#ObliczaArmii – W czasie uroczystości z okazji przypadającej w tym roku 90. rocznicy powstania Grobu Nieznanego Żołnierza jego fronton został ozdobiony szarfą najstarszego polskiego odznaczenia bojowego – Orderu Wojennego Virtuti Militari. Nie wszyscy wiedzą, że warszawski grób nie jest jedynym grobem nieznanego żołnierza uhonorowanym tym odznaczeniem. W latach 20. kapituła orderu nadała go także grobom nieznanego żołnierza we Francji, USA i Rumunii.

Order Wojenny Virtuti Militari jest najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym, nadawanym za zasługi bojowe w czasie wojny. Ustanowiono go 22 czerwca 1792 roku podczas wojny polsko-rosyjskiej w obronie Konstytucji 3 maja. Jest to najstarszy order wojskowy na świecie ze wszystkich nadawanych do dzisiaj. Został on przyznany ponad 21 tysiącom wybitnych żołnierzy Rzeczypospolitej. Wielu z nich otrzymało go pośmiertnie. Za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego otrzymało go 526 osób, w okresie Księstwa Warszawskiego – 2569, w czasie powstania listopadowego – 3863, w II Rzeczypospolitej – 8389. Za udział w II wojnie światowej władze Rzeczypospolitej na uchodźstwie nadały około 5900 tych orderów.

Poza nadaniami indywidualnymi Orderem Virtuti Militari zostały odznaczone także liczne jednostki wojskowe (udekorowano ich chorągwie, sztandary i trąbki) oraz trzy miasta – Lwów (1920), Verdun (1921) i Warszawa (1939). Niewiele osób wie, że w pierwszych latach niepodległości orderem tym zostały odznaczone także trzy groby nieznanego żołnierza w krajach sprzymierzonych, z którymi Polska zamierzała zacieśnić stosunki wojskowe.

Idea grobu nieznanego żołnierza narodziła się we Francji, która w czasie I wojny światowej poniosła szczególnie dotkliwe straty. Wielu poległych żołnierzy nie zostało zidentyfikowanych, a ich bliscy nie mogli odwiedzić ich mogił. Stąd też pojawił się pomysł uhonorowania poległych symbolicznym pomnikiem-grobowcem, przed którym można byłoby oddać cześć bohaterom. Już na początku 1921 roku do stolicy Francji przywieziono spod Verdun, z miejsca najkrwawszych walk w czasie I wojny światowej, trumnę z ciałem nieznanego żołnierza. 28 stycznia 1921 roku żołnierz ten został uroczyście pochowany pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu na placu Gwiazdy (obecnie plac Charlesa de Gaulle’a). Na płycie nagrobnej wyryto inskrypcję: ICI REPOSE UN SOLDAT FRANÇAIS MORT POUR LA PATRIE 1914–1918 (Tu spoczywa żołnierz francuski, który poległ za ojczyznę 1914–1918).

Francuski przykład szybko znalazł naśladowców. Już w listopadzie 1921 roku powstał amerykański Grób Nieznanego Żołnierza, a w maju 1923 roku – Grób Nieznanego Żołnierza w Rumunii. W Warszawie Grób Nieznanego Żołnierza, usytuowany pod kolumnadą Pałacu Saskiego (obecnie plac Marszałka Józefa Piłsudskiego), został odsłonięty 2 listopada 1925 roku.

Zgodnie z decyzją Józefa Piłsudskiego Orderem Wojskowym Virtuti Militari jako pierwszy został udekorowany Grób Nieznanego Żołnierza we Francji, w państwie, które było w tym czasie sojusznikiem Polski. Dekret Naczelnego Wodza nr 2788 o przyznaniu orderu został ogłoszony w „Dzienniku Personalnym” nr 1 z 26 stycznia 1922 r. W dziale „Odznaczenia” w pkt. 1 napisano: „Nadaje się Order Virtuti Militari V klasy: […] Nieznanemu Żołnierzowi Francuskiemu, którego zwłoki spoczywają pod łukiem tryumfalnym na placu de l’Etoile w Paryżu”.

W uroczystości dekoracji grobu Orderem Virtuti Militari 16 lipca 1921 roku uczestniczył m.in. dowódca 15 Dywizji Piechoty i jednocześnie członek Polskiej Misji Wojskowej we Francji gen. ppor. (gen. bryg.) Władysław Jung. Napisał on później w sprawozdaniu: „O godz. 9 minut 30 poprzedziwszy krótką przemową złożyłem wieniec na grobie »du soldat inconuu« i dekorowałem go Orderem Virtuti Militari. Obecni oprócz kilkutysięcznej ludności Szef Sztabu gen. Buat, gen. Morain, dużo innych oficerów francuskich i polskich. Było widoczne ogólne wzruszenie i zadowolenie w wysokim stopniu, a gen. Buat dziękował mi kilkakrotnie”.

Kilka miesięcy później Order Virtuti Militari został przyznany amerykańskiemu Grobowi Nieznanego Żołnierza. Uroczystość jego nadania odbyła się 11 listopada 1921 roku podczas ceremonii złożenia szczątków żołnierza poległego w I wojnie światowej we Francji na amerykańskim cmentarzu Narodowym w Arlington w Wirginii (w pobliżu Waszyngtonu). Polskę na uroczystościach reprezentował minister pełnomocny Kazimierz ks. Lubomirski. Obecny był również mjr Kazimierz Mach, pełniący obowiązki attaché wojskowego i morskiego przy Poselstwie Polskim w Waszyngtonie. W trakcie uroczystości amerykański Grób Nieznanego Żołnierza został odznaczony najwyższymi orderami wojskowymi także przez przedstawicieli państw ententy: marsz. Ferdinada Focha (Francja), adm. Davida Beatty (Wielka Brytania), gen. por. barona Julesa Jacquesa de Dixmude (Belgia) i gen. Armando Diaza (Włochy).

Podobna uroczystość odbyła się 17 maja 1923 roku w Bukareszcie. Podczas pochówku rumuńskiego nieznanego żołnierza w parku Króla Karola I (późniejszym parku Wolności) przed gmachem Muzeum Wojska król Rumunii Ferdynand I nadał poległemu Krzyż Wojskowy. Następnie przedstawiciele armii polskiej, francuskiej i amerykańskiej zawiesili na trumnie poległego najwyższe ordery wojskowe. W imieniu Rzeczypospolitej uczynił to polski attaché wojskowy kpt. Witold Wielogłowski, który w asyście rumuńskiego szefa protokołu dyplomatycznego oraz marszałka dworu udekorował Grób Nieznanego Żołnierza Orderem Virtuti Militari V klasy. Poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny Paweł Jurewicz złożył zaś wieniec laurowy z szarfami o barwach narodowych i okolicznościowym napisem.

Uroczystość w Bukareszcie była ostatnią dekoracją Grobu Nieznanego Żołnierza Orderem Virtuti Militari. W grudniu 1924 roku ówczesny minister spraw wojskowych gen. dyw. Władysław Sikorski złożył w Kapitule Orderu Virtuti Militari wnioski o odznaczenie nieznanych żołnierzy: angielskiego, belgijskiego, japońskiego, jugosłowiańskiego i włoskiego. Niestety, wnioski te nie zostały rozpatrzone. Nie rozpatrzono też wielu wniosków o odznaczenie Polaków. Do sprawy uhonorowania nieznanych żołnierzy obcych państw powrócono w listopadzie 1926 roku, ale i tym razem Kapituła nie doszła do porozumienia i Orderu Virtuti Militari im nie nadano.