Najpierw 28-dniowe szkolenie podstawowe, potem przysięga i trwające do 11 miesięcy szkolenie specjalistyczne – można już zgłaszać się do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, którą wprowadziła ustawa o obronie ojczyzny. MON określiło już szczegóły dotyczące m.in. powołania ochotników oraz możliwości zdobycia przez nich dodatkowych kwalifikacji.

Jeszcze do niedawna osoby zainteresowane służbą w wojsku mogły np. poza studiami na wojskowej akademii czy kursem oficerskim lub podoficerskim, zgłosić się do służby przygotowawczej. To ostatnie rozwiązanie zlikwidowała jednak obowiązująca od 23 kwietnia 2022 roku ustawa o obronie ojczyzny. Zamiast służby przygotowawczej pojawiła się nowa propozycja służby czynnej dla ochotników – dobrowolna zasadnicza służba wojskowa. Zgłoszenie się do niej to pierwszy krok na drodze do powołania w szeregi zawodowców.

Kto może się zgłosić?

MON przygotowało już szczegółowe przepisy dotyczące tego rodzaju służby. Zgodnie z nimi o powołanie do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej może ubiegać się osoba, która skończyła 18 lat, ma polskie obywatelstwo, zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej, nieposzlakowaną opinię i nie była karana za przestępstwo umyślne.

Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o powołanie do dowolnie wybranego szefa wojskowego centrum rekrutacji (to instytucja, która powstała zamiast dotychczas działających wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień). Obok kopii dokumentów tożsamości i poświadczających wykształcenie ochotnik może także dołączyć np. certyfikaty językowe, świadectwa ukończenia szkół, kursów lub zdobycia specjalizacji zawodowych, zaświadczenia o prawie wykonywania zawodu lub prawo jazdy.

Następnie, w ramach postępowania rekrutacyjnego, kandydat zostanie skierowany na badania, które mają stwierdzić, czy jest zdolny fizycznie i psychicznie do pełnienia służby wojskowej (dotyczy to tych osób, które nie mają jeszcze orzeczenia o zdolności). Gdy uzyska pozytywne orzeczenie, otrzyma decyzję o powołaniu.

Dwa etapy szkolenia

Dobrowolną służbę kandydat rozpocznie od 28-dniowego szkolenia podstawowego (dla absolwentów klas wojskowych objętych programami MON-u będzie ono krótsze o 16 dni). Pozna wówczas zasady musztry, regulaminy wojskowe oraz nauczy się podstaw posługiwania się bronią. – Okres szkolenia, w trakcie którego ochotnik będzie zdobywał wiedzę i podstawowe umiejętności żołnierskie, zakończy się uroczystym złożeniem przysięgi oraz wydaniem książeczki wojskowej – mówi płk Mariusz Muskus, szef Oddziału Uzupełnień Pokojowych i Służby Wojskowej w Zarządzie Organizacji i Uzupełnień P-1 Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

Żołnierze, którzy nie zdecydują się na kontynuowanie szkolenia, zostaną przeniesieni do rezerwy. Pozostali trafią na trwające do 11 miesięcy szkolenie specjalistyczne, połączone z wykonywaniem obowiązków na stanowisku służbowym. Będzie ono prowadzone m.in. w jednostkach wojskowych oraz centrach i ośrodkach szkolenia.

W trakcie szkolenia specjalistycznego dowódca będzie mógł wyznaczyć żołnierza na inne stanowisko niż to, które mu wcześniej przydzielono. Może się to stać na jego wniosek lub niejako „z urzędu”, w sytuacji np. pogorszenia stanu zdrowia, co uniemożliwi pełnienie służby na danym stanowisku, likwidacji lub zmiany tego stanowiska, pojawienia się potrzeb kadrowych jednostki czy konieczności uzyskania innych, przydatnych w służbie kwalifikacji. – Taka sytuacja będzie też wówczas, gdy żołnierz z różnych powodów utraci kwalifikacje wymagane do wykonywania swoich obowiązków służbowych. Na przykład jeśli ktoś służy jako kierowca, a zostanie mu zatrzymane prawo jazdy, to naturalne jest, że nie będzie mógł kontynuować służby na tym stanowisku – wyjaśnia płk Muskus.

W czasie szkolenia specjalistycznego żołnierz może zostać także czasowo delegowany do wykonywania zadań w innej jednostce na okres do trzech miesięcy. Przeniesienie takie będzie mogło nastąpić z uwagi na potrzeby szkoleniowe, rozformowanie jednostki lub zmniejszenie jej stanu etatowego.

Aby oferta dobrowolnej służby była atrakcyjna dla kandydatów, MON zadbało także o jej aspekt finansowy. Ochotnik będzie więc co miesiąc otrzymywał wynagrodzenie w wysokości najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego. Obecnie to 4560 zł brutto. Korzyści będzie jednak więcej – każdy, kto ukończy dobrowolną służbę, będzie miał pierwszeństwo w naborze w szeregi armii zawodowej, ale też – jeśli nie będzie chciał wstąpić do wojska – pierwszeństwo zatrudnienia na stanowiskach w administracji publicznej zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami.

Nowe uprawnienia na koszt wojska

Zachętą dla ochotników ma też być możliwość szkoleń na koszt armii. Już na etapie składania wniosku o powołanie do dobrowolnej służby, ochotnik będzie mógł wskazać, jakie nowe kwalifikacje i uprawnienia chciałby zdobyć. Na liście opracowanej przez MON do wyboru jest 11. Na koszt wojska będzie więc można zostać kierowcą (prawo jazdy kategorii „C”, „C+E”, „D”), operatorem sprzętu do robót ziemnych i tego typu urządzeń, operatorem maszyn i urządzeń dźwigowo-transportowych, nurkiem, skoczkiem spadochronowym, kucharzem, spawaczem. Chętni będą też mogli zdobyć uprawnienia do obsługi sprzętu inżynieryjnego, koparki, spycharki, spycharko-ładowarki, a także elektrowni polowych i mobilnych zespołów spalinowo-elektrycznych.

Ochotnik, który chce skorzystać z tej możliwości, będzie musiał podpisać dodatkową umowę z wojskiem. Będą w niej określone m.in. wysokość i zasady zwrotu kosztów szkolenia w przypadku, gdy dana osoba zakończy służbę przed zakończeniem szkolenia.

Dobrowolna służba także dla podchorążych

Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa będzie także automatycznie poprzedzała zawodową służbę wojskową w przypadku osób, które kształcą się w akademiach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach lub ośrodkach szkolenia. Oznacza to, że tacy kandydaci rozpoczną naukę jako żołnierze dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, a po jej zakończeniu zostaną powołani do armii zawodowej.

W przypadku podchorążych studiujących w akademiach wojskowych dobrowolna służba będzie trwała przez cały pierwszy rok kształcenia. Z kolei dla osób odbywających np. kursy w szkole podoficerskiej, centrum lub ośrodku szkolenia, a także kursy oficerskie w uczelni wojskowej czas jej trwania będzie zależał od okresu kształcenia. Przy programie nauki dłuższym niż 12 miesięcy dobrowolna służba potrwa przez pierwszy rok kształcenia, przy krótszym niż 12 miesięcy – służba ta będzie realizowana przez cały czas nauki.

Dobrowolną zasadniczą służbę wojskową będą odbywać również studenci szkolący się w ramach programu „Legia Akademicka” oraz studenci cywilnych uczelni biorący udział w programie stypendialnym MON-u.

Zgodnie z przepisami służba przygotowawcza, którą ktoś odbył przed wejściem w życie ustawy o obronie ojczyzny, będzie traktowana na równi ze szkoleniem podstawowym w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Oznacza to, że jeśli żołnierz po służbie przygotowawczej będzie zainteresowany kontynuacją służby, zostanie od razu skierowany na szkolenie specjalistyczne.