moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Niemiecki Gdańsk w Polsce

Miało dwa tysiące kilometrów kwadratowych, własną konstytucję, parlament i 350 tysięcy mieszkańców, z których 98 proc. było Niemcami. Wolne Miasto Gdańsk utworzono na mocy porozumień pokojowych, zawartych po I wojnie światowej. W tym roku przypada 95. rocznica powstania autonomicznego miasta państwa.


Wolne Miasto Gdańsk proklamowano 15 listopada 1920 roku. Dla odrodzonej po zaborach Polski miało niebagatelne znaczenie – stawało się głównym portem morskim. – Utworzenie Wolnego Miasta Gdańsk było efektem kompromisu dyplomatycznego – mówił prof. dr hab. Włodzimierz Borodziej z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego podczas spotkania w Centralnej Bibliotece Wojskowej, poświęconego 95. rocznicy utworzenia Wolnego Miasta Gdańska. –W postanowieniach traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową, Liga Narodów zdecydowała o powołaniu autonomicznego miasta państwa pod swoim protektoratem – stwierdził prof. Borodziej.

Objęło ono obszar Gdańska i okolicznych powiatów, w sumie blisko 2000 kilometrów kwadratowych. W 1920 roku WMG liczyło 350 tys. mieszkańców, w przeważającej mierze Niemców (98 proc.). Pozostałą część stanowili głównie Polacy.

Posterunek Straży Granicznej w Kolibkach (granica Polski i Wolnego Miasta Gdańska).

Miasto miało swoją konstytucję, parlament oraz senat. Polski rząd reprezentował Gdańsk na arenie międzynarodowej, Polska miała też prawo do eksportu i importu towarów przez port gdański. Ponadto od 1926 roku za zgodą Ligi Narodów Polska dysponowała Wojskową Składnicą Tranzytową na Westerplatte, którą zabezpieczała 88-osobowa wojskowa załoga.

Jednak uprawnienia Polski były sabotowane przez zdominowane przez Niemców władze miasta, m.in. sprzeciwiały się one osiedlaniu Polaków na terenie Gdańska i utrudniały zakładanie polskich firm.

Naziści u władzy

– Sytuacja zmieniła się w 1933 roku – mówił prof. dr hab. Wojciech Skóra z Instytutu Historii i Politologii Akademii Pomorskiej w Słupsku. Historyk jest także redaktorem najnowszego, 22. tomu serii „Polskie Dokumenty Dyplomatyczne” poświeconego wydarzeniom z 1933 roku. Serię wydaje od 2005 roku Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, publikując w niej dokumenty źródłowe dotyczące historii polskiej polityki zagranicznej z lat 1918-1989. Najnowszy tom zawiera 384 archiwalne dokumenty, w tym wiele dotąd niepublikowanych. – Wynika z nich, że polscy dyplomaci wiele uwagi poświecili stosunkom z Niemcami po objęciu w styczniu 1933 roku władzy przez Adolfa Hitlera i wpływowi tych wydarzeń na sytuację w Gdańsku – mówił prof. Skóra.

Historyk podkreśla, że polskie władze obawiały się pogorszenia stosunków z Niemcami po dojściu do władzy narodowych socjalistów. Dlatego, aby wysondować nastawienie nowych władz do Polaków, marszałek Józef Piłsudski zdecydował się na prowokację. 6 marca 1933 roku wzmocnił polskie siły na Westerplatte dodatkowymi 120 żołnierzami i czekał na reakcję Niemców. – Ci jednak nie zaostrzyli kontaktów z Polską, a nawet starali się je łagodzić – stwierdził prof. Skóra.

Wybory do Volkstagu Wolnego Miasta Gdańska w 1933 roku.

Z dokumentów dyplomatycznych wyraźnie wynika, że proces nazyfikacji Gdańska nie wzbudza polskich oporów. – Było nam obojętne, kto tam rządzi, byle nie naruszał statusu miasta i nie prześladował polskiej mniejszości – zaznaczył prof. Borodziej.

Początkowo „łagodna” polityka nazistów była oczywiście grą Hitlera, który chciał zyskać na czasie. Po kilku latach sprawa Gdańska i budowy korytarza eksterytorialnego łączącego go z Rzeszą stała się jednym z pretekstów agresji hitlerowskiej na Polskę. 1 września 1939 roku Niemcy rozpoczęli wojnę właśnie atakiem na Westerplatte i Pocztę Polską w Gdańsku. – Tego samego dnia senat Gdańska uchwalił przyłączenie miasta do III Rzeszy – mówi dr Magdalena Hułas z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.

Po wojnie obszar byłego Wolnego Miasta Gdańska został przyłączony do Polski zgodnie z postanowienia konferencji poczdamskiej. – Niemcy uznały te ustalenia ostatecznie dopiero podczas Konferencji Dwa Plus Cztery w 1990 roku – przypomniała dr Hułas. W obradach wzięły udział dwa państwa niemieckie oraz mocarstwa koalicji antyhitlerowskiej: Francja, USA, Wielka Brytania i ZSRR.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Narodowe Archiwum Cyfrowe

dodaj komentarz

komentarze


Sulechów z brygadą artylerii
Vipery wracają do Czech
Flight into the Future
Więcej Piorunów i Jelczy
Promień nie do zniesienia
Medycy bojowi na poligonie
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej
„Ślązak” czeka na modernizację
Złoto i brąz w sportach walki
Kosmiczny Bursztyn
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
Pokład okrętu… pod dachem
Medalowy finisz strzelców
Marsz z weteranem
Road to Life
MON zmienia system gotowości obronnej
Szef MON-u: Nie da się nas zastraszyć
Jakie zmiany w ustawie o obronie?
Borsuki w Poznaniu
Nowe łodzie wielozadaniowe na Bałtyku
Polskie systemy satelitarne w orbicie zainteresowań Grecji
Rezerwy do wyszkolenia
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
AI za sterami Gripena
Pancerny poligon
Bombowiec na dnie Bałtyku
Kolejny wyrok za strzały na granicy
Pancerny atak z wody
Gorący lipiec PKW Łotwa
Na unijnym szczeblu o współpracy z USA na rzecz bezpieczeństwa
St. szer. spec. Kuklik na podium Dancon March
Coraz więcej Krabów w Bolesławcu
Niemieckie Eurofightery przylecą na Air Policing do Polski
Nigdy nie zostawiamy swoich
Dwie rakiety i dron odrzutowy spadły na terytorium Polski
Wiceszef MON-u w Kijowie
Rosyjskie drony pod lupą wojskowych śledczych i ekspertów. Jak wygląda ich praca?
Sokół na ratunek w górach
Nowy kompleks dla artylerzystów z Jarosławia
Waryński liderem nieruchomości w PGZ-ecie
Nieznany obiekt na terenie Polski
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
Kolejne sukcesy „armii mistrzów”
„Horyzont” przedłużony
Ratunek pod ogniem
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Gwarancje BGK w finansowaniu rozwoju MŚP w sektorze obronnym i technologiach typu dual-use
Amunicja do Szerszeni
„Koalicja 26.2”, czyli pokaz zdolności i siły
„Kurs generalski” dla podoficerów
„Koalicja 26.2”, czyli chętni i wiarygodni
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
ORP „Albatros” w akcji
Flanka pod strażą
Zatrzymać masywny krwotok
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Jak prowadzić Leoparda?
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Okno dla gigantów
Constans historii
Generał z cienia
Ojcowie polskiej niepodległości
Samotna placówka
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO