Punkt bazowania w Helu zagra szkockie Rosyth, ale też przedwojenne porty w Gdyni i Tallinie. Stocznia Marynarki Wojennej prawdopodobnie przeobrazi się na moment we Vlissingen. Scenografowie zbudują też pływający model nawodnej części ORP „Orzeł”. Prace nad filmem i serialem o tym najsłynniejszym polskim okręcie podwodnym nabierają rozpędu.

Ekipa, która pracuje przy filmie i serialu, spędziła ostatnio trzy dni na wybrzeżu. – Obejrzeliśmy między innymi wybrane obiekty wojskowe na Półwyspie Helskim i w Gdyni, stocznie, muzea. Byliśmy też na pokładzie historycznego niszczyciela ORP „Błyskawica” – wylicza kmdr ppor. Piotr Adamczak z Centrum Operacji Morskich, który towarzyszył filmowcom. – To już kolejna taka wizyta. Poprzedni rekonesans odbył się mniej więcej rok temu – dodaje.

Szkocja na Helu

Producent Krzysztof Grabowski przyznaje, że wyjazdy nad morze przyniosły efekt. – Dobraliśmy już plenery, w których chcielibyśmy realizować zdjęcia – podkreśla.

Spora część filmu miałaby zostać nakręcona w Helu. Do niedawna w mieście funkcjonował port wojenny, ale marynarka wycofała stamtąd większość swoich sił. Dziś mieści się tam jedynie punkt bazowania, do którego okręty zawijają sporadycznie, na przykład przy okazji ćwiczeń. – Helski port mógłby zagrać Rosyth w Szkocji, gdzie ORP „Orzeł” zawinął po swojej słynnej ucieczce, ale też przedwojenne porty w Tallinie czy na Oksywiu – wylicza Grabowski. – W gdyńskiej bazie stacjonują obecnie okręty, które stanowią trzon marynarki, jest tam dość ciasno i trudno byłoby się nam odciąć od współczesności – tłumaczy, dlaczego postawił właśnie na Hel.

Zdjęcia będą też najpewniej realizowane w Stoczni Marynarki Wojennej. Zagra ona stocznię w holenderskim Vlissingen, gdzie ORP „Orzeł” został zbudowany. – W Gdyni obejrzeliśmy choćby starą pochylnię, na której można będzie odegrać scenę wodowania – wyjaśnia Grabowski. – Oczywiście zamierzamy też kręcić zdjęcia we Vlissingen. Zabudowa miasteczka w stosunkowo prosty sposób pozwala odtworzyć przedwojenny klimat, tyle że dawny port już nie istnieje – dodaje.

Scenografowie zamierzają na chwilę przywrócić wybranym miejscom dawną atmosferę, ale też dokonać rzeczy dotąd niespotykanej. – Planujemy zbudować makietę nawodnej części ORP „Orzeł” w skali niemal jeden do jednego – informuje Grabowski. Dzięki systemowi pływaków i napędowi miałaby się ona poruszać po wodzie, dobijać do brzegu, jej konstrukcja zaś byłaby na tyle silna, żeby mogli na niej stawać aktorzy wcielający się w rolę marynarzy. – Konstrukcję chcielibyśmy wykorzystać również podczas scen wodowania – dodaje.

Wątki szpiegowskie, wątek japoński

Film i serial o najsłynniejszym polskim okręcie podwodnym wyreżyseruje Jan Kidawa Błoński, który na koncie ma między innymi „Różyczkę” oraz „Skazanego na bluesa”. Autorem scenariusza jest Jarosław Sokół, wcześniej pracujący nad serialem „Czas honoru”.

– Po lekturze scenariusza mogę stwierdzić, że jest naprawdę bardzo ciekawy – podkreśla Jan Tarczyński, dyrektor Centralnej Biblioteki Wojskowej, który jest konsultantem historycznym produkcji. – Wcześniej mieliśmy film o ORP „Orzeł” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, od strony realizatorskiej i aktorskiej bardzo dobry, tyle że według mnie w wielu miejscach odległy od prawdy historycznej. Nowy obraz będzie bliższy faktom, choć oczywiście nie straci nic z walorów opowieści fabularnej – dodaje.

Jak mówi Tarczyński, w historii „Orła” bardzo ciekawe są wątki szpiegowskie oraz wątek, który nazywa japońskim. – Pewnego dnia w stoczni Vlissingen, gdzie budowany był „Orzeł”, pojawili się Japończycy, którzy zaczęli fotografować kadłub okrętu. Pracujący przy nim inżynier Leski uznał, że tak być nie może i poszedł z tym do głównego budowniczego. A ten nakazał przeprowadzić Japończyków opuszczających stocznię przez aparat rentgenowski do prześwietlania blach. Kiedy potem chcieli wywołać fotografie okazało się, że mają tylko czarną kliszę, promieniowanie rentgena je prześwietliło – opowiada dyrektor CBW.

Według niego, jedną z kluczowych kwestii w filmie i serialu jest oddanie panującej na okręcie atmosfery. – Proszę sobie wyobrazić kilkudziesięciu mężczyzn zamkniętych na małej przestrzeni i spływające do nich informacje: padła Warszawa, padł Hel. A przecież każdy z nich miał w kraju rodzinę – przypomina Tarczyński. – Od lat mieszkam w Londynie i miałem okazję rozmawiać z członkami załogi ORP „Orzeł”, którzy ocaleli, ponieważ nie wyszli w feralny, ostatni rejs. Jak wspominał jeden z nich, w pewnym momencie napięcie na pokładzie było tak wielkie, że nawet upadająca na podłogę łyżka sprawiała, iż włosy stawały dęba. Myślę, że tę atmosferę w nowym filmie uda się przywołać – mówi konsultant historyczny produkcji.

Pomoc z ministerstw

Zdjęcia powinny ruszyć pod koniec pierwszej połowy 2016 roku. – Mamy koproducentów z Holandii i Estonii, mamy dystrybutora, naszym głównym partnerem jest Telewizja Polska. To właśnie dla niej przygotowujemy serial – informuje Grabowski. W produkcję zaangażowały się też dwa ministerstwa: Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Obrony Narodowej. MON partycypuje w niej finansowo, MKiDN – od strony organizacyjnej i merytorycznej.

– Rola resortu obrony jest trudna do przecenienia. Większość zdjęć zamierzamy przecież kręcić w obiektach wojskowych, potrzebujemy odpowiedniego zabezpieczenia planu – zaznacza Grabowski. 18 września filmowcy lecą z wicepremierem i ministrem obrony Tomaszem Siemoniakiem do Tallina, gdzie również ma być realizowana część produkcji. W Estonii będą prowadzić rozmowy na ten temat. Prócz tego twórcom filmu zaoferowano pomoc ekspertów oraz dostęp do materiałów zgromadzonych między innymi w Centralnej Bibliotece Wojskowej oraz Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni.

ORP „Orzeł” to najsłynniejszy polski okręt podwodny. Do służby wszedł w lutym 1939 roku. Kilka miesięcy później wziął udział w wojnie obronnej przeciw Niemcom. Przez kilka dni operował w pobliżu lądu, potem wyszedł na pełne morze i skierował się do Tallina. Tam został internowany. Załoga postanowiła jednak wyprowadzić go z portu i uciec. Okręt pozbawiony map i niemal całkowicie ogołocony z uzbrojenia zdołał się przedrzeć do Wielkiej Brytanii, gdzie kontynuował walkę przeciwko Niemcom. W swój ostatni rejs wyszedł wiosną 1940 roku. Podczas patrolu na Morzu Północnym zaginął w tajemniczych okolicznościach. Do dziś nie wiadomo, gdzie spoczywa jego wrak.