonego w lit. a.

Odnosząc się do omawianego przypadku, należy wskazać, że zarówno fakt rozwodu rodziców, jak i pozostawanie dziecka pod opieką matki pozostają bez wpływu na możliwość uznania go za pozostające na utrzymaniu żołnierza. Jeżeli więc dziecko wypełnia przesłanki określone w cytowanym art. 2 pkt 7 ustawy, to pomimo rozwodu i sprawowania opieki przez matkę może zostać uwzględnione przez żołnierza do gratyfikacji urlopowej.

Czy żołnierz TSW posiadający stopień wojskowy szeregowego, który w poprzedniej służbie uzyskał stopień aspiranta sztabowego policji (odpowiednik w wojsku: starszy chorąży sztabowy), może ubiegać się o jego przywrócenie z jednoczesnym obniżeniem do młodszego chorążego?

Poruszone w zapytaniu kwestie dotyczą równorzędności stopni wojskowych ze stopniami innych służb mundurowych. Ustawa o obronie ojczyzny przewiduje dwa tryby przyznawania stopnia wojskowego równorzędnego ze stopniem nabytym w innych formacjach mundurowych.

Pierwszy tryb określono w art. 137 ustawy, gdzie wskazano na możliwość przeniesienia funkcjonariusza innych służb mundurowych na własną prośbę do dalszego pełnienia służby w ramach zawodowej służby wojskowej. Wówczas przeniesienie odbywa się za zgodą ministra obrony narodowej oraz ministra nadzorującego daną służbę i następuje z zachowaniem ciągłości służby. Ponadto do okresu służby, od którego jest uzależnione mianowanie na wyższy stopień wojskowy lub wyznaczenie na wyższe stanowisko służbowe, wlicza się okres posiadania równorzędnego stopnia służbowego w danej służbie oraz okres zajmowania równorzędnego stanowiska w danej służbie. Funkcjonariusz otrzymuje także stopień wojskowy równorzędny z posiadanym stopniem w odpowiedniej służbie zgodnie z art. 140 ustawy.

Z kolei drugi tryb określono w art. 138 ustawy i odnosi się on do powołania do zawodowej lub terytorialnej służby wojskowej. We wskazanym przepisie podjęto, że osoba posiadająca stopień policyjny, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, powołana na jej wniosek albo za jej zgodą do zawodowej lub terytorialnej służby wojskowej, otrzymuje stopień równorzędny ze stopniem posiadanym w danej służbie, zgodnie z art. 140.

Powyższe oznacza, że otrzymanie stopnia wojskowego równorzędnego ze stopniem posiadanym w danej służbie możliwe jest w sytuacji przeniesienia funkcjonariusza innych służb mundurowych na własną prośbę do dalszego pełnienia służby w ramach zawodowej służby wojskowej albo powołania do zawodowej lub terytorialnej służby wojskowej. Zatem na tym etapie ustalany jest równorzędny stopień wojskowy. Przepisy prawa nie przewidują więc możliwości zmiany już przyznanego stopnia wojskowego.

Czy podchorążym AWL-u kształcącym się w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, pełniącym zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia, przysługuje dodatkowo urlop szkoleniowy?

Zgodnie z art. 95 ust. 7 ustawy o obronie ojczyzny żołnierz po powołaniu do zawodowej służby wojskowej, w przypadku dalszego kształcenia w uczelni wojskowej, nabywa uprawnienia przewidziane dla żołnierzy zawodowych z wyjątkiem m.in. art. 105, tj. „Żołnierz zawodowy może pobierać naukę, jeżeli nie koliduje to z wykonywaniem przez niego zadań służbowych”. Przyznanie urlopu szkoleniowego określonego w art. 272 ww. ustawy przysługuje żołnierzom zawodowym pobierającym naukę na podstawie art. 105. W związku z powyższym podchorążym-studentom Uniwersytetu Medycznego w Łodzi nie przysługuje urlop szkoleniowy określony w art. 272 cyt. ustawy.

Jak liczyć 60 dni przebywania żołnierza na granicy przy rozpatrywaniu wniosku o „Tanie wczasy”? Czy należy przyjąć każdy rozpoczęty dzień, czy tylko pełne doby ?

Stosownie do art. 293 ust. 11 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzowi zawodowemu pełniącemu służbę łącznie przez okres nie krótszy niż 60 dni w strefie nadgranicznej w ramach pomocy udzielanej Straży Granicznej przez siły zbrojne na podstawie art. 11b ustawy z 12 października 1990 roku o Straży Granicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1486, 1728, 1898, 2191 i 2333) przyznaje się dodatkowo dopłatę w ramach programu „Tanie wczasy” do wypoczynku tego żołnierza oraz jego małżonka i dzieci pozostających na jego utrzymaniu.

Przepisy w tym zakresie nie wskazują pojęć „doba” i „godziny” – należy jednak przyjąć, że projektodawca wskazał tu pojęcie „dnia” rozumianego jako każdy dzień, w którym żołnierz został skierowany do pełnienia służby w strefie nadgranicznej w ramach pomocy udzielanej Straży Granicznej przez siły zbrojne, na postawie rozkazu lub decyzji dowódcy jednostki wojskowej. Będzie to więc każdy dzień, w którym żołnierz pełnił taką służbę, bez względu na godzinę jej rozpoczęcia lub zakończenia, zgodnie z datami wskazanymi w wyżej wymienionych dokumentach.

Czy zasady przyznawania nadgodzin związane są z zakresami obowiązków lub kartą opisu stanowiska służbowego (KOSS) zajmowanych stanowisk służbowych? Proszę o interpretację poniższych przykładów i określenie, czy nadgodziny powinni otrzymać: szef sekcji wychowawczej odpowiedzialny za „organizowanie i prowadzenie przedsięwzięć patriotyczno-wojskowych, obchodów świąt i uroczystości…” za udział w uroczystości, w dzień ustawowo wolny od pracy; żołnierze kompanii honorowej za udział w uroczystości, w dzień ustawowo wolny od pracy; oficer sekcji personalnej, który o godz. 15.00 otrzymał zadanie przygotowania sprawozdania do godz. 8.00 kolejnego dnia, wykraczającego poza jego zakres obowiązków, np. pozostających w kwestii sekcji szkolenia, żołnierz-kierowca, który wykonywał swoją pracę ponad osiem godzin, np. realizował przewóz osób (wyjazd godz. 6.00–15.00, powrót 16.00–20.00 – razem 13 godzin)?

Przyznanie lub odmowa przyznania nadgodzin nie jest związana z zakresem obowiązków lub KOSS-em` zajmowanego stanowiska. Znaczenie ma to, czy wykonywane zadania mieszczą się lub nie w art. 275 ust. 4 ustawy o obronie ojczyzny.
Za udział w uroczystości związanej z zabezpieczeniem święta i promocją wojska w dniu wolnym od służby szef sekcji wychowawczej powinien otrzymać nadgodziny. To, czy ma to w obowiązkach, czy nie – tak jak wskazano powyżej – nie ma znaczenia. To samo dotyczy kompanii honorowej.

Jeżeli oficer sekcji personalnej – czy też każdej innej – otrzyma o godz. 15.00 zadanie przygotowania na rano jakiegoś materiału i wiąże się z tym konieczność pozostania po godzinach służbowych, to jest to polecenie przełożonego i on je wykonuje, bez względu na to, czy zadanie jest z jego obszaru, czy też z obszaru sekcji szkolenia. Za czas „ponadnormatywny” należy mu się czas wolny. W przypadku żołnierzy zajmujących stanowiska kierowców, którzy wykonywali zwykłe, codzienne obowiązki na zajmowanym stanowisku ponad standardowe 8 godzin, np. realizowali przewóz osób czy odbiór sprzętu z innej jednostki, liczą im się nadgodziny (nie ma znaczenia, czy żołnierz prowadził pojazd cały ten czas, czy tylko przez pewną jego część). Jeżeli natomiast prowadzi pojazd i przewozi żołnierzy swojego pododdziału na poligon lub na strzelnicę, to wówczas uczestniczy w szkoleniu i nadgodziny nie są mu liczone.