Dziś zostanie ogłoszona gotowość bojowa pierwszego polskiego dywizjonu rakietowego obrony powietrznej uzbrojonego w Patrioty. Amerykańskie zestawy przeciwlotnicze i przeciwrakietowe, które w Wojsku Polskim noszą kryptonim „Wisła”, tworzą najwyższe piętro Tarczy Polski, czyli nowego wielowarstwowego systemu obrony powietrznej kraju. Jaką ma siłę i co potrafi Wisła?

Amerykański Patriot to obecnie najdłużej użytkowany w linii – bo od ponad czterech dekad – rakietowy system typu ziemia–powietrze, który pozwala zwalczać nie tylko wszelkiego typu samoloty i śmigłowce, lecz np. także pociski manewrujące i balistyczne. Producent zestawów Patriot, koncern RTX (do niedawna Raytheon), oferuje do nich pociski PAC-2 GEM-T (Guidance Enhanced Missile – Tactical) produkowane od 2007 roku. Można nimi zwalczać cele z około 160 km. Drugą opcją dla użytkowników amerykańskich wyrzutni są produkowane przez koncern Lockheed Martin rakiety antybalistyczne PAC-3 MSE (Missile Segment Enhancement). I to właśnie na tę broń zdecydowała się Polska, podpisując w 2018 roku wart 4,75 mld dolarów kontrakt na dostawę dwóch baterii systemu Patriot.

Oręż Wisły

PAC-3 MSE waży 321 kg, ma długość 5,2 m, średnicę 25 cm i może być uzbrojony w dwa rodzaje głowic: zbliżeniową o wadze 73 kg lub głowicę typu hit-to-kill, która niszczy cel przez bezpośrednie trafienie.

Pocisk osiąga prędkość ponad 6 tys. km na godzinę, a na cel naprowadzany jest inercyjnie, czyli dane o położeniu wrogiego obiektu wprowadzane są do systemu sterowania przy starcie, a w końcowej fazie lotu uruchomiany jest radar o długości fali 1 mm, który naprowadza pocisk na cel.

Konfiguracja systemu

Wojsko Polskie zdecydowało, że system Wisła będzie czterowyrzutniowy, czyli jedna bateria będzie składać się z dwóch jednostek ogniowych, z których każda wyposażona będzie w cztery wyrzutnie M903. Dla porównania Szwedzi, którzy zakontraktowali Patrioty w tym samym roku co my, zdecydowali, iż ich jednostki ogniowe będą miały jedynie trzy wyrzutnie.

W 2018 roku program „Wisła” został podzielony na dwa etapy. Przyjęto wówczas, że pierwsze dwie kupione baterie Pariotów będą wyposażone w starsze sektorowe radary AN/MPQ-65 oraz wówczas jeszcze opracowywany innowacyjny system dowodzenia i kierowania walką IBCS – Integrated Air and Missile Defense Battle Command System. Kolejne sześć baterii Wisły ma być dostarczonych już w konfiguracji docelowej, czyli z dookólnymi radarami LTAMDS.

Radar AN/MPQ-65 został stworzony z myślą o pociskach PAC-3 MSE. Choć jego szczegółowa specyfikacja techniczna jest tajna, wiadomo, iż może śledzić ponad 100 obiektów i jednocześnie naprowadzać rakiety na kilkanaście z nich. Radar wraz z pojazdem M983 waży 35 t jest wysoki na 3,61 m, szeroki na 2,9 m i długi na 17 m.

Radar LTAMDS (Lower Tier Air and Missile Defense Sensor) ma być pod każdym względem lepszy od poprzednika. Urządzenie wyposażone jest w trzy anteny AESA (bazujące na półprzewodnikach wykonanych w technologii wykorzystującej azotek galu), pozwala wykrywać cele mniejsze, na wyższych wysokościach i z dalszej odległości niż AN/MPQ 65.

Nowy mózg

Gdy Polska kupowała Patrioty, postawiła warunek, iż już pierwsze dostarczane nam zestawy mają być wyposażone w opracowany przez koncern Northrop Grumman sieciocentryczny system dowodzenia IBCS. Jak wyjaśniali przedstawiciele armii, w tym gen. bryg. Michał Marciniak, który kierował zespołem odpowiedzialnym za pozyskanie systemu Wisła (obecnie zastępca szefa Agencji Uzbrojenia), IBCS ma kluczowe znaczenie dla budowy wielowarstwowego systemu obrony powietrznej kraju, gdyż umożliwia zarządzanie walką przy użyciu dowolnego efektora i dowolnego radaru. Oznacza to, że IBCS może dowodzić nie tylko zestawami Wisły, lecz również Narwi oraz Pilicy+ (systemy krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu), a dane rozpoznawcze może pozyskiwać z radarów polskich i sojuszniczych.

Jeszcze więcej mocy

Aby znacząco podnieść zdolności Wisły, wojsko planuje w najbliższych latach, wraz z wprowadzeniem do służby kolejnych sześciu baterii Patriotów, kupić do nich kolejny typ pocisków. Mają to być rakiety znacznie tańsze (tzw. Low Cost Interceptor) od obecnie użytkowanych PAC-3 MSE. Jak podkreślają przedstawiciele MON-u, rakiety takie powinny być produkowane w Polsce albo ze znacznym udziałem polskiej zbrojeniówki.

Długa droga do „Wisły”

2012 rok – został przyjęty „Plan modernizacji technicznej sił zbrojnych na lata 2013–2022”, który zakładał budowę systemu obrony powietrznej i przeciwrakietowej kraju składającego się z trzech podsystemów: bardzo krótkiego zasięgu, tzw. VSHORAD – Very Short Range Air Defense (o kryptonimie „Pilica”); krótkiego zasięgu, tzw. SHORAD – Short Range Air Defense („Narew”) oraz średniego zasięgu MRAD – Medium Range Air Defence (o kryptonimie „Wisła”).

4 czerwca 2013 – Inspektorat Uzbrojenia zaprosił firmy do tzw. dialogu technicznego na temat przeciwlotniczego i przeciwrakietowego zestawu rakietowego średniego zasięgu kryptonim „Wisła”. Do rozmów zgłosiło się 14 podmiotów.

17 września 2013 – rząd przyjął uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Priorytetowe zadania modernizacji technicznej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w ramach programów operacyjnych”, z którego budżetu miał zostać sfinansowany zakup systemów Wisła.

24 stycznia 2014 – Inspektorat Uzbrojenia wystosował zaproszenie do drugiego etapu dialogu technicznego w sprawie Wisły.

30 czerwca 2014 – Inspektorat Uzbrojenia poinformował o wyborze dalszego trybu postępowania w sprawie „Wisły”. Do przetargu, który miał wyłonić dostawcę systemu, w trybie międzyrządowym (G-G) zaproszono firmę Raytheon z USA oferującą zestawy Patriot oraz francuskie konsorcjum Eurosam oferujące zestawy SAMP/T.

21 kwietnia 2015 – Rada Ministrów przyjęła rekomendację MON-u w sprawie realizacji programu „Wisła” w trybie negocjacji międzyrządowych ze Stanami Zjednoczonymi i pozyskania dla Sił Zbrojnych RP systemu Patriot.

6 września 2016 – Inspektorat Uzbrojenia skierował do rządu Stanów Zjednoczonych, zgodnie z procedurą FMS (ang. Foreign Military Sales), zapytanie ofertowe LoR (ang. Letter of Request) dotyczące zakupu ośmiu baterii sytemu Patriot.

31 marca 2017 – Inspektorat Uzbrojenia wysłał do rządu USA poprawioną wersję LoR. Polski rząd zadeklarował w niej chęć zakupu rakiet niskokosztowych SkyCeptor oraz zadeklarował maksymalną wysokość zamówienia na 30 mld złotych.

6 lipca 2017 – Departament Obrony Stanów Zjednoczonych i Ministerstwo Obrony Narodowej Rzeczpospolitej Polskiej podpisały „Memorandum intencji” dotyczące pozyskania przez Polskę systemu obrony powietrznej Patriot w ramach II fazy.

17 listopada 2017 – Defense Security Cooperation Agency (DSCA), czyli amerykańska rządowa agencja odpowiedzialna za przygotowywanie międzypaństwowych umów na sprzedaż broni produkowanej w USA, złożyła w Kongresie informację o zamiarze podpisania z Polską kontraktu w sprawie systemów Patriot.

23 marca 2018 – MON podpisało z przedstawicielami firm Raytheon Company i Lockheed Martin Global Inc. umowy offsetowe związane z dostawą przeciwlotniczych i przeciwrakietowych zestawów rakietowych średniego zasięgu „Wisła – etap I”. Pierwsza, o wartości 224 mln złotych, została zawarta z firmą Raytheon Company, przewiduje 31 tzw. zobowiązań offsetowych; druga, o wartości 724 mln złotych, zawarta z firmą Lockheed Martin Global Inc., przewiduje 15 zobowiązań offsetowych.

28 marca 2018 – MON podpisało kontrakt na dostawę dwóch baterii przeciwlotniczych i przeciwrakietowych systemów Patriot i tym samym Polska stała się 15. użytkownikiem tej broni.

4 września 2018 – podpisano trzy umowy wykonawcze z rządem Stanów Zjednoczonych dotyczące realizacji I fazy programu operacyjnego „Wisła”.

druga połowa 2020 roku – pierwsza grupa polskich żołnierzy rozpoczęła w USA szkolenie z budowy i zasad działania zestawów Patriot.

wrzesień 2022 – pierwsze komponenty Wisły trafiają do SZRP.

październik 2022 – na poligonie w Toruniu rozpoczął się proces integracji i testów wszystkich elementów pierwszego dywizjonu (tzw. SICO – System Integration and Check Out).

grudzień 2024 – wstępna gotowość operacyjna Wisły.

17 września 2025 – pierwsze strzelanie rakietowe systemu Wisła.