Nowy numer „Kwartalnika Bellona”

Szanowni Czytelnicy, niniejszy numer kwartalnika jest w całości poświęcony bezpieczeństwu militarnemu. Autorzy poszczególnych opracowań prezentują wyniki analiz tego zagadnienia.

Numer otwiera artykuł prezentujący zmiany, jakie do 2025 roku zaszły na obszarze Europejskiego Teatru Wojny w zasobach niestrategicznej broni jądrowej. Po rozpadzie Związku Radzieckiego i w wyniku procesu rozbrojenia wielkość utrzymywanych zasobów niestrategicznej broni jądrowej oraz środków jej przenoszenia nie podlegała kontroli ani ograniczeniom. W sytuacji braku instrumentów kontroli powrót do wyścigu zbrojeń może skutkować zwiększeniem zasobów niestrategicznej broni jądrowej oraz doskonaleniem procedur jej użycia na obszarze potencjalnego konfliktu nie tylko w Europie.

Następny materiał został opracowany przez zespół młodych niezależnych badaczy problemów bezpieczeństwa. Omawiają oni wyniki swoich badań nad wykorzystaniem ustrukturyzowanych technik analitycznych do identyfikowania działań Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi ukierunkowanych na państwa NATO. Zaprezentowali scenariusze hipotetycznych działań tych dwóch państw na wschodnią flankę Sojuszu. Przyjęty przez badaczy model analizy, możliwy do zastosowania w dyscyplinie nauki o bezpieczeństwie, pozwala wartościować informacje, tak by uniknąć bądź zminimalizować efekt zaskoczenia.

Kolejne opracowanie dotyczy działań informacyjno-psychologicznych podejmowanych przez Federację Rosyjską przeciwko Ukrainie w latach 2013–2023 w ramach walki informacyjnej. Z sondażu diagnostycznego, przeprowadzonego wśród uczestników studiów i kursów na Wydziale Wojskowym Akademii Sztuki Wojennej, wynika, że w konflikcie rosyjsko-ukraińskim nacisk położono nie tyle na bezpośrednie oddziaływanie, ile na działanie maskowane, pośrednie, realizowane przez media oraz na narracje propagandowe i manipulację pośrednimi kanałami przekazu.

Jednym z elementów procesu dowodzenia na poziomie operacyjnym jest zarządzanie ryzykiem. W artykule poświęconym temu zagadnieniu przedstawiono narzędzie, które pozwoli dowódcy i oficerom sztabu ocenić ryzyko ich inicjatyw, zwłaszcza w ujęciu możliwych strat i oczekiwanych zysków. Zaproponowano podział ryzyka operacyjnego na fundamentalne typy, co pozwoli sztabowi działać w jasno zdefiniowanych ramach. Tradycyjne, skoncentrowane na zagrożeniach modele zarządzania ryzykiem, choć użyteczne, są niewystarczające w warunkach wyzwań współczesnego środowiska operacyjnego.

Warto zwrócić uwagę na materiał o ułomnościach procesu planowania działań na poziomie taktycznym. Dotychczasowe podejście – podział rejonu odpowiedzialności, zbudowanie ugrupowania bojowego i przydzielenie ogólnych zadań – nie jest sposobem działania. Brakuje bowiem zadań szczegółowych, które odzwierciedlałyby przewidywaną chronologię przebiegu walki i pokazywały krok po kroku, w jaki sposób dowódca zamierza prowadzić walkę oraz rozwiązywać nieprzewidziane sytuacje. Pozwoliłoby to na wypracowanie optymalnego sposobu działania, komplementarnego, zapewniającego sukces dowódcy oddziału.

Czy w warunkach sił zbrojnych celowe jest wykorzystanie wybranych założeń Projektu Prometeusz do projektowania działań, planowania oraz podejmowania decyzji? Odpowiedź na to pytanie – jak czytamy w następnym materiale – jest twierdząca. Wspomniany projekt może uzupełniać dowodzenie w warunkach zakłóceń informacyjnych oraz skróconego czasu reakcji. Nie zastępuje obowiązujących procedur, lecz porządkuje sposób myślenia o działaniu ukierunkowanym na osiągnięcie zamierzonego efektu.

Problem wykorzystania sztucznej inteligencji w siłach zbrojnych był wielokrotnie omawiany na łamach kwartalnika. W niniejszym numerze kwestię sztucznej inteligencji omówiono przez pryzmat odpowiedzialności za jej działania w trakcie działań militarnych. Koniecznością staje się opracowanie jasnych norm prawnych, wskazanie, kto ponosi winę, gdy autonomiczne środki walki wyrządzą szkodę obiektom lub osobom niezaangażowanym w konflikt. Utrzymanie nadzoru człowieka nad sztuczną inteligencją pozwoli na przypisanie systemom uzbrojenia odpowiedzialności za chybione działania lub błędy.

Duże znaczenie dla odciążenia struktur dowodzenia NATO mogą mieć centra eksperckie, czyli instytucje szkolące i edukujące specjalistów oraz liderów z krajów członkowskich i partnerskich. W materiale na ten temat wskazano, że centra jako unikalna organizacja Sojuszu zapewniają wiedzę specjalistyczną i doświadczenie we wszystkich obszarach związanych z funkcjonowaniem poszczególnych rodzajów wojsk i służb.

Kolejne opracowanie to studium analityczne dotyczące ciężaru wyposażenia osobistego żołnierza wojsk obrony terytorialnej. Z kompleksowej oceny wynika, że masa wyposażenia oraz uzbrojenia indywidualnego wpływa na zdolność bojową żołnierzy WOT. Jak wykazano, rzeczywiste obciążenie żołnierzy w wielu przypadkach przekracza wartości uznawane za bezpieczne i funkcjonalne. Skutkuje to obniżeniem zdolności motorycznych żołnierzy.

Warto zapoznać się z analizą dostępu członków grupy osobowej prokuratorskiej do zawodowej służby wojskowej w Siłach Zbrojnych RP. Zgodnie z decyzją nr 115/MON Ministra Obrony Narodowej z 18 sierpnia 2025 roku dopływ do tej grupy osobowej następuje wyłącznie przez prokuraturę cywilną. Oznacza to, że kandydatami do prokuratury wojskowej są przede wszystkim asesorzy prokuratorscy oraz prokuratorzy, którzy decydują się na zmianę charakteru służby. Szczególne znaczenie ma dopływ młodszych kadr, zwłaszcza asesorów prokuratorskich. Wynika to zarówno z kryteriów fizycznych i psychologicznych właściwych dla młodszych roczników, jak i z faktu, że ich droga zawodowa pozwala na wieloletnią służbę. Umożliwia to budowę stabilnego i lojalnego korpusu osobowego.

Istotnym przedsięwzięciem budowy nowoczesnego systemu szkolenia obronnego w naszym kraju okazały się wyjazdowe (zamiejscowe) Wyższe Kursy Obronne (WKO). Z lektury artykułu na ten temat wynika, że szkolenia były prowadzone w formule zajęć praktycznych, z wykorzystaniem metody studium przypadku, konwersatoriów oraz gier decyzyjnych (tzw. gier obronnych). Połączono naukę z praktyką i współpracą instytucjonalną. Wysoka skuteczność dydaktyczna tej formy szkolenia oraz jej użyteczność praktyczna dla administracji publicznej zostały potwierdzone w badaniach ankietowych.

Przedmiotem analizy kolejnego materiału są błędy i zaniechania w zakresie maskowania popełnione w konflikcie rosyjsko-ukraińskim. Ocena działań stron konfliktu pozwoliła na opracowanie pakietu wniosków, które powinny być uwzględnione w praktyce szkoleniowej oddziałów i pododdziałów naszych sił zbrojnych.

Artykuł zamykający niniejszy numer dotyczy polsko-amerykańskiej umowy o wzmocnionej współpracy obronnej (EDCA), którą podpisano w 2020 roku. Wydarzenie to zapoczątkowało transformację NATO – odejście od modelu ekspedycyjnego, skupionego na operacjach poza obszarem traktatowym, na rzecz zbiorowej obrony i odstraszania na wschodniej flance. I choć stosunki naszego kraju ze Stanami Zjednoczonymi wykazują instytucjonalne cechy dojrzałego sojuszu, to nadal są ograniczone strukturalną asymetrią i wielowymiarową głębią.

Życzymy przyjemnej lektury i zachęcamy do publikowania swoich przemyśleń na łamach naszego czasopisma.

REKLAMA

dr Jan Brzozowski, redaktor naczelny „Kwartalnika Bellona”





Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO