moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Polskie Państwo Podziemne – fenomen na skalę światową

Przez blisko sześć lat podczas trwania II wojny światowej funkcjonowało Polskie Państwo Podziemne. Było jedynym na świecie, które po stracie swego terytorium i znalezieniu się pod okupacją przybrało postać zorganizowanego państwa podziemnego ze wszystkimi atrybutami władzy. Miało swój rząd, parlament, wojsko, sądy, administrację i szkolnictwo.


Tajne komplety, Łopiennik 1941 rok. Ryszard Kurowski podczas lekcji języka polskiego na tajnych kompletach Fot. Adam Kurowski / Public Domain

Okres działalności Polskiego Państwa Podziemnego symbolicznie wyznaczają daty: 27 września 1939 roku i 1 lipca 1945. Jego narodziny łączy się z powołaniem w Warszawie, w przededniu jej kapitulacji, Służby Zwycięstwu Polski – podziemnej organizacji, na czele której stanął gen. bryg. Michał Tokarzewski-Karaszewicz. SZP stała się zalążkiem Związku Walki Zbrojnej, przemianowanego w lutym 1942 roku na Armię Krajową. Za datę symbolizującą kres PPP uznaje się dzień, w którym rozwiązano Radę Jedności Narodowej.

30 września 1939 roku prezydent RP Ignacy Mościcki został internowany w Rumunii i zrezygnował z prezydentury, a jego urząd przejął (na mocy obowiązującej konstytucji kwietniowej z 1935 roku) wyznaczony przez niego wcześniej Władysław Raczkiewicz. Nowy prezydent powierzył utworzenie rządu gen. dyw. Władysławowi Sikorskiemu. Generał został premierem Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie i Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych. Do czerwca 1940 roku rząd wypełniał swoją misję we Francji – w Paryżu, Angers i Libourne – a potem w Londynie.

Jedną z pierwszych decyzji nowego rządu było powołanie w listopadzie 1939 roku na terenie okupowanej Polski Związku Walki Zbrojnej. Przy ZWZ – dzięki porozumieniom zawartym pomiędzy: Polską Partią Socjalistyczną, Stronnictwem Ludowym, Stronnictwem Narodowym i Stronnictwem Pracy – powstał Polityczny Komitet Porozumiewawczy (PKP), który w marcu 1943 roku zmienił nazwę na Krajową Reprezentację Polityczną (KRP). Konstytucyjną władzę państwową sprawował Delegat Rządu na Kraj. Pierwszym, którego na to stanowisko wyznaczył na początku grudnia 1940 roku Rząd RP na Uchodźstwie, był Cyryl Ratajski. Po nim ten urząd sprawowali: Jan Piekałkiewicz, Jan Stanisław Jankowski, Stefan Korboński (jako pełniący obowiązki) i Jerzy Braun. Od 1944 roku delegat był równocześnie wicepremierem w Rządzie RP na Uchodźstwie.

Delegat Rządu na Kraj stał na czele Delegatury Rządu RP na Kraj, która kierowała pracą pionu cywilnego PPP. Delegatura miała swoje komórki w poszczególnych dzielnicach kraju, tworząc sieć cywilnej administracji podziemnej na szczeblu województw, a na niektórych terenach także na szczeblu powiatowym. Delegat kierował pracą kilkudziesięciu departamentów i biur odpowiedzialnych za poszczególne dziedziny życia społecznego. M.in. Departament Pracy i Opieki Społecznej odpowiadał za wspieranie Polskiego Czerwonego Krzyża i Rady Głównej Opiekuńczej, która na przykład zajmowała się rozdawnictwem żywności i odzieży oraz prowadzeniem domów noclegowych, a od 1942 roku Wydział Nauki w Departamencie Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaczął koordynować, organizowane wcześniej z oddolnej inicjatywy, akcje tajnego nauczania.

Od 1941 roku – jako organ koordynujący działania na polu walki z okupantem i wypracowujący normy postępowania obywatelskiego – funkcjonowało Kierownictwo Walki Cywilnej, któremu podlegało kilka wydziałów, m.in. sabotażowo-dywersyjny, rejestracji zbrodni niemieckich, informacji radiowej i sądowy. Ten ostatni miał prawo wydawać wyroki od kary infamii do śmierci. W komitetach sądowych byli ludzie o wszechstronnych i wysokich kwalifikacjach, co zapewniało wydawanie wyroków sprawiedliwych i dobrze umotywowanych. Ponadto każdy sądzony, choć często zaocznie, miał urzędowego obrońcę, przekładającego wszystkie okoliczności łagodzące. Większość wyroków wydawanych na volksdeutschów i Niemców była publikowana przed ich wykonaniem.

Politycznie działalność Delegata Rządu na Kraj wspierali głównie przedstawiciele stronnictw należących do PKP, a potem KRP. Inne partie również chciały mieć coś do powiedzenia. Coraz wyraźniejsze tendencje do rozszerzenia porozumienia politycznego doprowadziły do utworzenia na początku 1944 roku Rady Jedności Narodowej. 1 lipca 1945 roku odbyło się ostatnie zebranie Głównej Komisji RJN. Komisja, wcześniej upoważniona do działania w imieniu całej rady, rozwiązała ją. Ostatni przewodniczący RJN, a zarazem ostatni Delegat Rządu na Kraj, Jerzy Braun, zredagował deklarację i polecenia w imieniu polskiego podziemia. Dokumenty te przeszły do historii jako Testament Polski Podziemnej oraz Manifest do Narodu Polskiego i Narodów Zjednoczonych.

Co ciekawe, termin „Polskie Państwo Podziemne” w latach 1939–1945 nie był zbyt rozpowszechniony. Dopiero w ostatnim numerze z 1943 roku „Polski Walczącej – Żołnierza Polskiego na Obczyźnie”, tygodnika wydawanego w Londynie, Jan Karski szczegółowo wyjaśnił, co w Polsce nazywa się „władzą podziemną”, a co on nazwał w swojej publikacji „polskim państwem podziemnym”. Zresztą emisariusz z Polski w tekście częściej stosuje określenia: „ruch podziemny” czy „Polski Ruch Podziemny”. Z kolei w styczniu 1944 roku „Biuletyn Informacyjny”, wydawany przez Komendę Główną AK, użył terminu „Podziemne Państwo Polskie”.

SZUS

autor zdjęć: Adam Kurowski / Public Domain

dodaj komentarz

komentarze


Samotna placówka
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Vipery wracają do Czech
Szef MON-u: Nie da się nas zastraszyć
„Ślązak” czeka na modernizację
Nieznany obiekt na terenie Polski
Okno dla gigantów
„Koalicja 26.2”, czyli pokaz zdolności i siły
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
„Horyzont” przedłużony
Marsz z weteranem
MON zmienia system gotowości obronnej
Nowy kompleks dla artylerzystów z Jarosławia
Sokół na ratunek w górach
Coraz więcej Krabów w Bolesławcu
Ojcowie polskiej niepodległości
Kolejne sukcesy „armii mistrzów”
Sulechów z brygadą artylerii
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Wiceszef MON-u w Kijowie
Pancerny poligon
Amunicja do Szerszeni
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej
„Koalicja 26.2”, czyli chętni i wiarygodni
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
Flight into the Future
Promień nie do zniesienia
Gwarancje BGK w finansowaniu rozwoju MŚP w sektorze obronnym i technologiach typu dual-use
Nowe łodzie wielozadaniowe na Bałtyku
Pancerny atak z wody
ORP „Albatros” w akcji
„Kurs generalski” dla podoficerów
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu
Flanka pod strażą
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Ratunek pod ogniem
Kolejny wyrok za strzały na granicy
Więcej Piorunów i Jelczy
Gorący lipiec PKW Łotwa
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
Nigdy nie zostawiamy swoich
Medalowy finisz strzelców
Na unijnym szczeblu o współpracy z USA na rzecz bezpieczeństwa
Niemieckie Eurofightery przylecą na Air Policing do Polski
Medycy bojowi na poligonie
Zatrzymać masywny krwotok
Kosmiczny Bursztyn
Bombowiec na dnie Bałtyku
Constans historii
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Dwie rakiety i dron odrzutowy spadły na terytorium Polski
St. szer. spec. Kuklik na podium Dancon March
Generał z cienia
Polskie systemy satelitarne w orbicie zainteresowań Grecji
Road to Life
Jakie zmiany w ustawie o obronie?
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Jak prowadzić Leoparda?
Pokład okrętu… pod dachem
Rosyjskie drony pod lupą wojskowych śledczych i ekspertów. Jak wygląda ich praca?
Ważne odkrycie na Westerplatte
Waryński liderem nieruchomości w PGZ-ecie
Rezerwy do wyszkolenia
AI za sterami Gripena
Złoto i brąz w sportach walki
Borsuki w Poznaniu

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO