Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań. Dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach tak, aby wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę o zmienianych przepisach. Na naszych łamach będziemy regularnie publikować odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej. Oto drugi odcinek kompendium.

Czy istnieje formalny obowiązek stwierdzenia w rozkazie dziennym dowódcy, czy żołnierz TSW stawił się na służbie?

Dzień stawienia się żołnierza OT do terytorialnej służby wojskowej należy stwierdzić w rozkazie ewidencyjnym. Wydanie takiego rozkazu ma na celu jedynie potwierdzenie określonej sytuacji prawnej, ale jej nie tworzy ani nie kształtuje. Cel ewidencyjny oznacza bowiem jedynie zarejestrowanie faktu, że żołnierz OT danego dnia stawił się do terytorialnej służby wojskowej. Rozkaz ten nie nosi zatem cech decyzji administracyjnej, ma charakter wyłącznie deklaratywny i jest wydany w celu usunięcia niepewności prawnej, jedynie na użytek wewnętrzny, do celów ewidencyjnych (porządkowych).
Stawienie się żołnierza do terytorialnej służby wojskowej należy zakwalifikować jako czynność następczą po powołaniu żołnierza do wojska (realizacji przez żołnierza karty powołania). Wydanie rozkazu ewidencyjnego potwierdza jedynie to, co nastąpiło z mocy samego prawa, i dlatego też do jego wydania nie jest wymagana podstawa prawna, lecz jedynie zaistnienie określonych okoliczności.

Czy uprawnienie do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego należy się każdemu żołnierzowi?

Uprawnienie do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego nie jest świadczeniem obligatoryjnym. Minister obrony narodowej co roku podejmuje decyzję o wykupieniu tego świadczenia dla żołnierzy na podstawie zgłaszanego zapotrzebowania na nie. Uprawnienie – w formie legitymacji – otrzymują jedynie te osoby, które złożą w swojej jednostce wojskowej chęć posiadania go.

Jak wygląda kwestia wypłaty świadczenia mieszkaniowego dla żołnierza, który przed wejściem w życie ustawy był żołnierzem kontraktowym? Czy otrzyma on nowy rozkaz, który będzie mógł przedłożyć Agencji Mienia Wojskowego, aby otrzymać świadczenie mieszkaniowe? Jaki dokument musi wtedy przedstawić w AMW, aby otrzymać wspomniane świadczenie?

Przejście żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu do zawodowej służby wojskowej w myśl nowej ustawy odbywa się w trybie art. 790. Organy właściwe do powoływania żołnierzy na stanowiska służbowe wydają rozkazy personalne o powołaniu oraz wyznaczeniu na stanowisko służbowe. Rozkazy te mają charakter ewidencyjny (bez możliwości odwołania), zostają wydane wobec wszystkich żołnierzy kontraktowych, z wyjątkiem tych, którzy w terminie do 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożyli u dowódcy jednostki wojskowej, w której wykonują obowiązki, rezygnację z pełnienia służby wojskowej. W przypadku takiej rezygnacji żołnierz zostanie zwolniony najpóźniej z dniem upływu terminu zawartego kontraktu (wcześniej może dokonać wypowiedzenia). Ponieważ nie wszyscy żołnierze kontraktowi zdecydują się na pozostanie w służbie, wymieniony wcześniej rozkaz otrzyma każdy żołnierz, który zwróci się o jego wydanie.

Nie przewiduje się wystawiania innych, dodatkowych dokumentów na okoliczność przedstawienia ich w AMW. Zgodnie z przepisami ustawy z 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu do 22 kwietnia 2022 roku, wypłata świadczenia mieszkaniowego następowała na złożony przez żołnierza wniosek do dnia zakończenia kadencji lub kontraktu […]. Po wejściu w życie ustawy o obronie ojczyzny realizacja wniosków o wypłatę świadczenia mieszkaniowego jest kontynuowana.

Niemniej jednak żołnierz zainteresowany wypłatą świadczenia mieszkaniowego – po upływie terminu wskazanego w realizowanym wniosku i w zaświadczeniu dowódcy jednostki – powinien potwierdzić, że nadal chce je otrzymywać. Składając taką deklarację, winien dostarczyć dokument potwierdzający, że pełni zawodową służbę wojskową w danej miejscowości (wyżej wymieniony rozkaz ewidencyjny). Wówczas powinien złożyć wniosek o wypłatę świadczenia mieszkaniowego dostępny na witrynie Agencji Mienia Wojskowego (zakładka: Dla żołnierza/Formularze) wraz z zaświadczeniem z miejsca pełnionej służby.

Czy żołnierzowi zwalnianemu z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przysługuje odprawa pieniężna w związku ze zwolnieniem?

Ustawa o obronie ojczyzny nie przewiduje możliwości wypłaty odprawy pieniężnej w związku ze zwolnieniem z DZSW.

Czy istnieje możliwość rozliczenia się z Agencją Mienia Wojskowego w trakcie trwania służby? Czy może to zrobić żołnierz, który ma 10, 15 czy 20 lat służby i nadal chce służyć w wojsku?

Żołnierzowi zawodowemu od dnia wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe do dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej przysługuje prawo do zakwaterowania na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej lub – za jego zgodą – w innej miejscowości. Prawo to jest realizowane w jednej z następujących form: przydziału kwatery albo innego lokalu mieszkalnego, przydziału miejsca w internacie albo kwaterze internatowej, wypłaty świadczenia mieszkaniowego.

Żołnierz zwalniany z zawodowej służby wojskowej korzystający z ww. formy zakwaterowania powinien poinformować o tym fakcie dyrektora oddziału regionalnego Agencji Mienia Wojskowego realizującego to uprawnienie. Żołnierz ten może ubiegać się o wypłatę odprawy mieszkaniowej lub o dalsze zajmowanie lokalu mieszkalnego, jeżeli nie jest on kwaterą.

Przepisy ustawy z 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej nie przewidują możliwości wypłaty odprawy mieszkaniowej w trakcie pełnienia służby.

Czy żołnierzowi, którego żona otrzymała przed ślubem dofinansowanie na zakup mieszkania w innej służbie mundurowej, przysługuje odprawa mieszkaniowa przy odejściu na emeryturę? Czy taki żołnierz może otrzymywać comiesięczne świadczenie mieszkaniowe?

Przesłanki negatywne do realizacji prawa do zakwaterowania reguluje przepis art. 21 ust. 6 ustawy z 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem prawo do zakwaterowania, w tym do wypłaty świadczenia mieszkaniowego, jak również odprawy mieszkaniowej, nie przysługuje w sytuacji, jeśli żołnierz lub jego małżonek: otrzymał ekwiwalent pieniężny w zamian za rezygnację z kwatery (wypłacony na podstawie przepisów ustawy obowiązujących do 30 czerwca 2004 roku), otrzymał odprawę mieszkaniową wypłaconą albo zrealizowaną w formie rzeczowej (na podstawie przepisów ustawy obowiązujących od 1 lipca 2004 roku), nabył lokal mieszkalny od Skarbu Państwa, Agencji albo jednostki samorządu terytorialnego z bonifikatą lub z uwzględnieniem pomniejszenia w cenie nabycia, otrzymał pomoc finansową wypłaconą w formie zaliczkowej lub bezzwrotnej do 31 grudnia 1995 roku (na podstawie przepisów ustawy z 20 maja 1976 roku o zakwaterowaniu sił zbrojnych), nabył własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego od Agencji.

Jeżeli żołnierz lub jego małżonek skorzystał z ww. uprawnień, nie przysługuje mu wypłata świadczenia mieszkaniowego oraz wypłata odprawy mieszkaniowej.

Czy w związku z wejściem w życie ustawy o obronie ojczyzny żołnierzom pasywnej rezerwy należy się zwrot kosztów za dojazdy na ćwiczenia wojskowe? Jeśli tak, to jaka jest dokładna podstawa prawna do wypłaty tego zwrotu?

Zgodnie z art. 801 ust. 3 ustawy o obronie ojczyzny do ćwiczeń wojskowych z udziałem żołnierzy rezerwy zaplanowanych na rok 2022 stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec powyższego do końca 2022 roku również zwrot kosztów dojazdów odbywa się na zasadach określonych w przepisach ustawy z 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa o obronie ojczyzny nie przewiduje regulacji pozwalających na zwrot kosztów za dojazdy żołnierzom rezerwy pasywnej powołanym na ćwiczenia wojskowe, ponieważ w tym nowym akcie prawnym nie ma tożsamej regulacji, która występowała w art. 72 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, w zakresie zwrotu kosztów przejazdu osobom powołanym do czynnej służby wojskowej oraz osobom zwalnianym z tej służby do miejsca stawienia się i powrotu do miejsca pobytu stałego albo pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące.

Obecnie w ustawie o obronie ojczyzny występuje jedynie art. 6 ust. 3, który odnosi się do zwrotu kosztów wezwania przez właściwy organ do osobistego stawienia się w sprawach dotyczących obowiązku obrony (to regulacja tożsama do uchylonego art. 52 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP). Po uwzględnieniu, że przepis ten dotyczy osób wzywanych przez właściwy organ, żołnierze rezerwy pasywnej zaś są powoływani do odbycia ćwiczeń wojskowych, regulacji wskazanego przepisu nie można rozciągnąć na wszelkie okoliczności związane ze zwrotem kosztów stawiennictwa do pełnienia czynnej służby wojskowej.