moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Generał Kościuszko – przyjaciel wolności

Stał się symbolem niezłomnej walki o wolność. Chciał ją wywalczyć dla Polski i Stanów Zjednoczonych, dla wyzyskiwanych na plantacjach bawełny niewolników i obrabiających pola chłopów pańszczyźnianych15 października mija 200. rocznica śmierci generała Tadeusza Kościuszki, przywódcy insurekcji i bohatera dwóch narodów. 

 

W Polsce gwiazda Kościuszki pełnią blasku rozbłysła na krótko przed insurekcją 1794 roku. Wówczas to zaczęły masowo ukazywać się poświęcone mu druki ulotne i medaliony z jego wizerunkiem. Ludzie widzieli w nim już nie tylko bohatera – traktowali go niemal jak zbawcę, jedyną nadzieję na ocalenie Rzeczpospolitej przed potężnymi sąsiadami. – W kraju zapanował kult Kościuszki, który umiejętnie podsycali go przedstawiciele znamienitych rodów, między innymi Izabela i Adam Czartoryscy, łożąc na ten cel pokaźne kwoty. Dziś powiedzielibyśmy, że Kościuszko został przez nich wypromowany – podkreśla Wojciech Kalwat z Muzeum Historii Polski. Dlaczego? – Zwolennicy powstania szukali człowieka, który mógłby stanąć na jego czele. A Kościuszko nadawał się do tego celu idealnie, gdyż ogromne rzesze Polaków mogły się z nim utożsamiać. Pochodził z drobnej szlachty, społeczny awans zawdzięczał przede wszystkim samemu sobie. Był zdolnym i doświadczonym żołnierzem, w dodatku człowiekiem rozpoznawalnym w świecie – wylicza historyk – Był bohaterem uniwersalnym. Tak zresztą jest do dziś ...

Saratoga, czyli historia wyczerpania

Tadeusz Kościuszko urodził się w 1746 roku w Mereczowszczyźnie (dzisiejsza Białoruś). Jako chłopiec przez pewien czas uczył się w lubieszowskim Kolegium Pijarów, stosunkowo szybko jednak zdecydował się na karierę wojskową. Wstąpił do nowo utworzonej Szkoły Rycerskiej, która w zamyśle jej założyciela króla Stanisława Augusta Poniatowskiego miała kształcić elity Rzeczpospolitej. Należał do wyróżniających się uczniów. Jako młody kapitan wyjechał kontynuować naukę do Francji. Tam zgłębiał tajniki budowy fortyfikacji, ale też studiował malarstwo i rzeźbę. Po powrocie do kraju zamierzał wstąpić do armii. Jednak ta go nie chciała. Po pierwszym rozbiorze Polski wojsko zostało poważnie zredukowane i dla ambitnego oficera po prostu zabrakło w niej miejsca. Kościuszko błąkał się trochę po Europie, by w połowie lat siedemdziesiątych zdecydować się na wyjazd za ocean. Impulsem stały się obiegające kontynent wieści o wojnie, jaką Amerykanie toczyli przeciwko Wielkiej Brytanii. Stawką była niepodległość tworzącego się kraju. Kościuszko dostrzegł w tym swoją szansę.

Do amerykańskiego wojska zaciągnął się w 1776 roku, a pierwszym poważnym zadaniem, jakie otrzymał, było fortyfikowanie Filadelfii. Potem budował obozy wojskowe, zaprojektował i wzniósł West Point, który uchodził wówczas za najpotężniejszą twierdzę w północnej Ameryce. Jednak chyba najbardziej zasłużył się w bitwie pod Saratogą.

Bitwa pod Racławicami, rys. Aleksandra Orłowskiego

 

W 1777 roku z terytorium Kanady wkroczyły do USA liczące 10-tysięcy żołnierzy, doskonale uzbrojone i zorganizowane oddziały brytyjskie. Amerykanie, dowodzeni przez gen. Horatio Gatesa, nie byli w stanie przeciwstawić się im w otwartym starciu. Zaczęli się więc cofać, ale jednocześnie inicjowali liczne akcje zaczepne i jak mogli opóźniali brytyjski marsz. – Kościuszko już wówczas wykazał się, projektując liczne przeszkody terenowe i kierując ich budową – podkreśla Wojciech Kalwat. Ale prawdziwy popis inżynierskich umiejętności dał fortyfikując Saratogę. Wycieńczeni długim marszem Brytyjczycy nie byli w stanie sforsować miasta, a przegrana przez nich bitwa miała niebagatelny wpływ na rezultat całej kampanii. Niedługo później po stronie Amerykanów otwarcie opowiedziała się Francja.

Na czym polegał kunszt Kościuszki? – Budując fortyfikacje, sięgnął po nowatorskie techniki. Po mistrzowsku wykorzystywał ukształtowanie terenu: góry, wzniesienia, bagna. Doskonałym przykładem jest West Point, który wyrósł na wzgórzach położonych tak, że można z nich było przykryć ogniem artylerii możliwie największy obszar – tłumaczy historyk. Amerykanie docenili jego zasługi mianując go generałem brygady i przyznając 250 hektarów ziemi oraz pokaźną nagrodę pieniężną.

Milicjant z kosą

Kościuszko wrócił do Polski w glorii bohatera, niezłomnego bojownika o wolność. Wkrótce nadarzyła się okazja, by tę opinię ugruntować. Obradujący w latach 1788–1792 Sejm Czteroletni postanowił zwiększyć armię, by przeciwstawić się rosnącemu zagrożeniu ze strony Rosji. Kościuszko został w niej mianowany generałem i otrzymał dowództwo jednej z dywizji. Wojska rosyjskie wkroczyły do Polski w maju 1792 roku. Kościuszko staje do obrony ojczyzny. Triumfuje w bitwie pod Zieleńcami, za co dostaje jeden z pierwszych orderów Virtuti Militari, później stawia silny opór pod Dubienką. Jednak losów wojny nie jest w stanie odwrócić. Tym bardziej że sam król staje po stronie prorosyjskiej konfederacji targowickiej i nakazuje wstrzymać walki. Dla Polski kończy się to drugim rozbiorem, dla Kościuszki emigracją. Do kraju wróci rok później, w przededniu insurekcji nazwanej potem od jego nazwiska. 24 marca 1794 roku na rynku w Krakowie składa przysięgę na wierność narodowi i zostaje naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej. Tak rozpoczyna się ostatnia kampania w dziejach I Rzeczpospolitej.

– Wówczas ostatecznie ugruntowała się legenda Kościuszki – podkreśla Wojciech Kalwat. – My pamiętamy go przede wszystkim ze zwycięskiej bitwy pod Racławicami, ale militarne talenty naczelnik potwierdził także w innych miejscach, choćby podczas oblężenia Warszawy. Wojska rosyjskie i pruskie nie mogły jej sforsować przez dwa miesiące. Kościuszko projektował umocnienia, odpowiednio rozmieszczał broniące się oddziały, a kiedy było trzeba sam prowadził kontruderzenia, na przykład w okolicach Powązek – wylicza Kalwat.

Przysięga Kościuszki na rynku krakowskim 24 marca 1794. Wikimedia

Podczas insurekcji korzystał z nowatorskich rozwiązań. Jedną z takich nowinek byli – wprowadzeni kilka lat wcześniej przez Kościuszkę – strzelcy wyborowi, wzorowani na amerykańskich Rangersach. Inną nowością, zastosowaną po raz pierwszy w czasie insurekcji, były zbrojne oddziały chłopów i mieszczan. Tu z kolei za przykład posłużyły znane z USA milicje obywatelskie, które rekrutowały przede wszystkim farmerów. – W XVIII wieku stosowana w Europie taktyka bitewna była bardzo schematyczna. A Kościuszko ten schemat rozbił. Rosjanie bardzo bali się oddziałów chłopskich, właśnie dlatego, że wyłamywały się z ogólnie obowiązujących zasad. Atakowały zaciekle, często nie reagując na wołania „pardon”, które były znakiem, że rosyjscy żołnierze się poddają. Po prostu wielu chłopów w ogóle nie wiedziało, co to znaczy – przyznaje historyk.

Kościuszko Polski nie zdołał ocalić. Ostatecznie połączone siły rosyjsko-pruskie wygrały, a Rzeczpospolita na skutek trzeciego rozbioru przestała istnieć. Sam naczelnik został ranny i trafił do niewoli. Marną pociechą dla niego pozostał fakt, że wrogowie się go bali, zwolennicy zaś coraz bardziej podziwiali. Caryca Katarzyna nazywała go „bestią”. Thomas Jefferson widział w nim „najczystszego syna wolności”. Ale pośród tych skrajnych opinii były też półcienie. Bo Kościuszko wymykał się ówczesnym schematom.

Mały Żółw daje fajkę

Kościuszki bali się nie tylko nieprzyjaciele. Przestraszył się go także król Stanisław August Poniatowski. – W przededniu insurekcji z niepokojem patrzył na jego rosnącą popularność. Kościuszko miał przecież opinię rewolucjonisty. A wszyscy przecież wiedzieli, co dzieje się w ówczesnej Francji – zauważa Kalwat. Dla Kościuszki wolność stanowiła nadrzędną wartość. Postrzegał ją przy tym nie tylko w wymiarze państwowym, lecz także społecznym. W Stanach Zjednoczonych stał się gorącym zwolennikiem wyzwalania czarnoskórych niewolników. Wszystkie pieniądze darowane przez amerykański Kongres przeznaczył na wykupywanie ich z niewoli i kształcenie. Wspierał też walczących o swoje prawa Indian. Słynne stało się jego spotkanie z jednym z wodzów – Małym Żółwiem, któremu podarował parę rewolwerów i radę, by używał ich przeciwko wszystkim, którzy zapragną zabrać jego ludowi wolność. W zamian dostał fajkę pokoju.

Swoje wolnościowe wizje realizował także po powrocie do Polski. – Im chłop ma więcej swobody, tym jest wydajniejszy – dowodził. W rodzinnym majątku ograniczył więc pańszczyznę mężczyznom,  kobiety zaś zwolnił z niej zupełnie. – To z pewnością nie podobało się okolicznej, konserwatywnej szlachcie – przyznaje Kalwat. Kościuszko podczas insurekcji podpisał Uniwersał połaniecki, który znosił w Rzeczpospolitej poddaństwo chłopów, ograniczał pańszczyznę i pozwalał im opuszczać ziemię, na której pracowali. – W gruncie rzeczy jednak zapisy dokumentu były umiarkowane. Już wtedy było wiadomo, że Kościuszko to rewolucjonista, ale nie taki, co to będzie ścinał głowę króla i magnatów – podkreśla historyk.

Naczelnik raczej kiepsko poruszał się za to w świecie polityki. – Był maksymalistą, nie rozumiał, że w międzynarodowych rozgrywkach często trzeba chodzić na ustępstwa, zawierać kompromisy – uważa Kalwat. Drażniło to na przykład Napoleona, który z jednej strony nazywał go „bohaterem północy”, z drugiej miał za naiwnego idealistę.

Po zwolnieniu z rosyjskiej niewoli Kościuszko na krótko wyjechał do USA, później do Francji, a wreszcie osiadł w Szwajcarii. Brał udział w organizowaniu Legionów Polskich, ale do kraju nie wrócił. Zmarł 15 października 1817 roku w Szwajcarii. Dziś spoczywa na Wawelu, a jego nazwisko znane jest bez mała na całym świecie. Pomnik Kościuszki stoi na dziedzińcu najbardziej prestiżowej amerykańskiej uczelni wojskowej, którą stał się West Point, a jego imię nosi najwyższy szczyt Australii. – Kościuszko to jeden z najpopularniejszych naszych bohaterów, między innymi dlatego, że jego życie stanowi odzwierciedlenie polskich losów na przełomie XVIII i XIX wieku: walczył o wolność, był więziony, stał się emigrantem, a potem powstańcem – wylicza Kalwas. Kościuszko był trochę, jak sama Polska.

Łukasz Zalesiński

autor zdjęć: WCEO

dodaj komentarz

komentarze


Wielofunkcyjny scyzoryk
 
Wojskowe awanse
W NATO o zwiększeniu obecności militarnej USA w Polsce
Polacy zatrzymali bolszewicką nawałę
Piknik ze smakiem
„Operacja Wuhan”: Biegi na orientację
„Operacja Wuhan”: Judo mężczyzn
Obrady Rady Unii Europejskiej
Szykują się zmiany w wojskowych emeryturach
Zielonka dla Patriotów
High Confidence Operations
„Legia Akademicka” w cyberprzestrzeni
Rozdarty subkontynent
Polscy żołnierze otworzą w Libanie nowy rozdział
Kolejne NUR-y do modernizacji
Cienka niebieska linia
Najkrwawsze starcie Powstania Warszawskiego
Polscy lekkoatleci mistrzami Europy
Desant z transportowca-giganta
Terytorialsi – ćwiczą i pomagają
Wyróżnienia dla żołnierzy i wyjątkowy awans
Wozy amunicyjne do Raków
Rivalry on Closed Sea
Posłowie o kondycji polskiego przemysłu obronnego
Awanse generalskie na Święto Wojska Polskiego
W Polsce będzie więcej żołnierzy z USA
Irańskie szachy
Jak dojechać na defiladę 15 sierpnia
Nowelizacja ustawy o weteranach w Sejmie
A Wave of Alliances
Zmiany emerytalne dla żołnierzy
Terytorialsi na poligonie w Wędrzynie
Spełniliśmy swój obowiązek
Święto Wojska Polskiego – relacja na żywo
Kobiety w armii chcą mieć piłkarską reprezentację
Śladami Pierwszej Pancernej
Najpierw „Sonda”, później promocja
Przysięga śląskich terytorialsów
Pokonani swoją własną bronią
XV Bieg Katorżnika – najbardziej błotnista edycja
Wojna wywiadów
Wojenne „pamiątki” bezpiecznie zniszczone
Śląskie obchody wojskowego święta
Następcy okrętów OHP
Rozpoczynamy nową erę
Przez krew zdobyty Śląsk
F-35 wylądowały w Powidzu
Igrzyska dla Polonusów
Jedna misja, jeden zespół
Zmiana ustawy o weteranach trafiła do Sejmu
„Pułaski” wrócił do kraju
A Torn Subcontinent
Czarny odchodzi do cywila
Defilada w powietrzu
Morska Bryza w pobliżu Krymu
Nominacje generalskie w Święto Wojska Polskiego
„Operacja Wuhan”: Spadochroniarstwo
Świętuj z wojskiem na piknikach!
Warszawa walczy, wracamy
Prezydent przedłużył misję „Sophia”

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO