moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Wielka Wojna, która zmieniła świat

Miała trwać kilka tygodni, a ciągnęła się przez ponad cztery lata i pochłonęła miliony istnień. Zakończyła epokę wielkich monarchii, których miejsce zajęły państwa narodowe, w tym Polska. 100 lat temu wybuchła I wojna światowa – największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich.

Arcyksiążę Franciszek Ferdynand z żoną Zofią kilka minut przed zamachem.

Serbski nacjonalista Gavrilo Princip 28 czerwca 1914 roku zastrzelił w Sarajewie arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, następcę tronu Austro-Węgier. Miesiąc później 28 lipca Wiedeń wypowiedział wojnę Serbii. – Austria chciała wykorzystać pretekst zamachu i za pomocą kilkutygodniowej wojny rozwiązać problem ruchów niepodległościowych Serbów i Chorwatów – tłumaczy Adam Piotrowski, historyk XX wieku.

Efekt domina

Na wieść o wojnie sojusznik Serbii – Rosja zarządziła mobilizację własnych wojsk. W tym momencie zaczął działać „efekt domina”. Skomplikowany system sojuszy międzynarodowych spowodował, że kolejne europejskie państwa przystępowały do wojny.

Do 6 sierpnia Ententa (fr. Porozumienie), czyli Francja, Wielka Brytania, Rosja i Serbia, do których przyłączyły się później Japonia, Włochy i Stany Zjednoczone stanęły do walki przeciw państwom centralnym: Austro-Węgrom i Niemcom wspieranym przez Turcję i Bułgarię.

Rozpoczęła się I wojna światowa, największy konflikt zbrojny na kontynencie europejskim od czasu wojen napoleońskich. Walki toczyły się w Europie, Azji, Afryce i na oceanach.



Czołgi i myśliwce

Wojna spowodowała jednocześnie ogromny rozwój technologii militarnych. – Na polach bitew pojawiły się samoloty, czołgi, broń chemiczna i okręty podwodne – wylicza Artur Kliś z Fundacji Pamięci Pierwszej Wojny Światowej, która chce powołać muzeum poświęcone temu konfliktowi.

– Wojnę wygra ten, kto pierwszy umieści działo kalibru 75 mm na pojeździe, zdolnym do poruszania się w każdym terenie – powiedział w sierpniu 1914 r. francuski płk Jean-Baptiste Estienne.

Dwa lata później nad Sommą pojawiły się brytyjskie czołgi. To te pojazdy dzięki pancerzowi odpornemu na karabiny maszynowe oraz mobilności przełamały niemieckie pozycje pod Cambrai w listopadzie 1917 roku.

W trakcie działań zbrojnych rozwinęło się też wojskowe lotnictwo. Do tej pory samoloty były używane głównie do obserwacji wrogich pozycji. Teraz powstały także myśliwce i bombowce.

Na frontach po raz pierwszy użyto także broni chemicznej. Najbardziej skuteczny okazał się gaz musztardowy zastosowany przez Niemców w lipcu 1917 roku pod Ypres. Zmarło wówczas 2 procent poparzonych nim osób. W czasie całej wojny obie strony użyły w sumie 111 tys. ton broni chemicznej, która zabiła ok. 100 tys. żołnierzy.


Podczas I wojny straty w ludziach były większe niż w którymkolwiek z poprzednich konfliktów. Walki pochłonęły przeszło 8 mln zabitych i ponad 20 mln rannych. – Wielu żołnierzy, szczególnie w trakcie brutalnej pozycyjnej walki na wyniszczenie, ginęło nie bezpośrednio od ran, ale od spowodowanych przez nie zakażeń – zwraca uwagę Adam Piotrowski. Do najbardziej krwawych bitew doszło pod Ypres, Marną, Cambrai, Verdun, Sommą i Gallipoli.

Sprawa polska

W szeregach trzech armii państw zaborczych walczyli także Polacy. Było ich, według różnych szacunków, od 2,9 do 3,5 mln. Ponad pół miliona z nich poległo, zmarło lub zaginęło.

Jednak w wybuchu wojny Polacy widzieli też szansę na niepodległość kraju i walczyli o nią w sformowanych u boku zaborców polskich formacjach. Zwolennicy sojuszu z Austro-Węgrami, wśród nich Józef Piłsudski, stworzyli 3 sierpnia 1914 roku polską 1 Kompanię Kadrową, a następnie Legiony Polskie.

Przemarsz 1 Kompanii Kadrowej przez Kielce w 1914 roku.

Natomiast w czerwcu 1917 roku we Francji powstała Armia Polska, do której zgłaszali się ochotnicy ze środowisk emigracyjnych. W 1918 r. na czele tej „Błękitnej Armii", nazwanej tak od koloru mundurów, stanął gen. Józef Haller. W tym samym roku po rewolucji lutowej w Rosji tamtejszy Rząd Tymczasowy pozwolił na formowanie Korpusów Polskich.

20 lat pokoju

Toczące się od czterech lat walki zaczęły wygasać na początku 1918 roku Wówczas bolszewicy, którzy w wyniku rewolucji październikowej przejęli władzę w Rosji, podpisali z Niemcami porozumienie, zrzekając się większości swoich ziem zachodnich. Pół roku później kryzys gospodarczy i wybuch rewolucji w Niemczech spowodował proklamowanie republiki i zmusił ten kraj do kapitulacji.

Rozejm pomiędzy II Rzeszą a wojskami sprzymierzonymi kończący działania zbrojne podpisano 11 listopada 1918 r. w wagonie kolejowym w lasku Compiegne pod Paryżem.

Marszałek Ferdinand Foch (drugi z prawej) przed wagonem kolejowym, w którym podpisano rozejm.

Tego samego dnia Rada Regencyjna w Warszawie przekazała dowództwo nad wojskiem polskim Józefowi Piłsudskiemu. Dzień ten uznawany jest za moment odzyskania przez nasz kraj niepodległości.

– Wybuch I wojny i klęska w niej wszystkich trzech zaborców umożliwiła nam odzyskanie wolności – podkreśla Artur Kliś. Jak dodaje skutkiem wielkiej wojny był też upadek starego porządku w Europie.

Skończyła się XIX-wieczna dominacja wielkich monarchii, a pojawiły się nowe państwa narodowe, wśród nich Austria, Węgry, Czechosłowacja czy państwa bałtyckie.

Mimo podpisania w Wersalu w 1919 roku przez państwa Ententy kończącego wojnę traktatu pokojowego z Niemcami, nie rozwiązano większości konfliktów na kontynencie. – To nie pokój, to zawieszenie broni na 20 lat –powiedział po ustaleniu warunków traktatu francuski gen. Ferdynand Foch. Jak się okazało jego słowa były prorocze. Dokładnie po 20 latach wybuchła jeszcze bardziej krwawa II wojna światowa.

REKLAMA

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: John Warwick Brooke, arch. Imperial War Museums, Narodowe Archiwum Cyfrowe, arch. Great War Primary Document Archive: Photos of the Great War

dodaj komentarz

komentarze


Witold Pilecki: twórca konspiracji w obozie Auschwitz
 
„Ratownik” od nowa
Pracowity tydzień flotylli
Dunkierka, czyli 80 lat od operacji „Dynamo”
Święto żołnierzy służących na misjach
Agent w generalskich szlifach
Patrioty z polskimi przyczepami
Polskie porty bardziej otwarte
Orzeczenia lekarskie żołnierzy będą ważne dłużej
Hełm pomoże oddychać chorym na COVID-19
„Nagroda specjalna” dla płk. Tomasza Bartkowiaka
Kontrakty na Raki i nowe mundury
Gotowi na „Defendera”
10 mln zł na zapomogi dla żołnierzy
Obradowała Rada Gabinetowa
Sukcesy sportowców w mundurach
Wojsko wspiera pensjonariuszy placówek opiekuńczych
Army of Medics
Nowy wiceminister w MON
NATO pozostaje w Iraku, Polska także
Pierwsze Leopardy 2PL odebrane
Akcja krwiodawstwa proobronnych
Podchorążowie za sterami Bielików
Wirtualny bieg na Monte Cassino na ostatniej prostej
Amerykanie odmładzają F-16
Miesiąc izolacji żołnierzy „Irini”
Komitet Wojskowy NATO o pandemii
Specjalsi świętują
Przeciwlotnicza Sona
Białe noce podhalańczyków
Granatniki dla GROM-u poszukiwane
Polskie F-16 w ćwiczeniach „Ramstein Alloy 20”
Prawdziwi wojownicy
Gen. Andrzejczak na wschodniej granicy
Partyzanci rozgromili ubeków
Widzieć i nie być widzianym
Wojsko przeciw wirusowi
Ćwiczenia z torpedą
Ostatnie prace przed „Defenderem”
Wirtualne strzelanie w Błękitnej Brygadzie
Online z mistrzami sportu
Co z tegorocznym MSPO?
Na misjach święta inne niż zwykle
Kierunek: Drawsko Pomorskie
„Harpun” do walki
W tym roku weterani stawiają na rehabilitację
Jakie podwyżki dla żołnierzy?
Koniec kijowskiego snu
Rosyjskie zagrożenie w kosmosie
Więcej pieniędzy dla żołnierzy na misjach
„Spartan” znów na Mazurach
F-16 kończą misję w Estonii
Na zakupy do sklepu AMW
Pancerniacy szykują się do misji w Afganistanie
Terytorialsi nie stracą dodatku
Prezydent Duda w Davos o przyszłości Sojuszu
Czas na praktyczne szkolenie studentów Legii
Rubiny w walce z epidemią
Pięcioro laureatów sportowego plebiscytu „Polski Zbrojnej”
Poćwicz z mistrzami sportu wojskowego!
Nowa strategia z podpisem prezydenta
NATO walczy z koronawirusem
MON nie wycofuje się z MSPO
Zostań w domu i czytaj „Polskę Zbrojną”

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO