Ustawa o obronie ojczyzny wprowadza wiele nowych rozwiązań. Dlatego MON uruchomiło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach tak, aby wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę o zmienianych przepisach. Na naszych łamach będziemy regularnie publikować odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Udzielają ich eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej. Oto trzeci odcinek kompendium.

Na jakich zasadach mogą być przyznawane nagrody np. za dobre wyniki w szkoleniu? Jak często mogą być wypłacane?

Nagrody przyznawane są uznaniowo, w szczególności w związku z przejawianiem inicjatywy w służbie albo wykonywaniem zadań służbowych wymagających szczególnie dużego nakładu pracy, w tym poza określonym czasem służby, w skróconych terminach lub w warunkach szczególnie trudnych. Minister obrony narodowej określi, w drodze rozporządzenia, sposób i terminy wypłaty nagród, dokumenty uzasadniające przyznanie nagrody, właściwość przełożonych oraz konieczność zapewnienia sprawnego postępowania w tych sprawach.

Zgodnie z art. 140 ust. 3 ustawy o obronie ojczyzny na pierwszy stopień wojskowy w korpusie podoficerów w przypadku kształcenia, o którym mowa w art. 95, mianuje organ, któremu podlega szkoła podoficerska. Czy rektor- komendant ma kompetencje do mianowania na pierwszy stopień podoficerski podległych mu żołnierzy, zarówno dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (I rok), jak i żołnierzy zawodowych (II–IV rok), studiujących na uczelni wojskowej?

Minister obrony narodowej ma określić w drodze rozporządzenia warunki i tryb mianowania na stopnie wojskowe żołnierzy, którzy pełnią zawodową służbę wojskową, na czas ich kształcenia. Projektowane przepisy rozporządzenia przewidują kompetencje rektorów-komendantów akademii wojskowych do mianowania na poszczególne stopnie wojskowe żołnierzy w trakcie kształcenia, zarówno tych odbywających dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, jak i będących w zawodowej służbie wojskowej. W powyższych przypadkach, gdy kształcenie dotyczy uczelni wojskowych i jest prowadzone na potrzeby korpusu oficerów, organem mianującym na pierwszy stopień podoficerski jest rektor-komendant uczelni.

Jeżeli jednak kurs podoficerski prowadzony jest dla żołnierzy zawodowych kierowanych na ten kurs w ramach systemu doskonalenia zawodowego, organem mianującym jest organ właściwy do wyznaczenia szeregowego zawodowego na stanowisko podoficerskie zgodnie z art. 140 ust. 2 i w związku z art. 196 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Z kolei art. 140 ust. 3 ustawy ma zastosowanie w przypadku kształcenia w szkołach podoficerskich osób ze środowiska cywilnego, które bezpośrednio po ukończeniu kształcenia zostaną powołane do zawodowej służby wojskowej, mianowane na stopień kaprala i wyznaczone na stanowiska służbowe w jednostkach wojskowych.

W ustawie o obronie ojczyzny nie występuje dodatek funkcyjny, który był ujęty w art. 80 ust. 1 pkt 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Czy dodatek zachowa ważność na okres, jaki został przyznany?

Przepis art. 802 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny stanowi, że decyzje, zgody oraz inne rozstrzygnięcia wydane na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują ważność na okres, na jaki zostały wydane. Powyższa norma ma zastosowanie również w stosunku do decyzji o wypłacie dodatku funkcyjnego.

Jak wygląda kwestia przyznania dodatku na zagospodarowanie dla żołnierzy, którzy przed wejściem ustawy pełnili służbę w ramach pierwszego kontraktu?

Zgodnie z brzmieniem art. 790 ust. 3 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny zasiłek na zagospodarowanie wypłaca się żołnierzowi służby kontraktowej, który dotychczas go nie otrzymał, w przypadku dalszego pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej bezpośrednio po wygaśnięciu kontraktu. Wobec powyższego w przypadku, gdy żołnierz nie złożył u dowódcy jednostki, w której wykonywał obowiązki służbowe, rezygnacji z pełnienia służby wojskowej, z mocy prawa stał się żołnierzem zawodowym w rozumieniu ustawy i tym samym z dniem wejścia w życie ustawy nabył prawo do omawianego zasiłku. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 432 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłek ten jest inną należnością pieniężną, do terminu jego wypłaty ma zastosowanie art. 440 ust. 3.

Art. 136 ust. 4 ustawy o obronie ojczyzny mówi, że żołnierza zawodowego mianuje się na stopień, który odpowiada stopniowi etatowemu stanowiska służbowego, na jakie żołnierz ma być wyznaczony, z dniem objęcia stanowiska służbowego, albo na kolejny stopień wojskowy w ramach zajmowanego stanowiska służbowego, z dniem określonym w rozkazie o mianowaniu albo w postanowieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Czy żołnierz pełniący służbę na stanowisku zaszeregowanym do stopni: podporucznik/porucznik ma możliwość awansu na stopień kapitana?

Zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 35 ustawy o obronie ojczyzny przez pojęcie stopień etatowy należy rozumieć stopień lub stopnie wojskowe określone dla danego stanowiska służbowego. Zgodnie zaś z zapisami art. 2 pkt 8 przytoczonej powyżej ustawy dokumentem, w którym określa się stopień etatowy danego stanowiska służbowego, jest etat jednostki wojskowej. Poza tym należy wskazać, że stanowiska służbowe w Siłach Zbrojnych RP w odniesieniu do oficerów młodszych zaszeregowane zostały do dwóch stopni etatowych: podporucznik/porucznik oraz porucznik/ kapitan.

W związku z powyższym mianowanie porucznika pełniącego służbę na stanowisku służbowym „podporucznik/porucznik” na stopień wojskowy kapitana może nastąpić jedynie w przypadku planowanego wyznaczenia żołnierza na inne, wyższe stanowisko służbowe o stopniu etatowym „porucznik/kapitan”, po spełnieniu przez oficera łącznie warunków określonych w art. 140 ustawy o obronie ojczyzny.

Zgodnie z ustawą żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek „upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby lub pobytu w szpitalu albo innym podmiocie leczniczym […]”. Czy okres 12 miesięcy należy liczyć od dnia wejścia w życie ustawy o obronie ojczyzny, czy też uwzględnić cały dotychczasowy okres nieobecności żołnierza w służbie z powodu choroby lub pobytu w szpitalu (również ten przed dniem wejścia w życie ustawy?)

Mając na względzie treść art. 789 ustawy w zakresie continuum pełnienia służby regulowanej wcześniej ustawą z 11 września 2003 roku, okresy przebywania na zwolnieniu lekarskim przed wejściem w życie ustawy o obronie ojczyzny należy zaliczyć do okresu 12 miesięcy przebywania na zwolnieniu lekarskim, który jest przesłanką zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Tym samym – choć stara ustawa nie znała instytucji zwolnienia ze służby z uwagi na ponadroczne przebywanie na zwolnieniu lekarskim – okres L-4 rozpoczęty pod rządami starej ustawy jest kontynuowany i zaliczany do okresu wskazanego w treści art. 228 ust. 1 pkt 11 ustawy.

Wyjątek od tej reguły znajduje się w art. 790 ust. 1 ustawy, w myśl którego żołnierze pełniący służbę kontraktową w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stali się żołnierzami zawodowymi, z zachowaniem ciągłości służby, chyba że w terminie 14 dni od dnia wejścia ustawy złożyli u dowódcy jednostki wojskowej rezygnację z pełnienia służby wojskowej. Służba ich kończy się najpóźniej z upływem czasu, na jaki został zawarty kontrakt.

Do kontraktów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zachowaniem przysługujących uprawnień. W przypadku żołnierza zawodowego, który złożył rezygnację z pełnienia służby, zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe, w których nie było uregulowań umożliwiających zwolnienie z zawodowej służby wojskowej wskutek przebywania przez żołnierza na zwolnieniu lekarskim powyżej 12 miesięcy.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga to, że przesłanki zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wymienione w art. 228 ust. 1 ustawy są przesłankami fakultatywnymi i ocena zasadności podjęcia decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w przypadku ich wystąpienia należy każdorazowo do właściwego organu wojskowego i powinna być poprzedzona indywidualną analizą każdego przypadku.

W myśl art. 208 ust. 4 pkt 2 ustawy o obronie ojczyzny „podoficerom starszym można dodatkowo powierzyć czasowe pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku służbowym przewidzianym dla oficerów do stopnia majora włącznie, jeżeli nie wiąże się z tym powierzeniem stosunek przełożeństwa nad oficerami”. Czy w świetle tego przepisu można powierzyć czasowe pełnienie obowiązków na stanowisku przewidzianym dla majora podoficerowi starszemu nieposiadającemu wykształcenia, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 6 kwietnia 2021 roku w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia?

W omawianym przypadku brak jest przeszkód prawnych do dokonania takiego powierzenia obowiązków. Należy bowiem wskazać, że wymóg wykształcenia, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie rozporządzenia, ma zastosowanie jedynie w przypadku powierzenia obowiązków pracownika wojska.

Czy obowiązuje już termin określony w art. 140 ustawy o obronie ojczyzny – czyli zasada mianowania na kolejny wyższy stopień wojskowy po upływie trzech lat?

Tak. Zgodnie z art. 140 ust. 17 mianowanie żołnierza na kolejny wyższy stopień wojskowy może nastąpić po upływie trzech lat od dnia poprzedniego mianowania. W szczególnie uzasadnionych przypadkach w okresie nie krótszym niż dwa lata.