Utworzenie w Wojskach Obrony Terytorialnej zgromadzeń mężów zaufania korpusów zawodowych i przywrócenie zasady bezpośrednich wyborów w organach przedstawicielskich – to jedne z propozycji zmian przepisów dotyczących reprezentantów żołnierzy zawodowych. Mają zacząć obowiązywać od przyszłego roku.

Prawo żołnierzy zawodowych do tworzenia organów przedstawicielskich zagwarantowała ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tym samym roku powstało Biuro Konwentu Dziekanów oraz etatowe stanowiska dziekanów korpusu oficerów zawodowych. W 2011 r. analogiczne stanowiska zostały stworzone także dla podoficerów i szeregowych zawodowych. Przedstawiciele trzech korpusów bronią praw żołnierzy zawodowych, reprezentują ich sprawy przed dowódcami i opiniują ważne dla wojskowego środowiska akty prawne.

Teraz w przepisach dotyczących organów przedstawicielskich szykują się zmiany. Mają one przede wszystkim usprawnić wybór i funkcjonowanie wojskowych reprezentantów.

Dziekani w WOT i wybory bezpośrednie

Jedna ze zmian dotyczy wojsk obrony terytorialnej. Obecnie w tej formacji działają co prawda mężowie zaufania korpusów zawodowych, ale nie mogą oni, jak żołnierze pozostałych rodzajów sił zbrojnych, tworzyć zgromadzeń i wybierać dziekana każdego z korpusów. Zmiany mają umożliwić żołnierzom zawodowym WOT wybór swoich reprezentacji poszczególnych korpusów także na szczeblu wyższym niż jednostka wojskowa.

Stanowiska trzech dziekanów WOT zostaną utworzone w ramach limitu posiadanego przez dowódcę tej formacji. Szacowany koszt tego rozwiązania ma wynieść rocznie ponad 200 tys. zł (99 tys. 580 zł w przypadku dziekana korpusu oficerów zawodowych, 65 tys. zł w przypadku dziekana korpusu podoficerów zawodowych, 48 tys. 360 zł w przypadku dziekana korpusu szeregowych zawodowych).

Projekt rozporządzenia zakłada też powrót do wyborów bezpośrednich w przypadku dziekanów trzech korpusów zawodowych. Obecnie na szczeblu dywizji, flotylli czy skrzydła, mężowie zaufania wybierają spośród siebie tylko jednego, który reprezentuje ich na wyższym szczeblu. Podobna sytuacja dotyczy też Zgromadzenia Mężów Zaufania Korpusu Oficerów Zawodowych Ministerstwa Obrony Narodowej. – W praktyce tak dużą strukturalnie jednostkę reprezentuje na zgromadzeniu tylko jeden mąż zaufania danego korpusu. I tylko on – z całej np. dywizji – ma prawo głosu. Żołnierze krytykują takie rozwiązanie, uważają bowiem, że tak mała reprezentacja jest nieefektywna – tłumaczy kmdr Wiesław Banaszewski, przewodniczący Konwentu Dziekanów Korpusu Oficerów Zawodowych.

Uwzględniając postulaty żołnierzy, przedstawiciele Konwentu zaproponowali więc, aby w wyborach dziekanów mogli brać udział wszyscy mężowie zaufania z jednostek podległych, m.in. danej dywizji, flotylli czy skrzydłu. – Chodzi tu zarówno o czynne, jak i bierne prawo głosu. Będą więc mogli wybierać i być wybierani na dziekanów – tłumaczy kmdr Banaszewski.

Ujednolicona kadencja

Projekt rozporządzenia przewiduje też zmiany dotyczące mężów zaufania korpusów podoficerów oraz szeregowych z tych jednostek MON, w których obecnie nie funkcjonują zgromadzenia tych korpusów (na tym szczeblu zgromadzenie mogą tworzyć jedyne oficerowie). Chodzi np. o Dowództwo Garnizonu Warszawa, Komendę Główną Żandarmerii Wojskowej i jednostki podległe pod Departament Wojskowej Służby Zdrowia.

– Te struktury nie są zbyt rozbudowane, stąd nie chcieliśmy tworzyć kolejnych stanowisk dziekanów. Zaproponowaliśmy rozwiązanie, które umożliwi mężom zaufania tych dwóch korpusów wybranie po jednym przedstawicielu, który będzie ich reprezentował przed przełożonymi oraz na szczeblu centralnym organów przedstawicielskich, czyli przed Kolegium Dziekanów odpowiedniego korpusu zawodowego – tłumaczy kmdr Banaszewski. Ponadto, co najmniej dwa razy w roku będą organizowanie spotkania z przewodniczącymi właściwego Kolegium Dziekanów, podczas, których wybrani mężowie zaufania będą mogli omówić najważniejsze tematy dotyczące ich korpusu.

Jedną z propozycji jest też odstąpienie od prawa do rekomendowania kandydatów spośród podoficerów zawodowych na funkcję pomocnika dowódcy do spraw podoficerów zawodowych (Starszego Podoficera Dowództwa). Wyznaczani są oni przez dowódców jednostek wojskowych. – Dziś faktycznie w rozporządzeniu jest taki zapis, że zebrania podoficerów mają prawo rekomendować kandydata na takie stanowisko. Ale to, po pierwsze, martwy przepis i dowódcy z niego nie korzystają, a po drugie, stanowisko SPD jest stanowiskiem jak każde inne, dlaczego więc akurat ono miałoby być „wybieralne”. Dlatego uważam, że zmiana przepisów w tej kwestii to dobra inicjatywa organów przedstawicielskich – mówi st. chor. sztab. Sławomir Nastarowicz, starszy podoficer Sztabu Generalnego WP.

Propozycje zakładają też zrównanie kadencji organów przedstawicielskich. Obecnie wybory nie odbywają się w jednym czasie, a trzyletnia kadencja wojskowych reprezentantów rozpoczyna się w różnych terminach. Po zmianach mężowie zaufania będą wybierani 15 października, dziekani 15 listopada, a przewodniczący – 15 grudnia.

– Propozycje zmian w rozporządzeniu spowodują, że nawet w przypadku, gdy np. mąż zaufania, dziekan czy przewodniczący zostaną wybrani po terminie przewidzianym w rozporządzeniu, to ich trzyletnia kadencja zostanie odpowiednio skrócona o ten okres – tłumaczy kmdr Banaszewski.

Pozostałe propozycje dotyczą doprecyzowania przepisów w zakresie m.in. składu organów przedstawicielskich żołnierzy zawodowych, trybu wyboru organów wykonawczych oraz trybu ich odwołania i przesłanek wygaśnięcia mandatu.
Przepisy mają wejść w życie w 2020 roku.

W strukturze organów przedstawicielskich na poziomie jednostki wojskowej funkcjonują mężowie zaufania trzech korpusów zawodowych (to funkcja pełniona społecznie). Tworzą oni zgromadzenia mężów zaufania poszczególnych korpusów zawodowych na szczeblu MON (tylko oficerowie zawodowi), rodzajów sił zbrojnych (wojsk lądowych, sił powietrznych, marynarki wojennej, wojsk specjalnych) oraz Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych. Wybrani spośród nich największą liczbą głosów żołnierze zajmują stanowiska dziekanów korpusów zawodowych. Tak wybrani dziekani tworzą odpowiednio: Konwent Dziekanów Korpusu Oficerów Zawodowych, Kolegium Dziekanów Korpusu Podoficerów Zawodowych oraz Kolegium Dziekanów Korpusu Szeregowych Zawodowych. Przewodniczący tych organów tworzą Prezydium Organów Przedstawicielskich.