Kwestię rekompensat finansowych dla rezerwistów biorących udział w ćwiczeniach zaplanowanych na 2022 rok mają rozstrzygać tak jak dotąd wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast – poinformował MON w odpowiedzi na pismo rzecznika praw obywatelskich. Dotyczyło ono interpretacji przepisów ustawy o obronie ojczyzny, która przyznała to uprawnienie dowódcom jednostek wojskowych.

Rezerwiści odbywający ćwiczenia za każdy dzień pobytu w wojsku mogą otrzymać świadczenie pieniężne mające zrekompensować im zarobki utracone w cywilu. Chodzi o wynagrodzenie, które żołnierze ci mogliby uzyskać ze stosunku pracy, stosunku służbowego albo dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, gdyby nie zostali powołani do wojska.

Jak dotąd szczegółowe kwestie w tej sprawie regulowała ustawa o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z jej zapisami świadczenie pieniężne ustalał i wypłacał wójt, burmistrz lub prezydent miasta na udokumentowany wniosek rezerwisty, złożony nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zakończenia ćwiczeń wojskowych.

Sytuację prawną zmieniła obowiązująca od 23 kwietnia tego roku ustawa o obronie ojczyzny. Poza wprowadzeniem pojęć rezerwy aktywnej i pasywnej, określiła też ona, że organem właściwym do wypłaty świadczenia pieniężnego jest dowódca jednostki, w której żołnierz rezerwy odbywał ćwiczenia.

Problemy w praktyce

Problem pojawił się w odniesieniu do rezerwistów, którzy brali udział w tegorocznych ćwiczeniach. Byli oni przekonani, że o rekompensatę powinni ubiegać się na starych zasadach. Dlatego po zakończeniu ćwiczeń wielu z nich wystąpiło do urzędów o wypłatę pieniędzy. Urzędnicy powołali się jednak na obowiązujące od 26 maja br. rozporządzenie MON-u w tej sprawie, informując, że zgodnie z nowymi przepisami organem odpowiedzialnym za wypłatę świadczenia jest dowódca jednostki, w której zainteresowany pełnił służbę. Pieniądze dowódca powinien wypłacić w terminie 30 dni od złożenia wniosku przez rezerwistę.

W obliczu problemów z właściwą interpretacją przepisów, o pomoc w wyjaśnieniu tej sprawy żołnierze poprosili prof. Marcina Wiącka, rzecznika praw obywatelskich. Ten z kolei zwrócił się z pismem do Ministerstwa Obrony Narodowej. Wskazał w nim, że problem, z którym spotkali się rezerwiści, może wynikać z dwóch możliwych interpretacji przepisów przejściowych, zawartych w artykule 801 ustawy.

Pierwsza to ta, według której postępują dowódcy jednostek, opierając się na stanowisku szefa Zarządu Organizacji i Uzupełnień – P1 Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (z 12 maja 2022 roku). Wskazuje ono, że „zgodnie z regułami kolizyjnymi, przed przepisami rozporządzenia MON-u pierwszeństwo mają przepisy ustawy o obronie ojczyzny”. A zgodnie z zawartymi w niej przepisami przejściowymi, w przypadku ćwiczeń wojskowych z udziałem żołnierzy rezerwy zaplanowanych na rok 2022 stosuje się rozwiązania dotychczasowe.

„Innymi słowy wykładnia funkcjonalna, systemowa oraz istniejące reguły kolizyjne wskazują, że świadczenia pieniężne za ćwiczenia wojskowe żołnierzy rezerwy odbywające się w 2022 roku powinien na starych zasadach ustalić i wypłacić wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Kompetencja dowódcy jednostki wojskowej w tym zakresie może zostać zrealizowana dopiero w 2023 roku” – zauważył Wiącek.

Podkreślił jednak, że z drugiej, językowej wykładni wynika, że organem właściwym do wypłaty świadczenia pieniężnego jest dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz rezerwy odbywał ćwiczenia wojskowe. „Zgodnie z przepisami przejściowymi i artykułem 800 żołnierze rezerwy z dniem wejścia w życie ustawy o obronie ojczyzny stają się żołnierzami rezerwy pasywnej. A to oznacza, że przepisy przejściowe odnoszące się wyłącznie do żołnierzy rezerwy nie mają tu zastosowania. Świadczenie pieniężne powinien zatem wypłacić dowódca jednostki, w której żołnierz rezerwy odbył ćwiczenia wojskowe” – napisał rzecznik praw obywatelskich.

Stanowisko wojska

W imieniu wicepremiera Mariusza Błaszczaka do sprawy odniósł się płk Mirosław Bryś, szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Przyznał, że „w przypadku kłopotów z interpretacją zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 10 grudnia 2002 roku, normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych”.

„Artykuł 801 ust. 3 ustawy w sposób ogólny sformułował normę prawną, z której wynika, że do ćwiczeń wojskowych z udziałem żołnierzy rezerwy zaplanowanych na rok 2022 stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie przedmiotowy przepis nie precyzuje, że dotyczy on jedynie kwestii powoływania i odbywania ćwiczeń wojskowych, zatem uprawnione jest przyjęcie założenia, że dotyczy on szeroko pojętych norm prawnych związanych z ćwiczeniami wojskowymi planowanymi na 2022 rok” – napisał płk Bryś.

W piśmie podkreślił też, że omawiane sprawy powinny być nadal prowadzone na podstawie regulacji art. 119a ustawy z 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 25 sierpnia 2015 roku w sprawie sposobu ustalania i trybu wypłacania świadczenia pieniężnego. W konsekwencji organami właściwymi do rozpatrywania przedmiotowych spraw, pomimo wejścia w życie rozporządzenia MON-u, w 2022 roku nadal są wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast.

Jak przyznał płk Bryś, zdecydowana większość jednostek samorządu terytorialnego zastosowała się do poglądu prezentowanego przez MON, tym bardziej że wypłacone przez samorządy środki są i tak następnie refundowane przez resort obrony narodowej.

Zapisy ustawy

Zgodnie z ustawą o obronie ojczyzny sposób ustalania wysokości rekompensat jest taki sam dla żołnierzy TSW pełniących służbę rotacyjnie (z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy), aktywnych rezerwistów oraz żołnierzy pasywnej rezerwy, którzy odbywają ćwiczenia wojskowe. Żołnierze ci mogli liczyć na świadczenie w sytuacji, gdy za czas pobytu w wojsku nie otrzymają wynagrodzenia od swojego pracodawcy. Pieniądze są wypłacane za każdy dzień ćwiczeń wojskowych – od chwili stawienia się żołnierza w jednostce aż do dnia zwolnienia z ćwiczeń.

Przepisy nie określają jednej stawki, jedynie uzależniają ją m.in. od zarobków żołnierza. Za każdy dzień pobytu w wojsku otrzyma on więc kwotę równą 1/22 całkowitego miesięcznego wynagrodzenia brutto albo dochodu ze stosunku pracy (uzyskanego za miesiąc poprzedzający miesiąc, w którym była pełniona służba), dochodu z prowadzonej działalności rolniczej lub gospodarczej (w roku poprzedzającym okres pełnienia służby). Jeśli żołnierz nie uzyskał dochodu z działalności gospodarczej, gdy przynosiła mu ona straty lub gdy nie jest możliwe ustalenie dochodu, dzienna stawka za ćwiczenia będzie równa 1/22 minimalnego wynagrodzenia za pracę.