Współpraca międzyresortowa, partnerstwo publiczno-prywatne, rozwój kompetencji oraz budowa cybersuwerenności – w opinii uczestników II edycji Polskiego Forum Cyberbezpieczeństwa (CYBERSEC PL) to najistotniejsze elementy wdrażania strategii cyberbezpieczeństwa. Kierunek jest jasny, lecz droga kręta i z licznymi przeszkodami. Dlatego potrzebujemy silnej drużyny narodowej dla zapewnienia cyberbezpieczeństwa.

Polskie Forum Cyberbezpieczeństwa odbyło się z inicjatywy Instytutu Kościuszki i zgromadziło przedstawicieli administracji państwowej, instytucji i firm odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w cyberprzestrzeni oraz infrastruktury krytycznej. Dyskusje koncentrowały się na czterech tematach: państwo, obrona, przyszłość i biznes. Jednym z wiodących wątków drugiej edycji była dyskusja dotycząca wdrożenia strategii cyberbezpieczeństwa RP na lata 2017–2022 oraz postanowień szczytu NATO w Warszawie.

Uczestnicy wydarzenia mogli poznać opnie i stanowiska resortów cyfryzacji, obrony narodowej, spraw wewnętrznych i administracji oraz rozwoju, a także Biura Bezpieczeństwa Narodowego oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. W dyskusjach panelowych uczestniczyli także eksperci z firm i spółek Skarbu Państwa odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa sieci teleinformatycznych oraz usług kluczowych w skali państwa.

Warto przeanalizować wybrane zagadnienia z perspektywy obrony narodowej zarówno w odniesieniu do współpracy międzyresortowej, jak i realizacji zobowiązań sojuszniczych. Panel otwierający forum nt. „Strategia cyberbezpieczeństwa RP – jak wdrożyć w życie kluczowe działania” był w mojej ocenie najciekawszym punktem w programie CyberSec PL. Ważna była zwłaszcza dyskusja dotycząca koordynatora systemu obrony przed zagrożeniami w cyberprzestrzeni. Temat ten wybrzmiał szczególnie mocno w wypowiedzi Piotra Januszewicza, dyrektora Departamentu Cyberbezpieczeństwa w resorcie cyfryzacji. – Cyberbezpieczeństwo jest grą zespołową i myślę, że to jest najważniejsza rzecz, która powinna nam wszystkim przyświecać. Gra zespołowa, to znaczy, że wszyscy, którzy są interesariuszami cyberbezpieczeństwa, powinni współdziałać ze sobą, by tworzyć ten system. Oczywiście musi być jakiś koordynator. My traktujemy cyberprzestrzeń tak, jakbyśmy traktowali przestrzeń powietrzną – zaznaczył. Dodał, że na świecie są różne modele zarządzania przestrzenią powietrzną, tak jak różne są modele odpowiedzialności za cyberbezpieczeństwo. – Przestrzenią powietrzną i cyberprzestrzenią na co dzień powinny zarządzać służby cywilne. Musimy mieć natomiast zdolność do tego, aby w przypadku niespodziewanego, zmasowanego ataku ci, którzy są odpowiedzialni za ochronę i obronę państwa, mogli przejść do natychmiastowego działania – mówił Piotr Jaroszewicz.

Dyrektor podkreślał, że w przypadku zagrożeń militarnych i terrorystycznych kierowanie cyberprzestrzenią przejmują Ministerstwo Obrony Narodowej oraz służby odpowiedzialne za zwalczanie terroryzmu. – Uważamy, że w czasie pokoju instytucje te muszą na bieżąco otrzymywać informacje na temat cyberprzestrzeni na wypadek agresji obcych państw, a sfera cywilna musi być przygotowana do współpracy ze służbami policyjnymi. W razie zagrożenia wojennego nie będzie bowiem czasu, by siły zbrojne nauczyły się tego, w jaki sposób sterować cywilami, albo by cywile przekazywali im informacje. To po prostu musi być jeden duży silny organizm – akcentował.

Resort obrony narodowej reprezentował na tym panelu podsekretarz stanu Tomasz Szatkowski. Wiceminister przyznał, że cyberprzestrzeń stała się domeną działań wojskowych i wojennych. – Oznacza to, że do wszystkich doktryn i instrukcji należy poza działaniami lądowymi, powietrznymi i morskimi wprowadzić wymiar cyberprzestrzeni, aby zgrywać te działania w tej właśnie przestrzeni. Pojawienie się sił powietrznych w czasie pierwszej wojny wymusiło zmiany w sposobie i doktrynach prowadzenia działań zbrojnych. Podobne zmiany dotyczą cyberprzestrzeni – zaznaczył Tomasz Szatkowski. – W Ministerstwie Obrony Narodowej trwają prace nad przygotowaniem struktur do dowodzenia tego typu zdolnościami. Chodzi o to, aby mogły one w sposób płynny wkomponować się w system kierowania i dowodzenia.

Ważnym aspektem działań resortu obrony narodowej w obszarze cyberbezpieczeństwa jest przygotowanie narzędzi kryptograficznych oraz prowadzenie ćwiczeń, jak również ścisłe określenie kompetencji. – Pracujemy nad dokumentami doktrynalnymi odzwierciedlającymi naszą wizję działań w cyberprzestrzeni. Kolejna kwestia to zasoby i narodowe narzędzia kryptograficzne, które będą mogły być wykorzystane poza Ministerstwem Obrony Narodowej. Konieczne jest także prowadzenie wspólnych ćwiczeń. Organizujemy je na poziomie wewnątrzresortowym. To są nie tylko ćwiczenia odnoszące się do cyberprzestrzeni, lecz także zgrywające działania w niej z innymi rodzajami wojsk – podkreślał Tomasz Szatkowski.

Zdaniem Jadwigi Emilewicz, wiceminister rozwoju, usługi oferowane w obszarze cyberbezpieczeństwa mogą stać się kołem napędowym rozwoju gospodarczego Polski. – Chcemy zaprosić informatyków z globalnych korporacji, bo mamy ciekawą ofertę. Zapłacimy więcej niż standardowo w administracji. Damy też szansę stworzenia unikatowych rozwiązań, które zastosujemy w administracji, a potem, mam nadzieję, staną się naszym towarem eksportowym – podkreślała wiceminister Emilewicz.

Ważnymi elementami w realizacji założeń cyberstrategii będą działania, plany rozwojowe oraz możliwości Exatela. Spółka pod koniec marca stała się w stu procentach własnością Skarbu Państwa. Umowę podpisał w imieniu rządu minister obrony narodowej. Prezes Exatela Nikodem Bończa-Tomaszewski przedstawił kompetencje spółki wynikające ze świadczenia usług z obszaru cyberbezpieczeństwa m.in. dla administracji publicznej oraz wyzwania związane z zapewnieniem cybersuwerenności. Wskazał na sześć filarów cybersuwerenności: własną infrastrukturę, doświadczoną kadrę cyberspecjalistów, ochronę danych, powszechną dostępność usług elektronicznych w administracji państwowej, cyberbezpieczeństwo oraz narodowy sektor informatyczny, a także szczególną rolę Exatela jako spółki Skarbu Państwa oraz narodowego narzędzia cyberbezpieczeństwa.

Interesująca dyskusja toczyła się także podczas panelu nt. „Cyberobrona Polski po szczycie NATO w Warszawie”. Szef Inspektoratu Systemów Informacyjnych MON płk rez. Paweł Dziuba przekonywał, że MON, tworząc dokument przyjęty podczas szczytu NATO, uwzględniało potrzeby sił zbrojnych w siedmiu obszarach. – Pierwszy podstawowy zapis mówi o tym, że wszyscy członkowie NATO muszą zadbać o własne sieci i systemy. Kolejnym elementem jest zapewnienie odpowiednich środków finansowych, aby osiągnąć odpowiednie zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa – zaznaczył szef ISI. Wskazał także na cybernetyczny wymiar ćwiczeń „Anakonda 2016”. – Jesteśmy jak najbardziej za tym, aby uczestniczyć w ćwiczeniach, ale nie tylko w tych, które są przygotowywane pod kątem udziału cyberżołnierzy, czyli specjalistów z dziedziny cyber i IT. Ćwiczenia powinny obejmować także inne rodzaje sił zbrojnych, i to nie tylko krajowych, lecz także sojuszniczych – podkreślał Paweł Dziuba.

Czy cele strategii oraz zobowiązania szczytu NATO zostaną zrealizowane? Dużo zależy od determinacji i współpracy na wielu poziomach – międzyresortowym, sojuszniczym, publiczno-prywatnym oraz współpracy z organizacjami pozarządowymi. Ufam, że w dziedzinie cyberbezpieczeństwa niebawem widoczne będą pozytywne rezultaty tej współpracy.