Tysiące stacjonujących żołnierzy, stałe bazy na terenie Polski, 140 kontraktów w realizacji, współpraca przemysłowa, jak np. ta przewidziana w podpisanej właśnie umowie na serwisowanie silników Abramsów – tak w skrócie wyglądają wojskowe relacje Polski i USA. Na historię stosunków polsko-amerykańskich składają się także wspólne operacje zagraniczne.
Od kilkunastu żołnierzy w 2013 roku, którzy tworzyli pierwszy stały pododdział AvDet (zajmował się przygotowaniami rotacji lotnictwa USA w Polsce), liczba amerykańskich wojsk w naszym kraju wzrosła do ponad 10 tys. obecnie. Około 1300 amerykańskich żołnierzy stacjonuje na stałe w Polsce: w wysuniętym dowództwie V Korpusu Wojsk Lądowych USA w Poznaniu i tamtejszym garnizonie, bazie amerykańskiej tarczy antyrakietowej w Redzikowie, bazie składowania i napraw sprzętu US Army (Army Prepositioned Stock, APS) w Powidzu. Amerykanie stanowią też główną siłę wielonarodowej grupy bojowej stacjonującej w Bemowie Piskim w ramach wysuniętej sojuszniczej obecności na wschodniej flance (FLF). Ponadto od pełnoskalowej napaści Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku, w Polsce przebywa od 7 do 11 tys. amerykańskich żołnierzy, a ich liczebność zmienia się w zależności od zadań operacyjnych i szkoleniowych.
Zakupy i kooperacja przemysłowa
Polska od lat używa uzbrojenia i sprzętu z USA, w tym wielozadaniowych myśliwców F-16, transportowych Herculesów, radiostacji i lekkich pojazdów opancerzonych. Wartość 140 kontraktów obecnie realizowanych przez Agencję Uzbrojenia to ok. 50 mld dolarów (jak podkreślało MON – więcej niż wartość przyznanych Polsce środków z unijnego mechanizmu SAFE.) To umowy na zakup 32 samolotów F-35, 96 śmigłowców bojowych AH-64E Apache, ośmiu baterii systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej Patriot, 366 czołgów M1 Abrams i tysięcy różnego rodzaju rakiet.
Dotychczas Agencja Uzbrojenia rozliczyła 170 umów na sprzęt dostarczany w procedurze FMS (Foreign Military Sales) na kwotę 750 mld dolarów. W najbliższym czasie MON planuje kolejne umowy o wartości ok. 8 mld dolarów.
Współpraca zbrojeniowa ma wymiar przemysłowy. Polskie firmy kooperują z koncernem Lockheed Martin w ramach programów dotyczących F-16 i C-130, a także programu „Wisła” – pociski tego producenta stanowią uzbrojenie polskich baterii Patriot. Z producentem systemu, koncernem RTX Polska prowadzi wspólne prace badawczo-rozwojowe w obszarze radiolokacji. Transfer technologii firmy Northrop Grummann to jeden ze sposobów na zwiększenie rodzimej produkcji amunicji artyleryjskiej. Natomiast w tzw. programach lądowych i lotniczych polskie przedsiębiorstwa kooperują z amerykańskim oddziałem koncernu BAE Systems, producentem m.in. wozów zabezpieczenia technicznego M88 Hercules do czołgów Abrams. Współpraca obejmuje też stworzenie – wspólnie z wytwórcą tego czołgu General Dynamics Land Systems – możliwości i warunków do obsługi i remontu Abramsów w Polsce. Zakup śmigłowców Apache łączy się ze zobowiązaniami offsetowymi wobec polskiego przemysłu.
Infrastruktura dla wojsk USA
Zgodnie z podpisaną w 2020 roku międzyrządową umową o wzmocnionej współpracy obronnej (EDCA), Polska inwestuje w tworzenie warunków dla stałej amerykańskiej obecności wojskowej i zdolności do szybkiego przyjęcia sił USA. Umowa przewiduje realizację 115 projektów ulokowanych w 12 miejscach. Cztery projekty wartości 18,5 mld zł (5,1 mld dolarów) zakończono. W realizacji znajduje się 51 projektów o łącznej wartości 1,3 mld zł (350 mln dolarów). Główne inwestycje są ulokowane w Poznaniu (kompleks V Korpusu), Powidzu (obiekty mobilnego magazynu bazy lotniczej wojsk lądowych), Świętoszowie (baza Pancernej Brygadowej Grupy Bojowej, ABCT), Wrocławiu-Strachowicach (baza załadunkowo-rozładunkowa sił powietrznych USA).
Na finansowanie zadań z umowy EDCA w planie inwestycji budowlanych zapisano 22 mld zł (6 mld dolarów) do roku 2039. W 11 lokalizacjach strona polska zapewniła – w większości nieodpłatne – wsparcie logistyczne dla wojsk USA, w Powidzu w ramach wsparcia utrzymania wojennych rezerw materiałowych USA w Polsce przewidziano utworzenie Centrum Warsztatowo-Magazynowego. Łącznie od roku 2021 na realizację zobowiązań zawartych w EDCA wydano ponad miliard dolarów, czyli ponad 3,5 mld zł.
Wspólne operacje
Polskie wojsko uczestniczyło także w zainicjowanych i prowadzonych przez Stany Zjednoczone operacjach koalicyjnych i sojuszniczych. Ponad 15 tys. żołnierzy i pracowników cywilnych wzięło udział w latach 2003–2008 w misji w Iraku, gdzie zginęło 23 polskich wojskowych. Ponad 33 tys. żołnierzy i pracowników brało udział w działaniach w Afganistanie. Zginęło i zmarło tam 43 żołnierzy oraz jeden cywilny ratownik.
Współpraca operacyjna z USA polega na zwiększaniu zdolności do odstraszania, obrony powietrznej i przeciwrakietowej, budowy wspólnego obrazu sytuacji powietrznej oraz integracji narodowych i sojuszniczych systemów dowodzenia.
autor zdjęć: Sgt. Jacob Suess/ US Army, mł. chor. Piotr Gubernat/ CC DORSZ, Sgt. Eric Allen/ U.S. Army National Guard
komentarze