moja polska zbrojna
Strona którą odwiedzasz korzysta z plików cookies. Ustawienia dotyczące tych plików można zmienić w opcjach przeglądarki używanej do przeglądania Internetu.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o plikach cookies przeczytaj Politykę cookies.
Jeśli ustawienia cookies nie zostaną zmienione, podczas przeglądania strony informacje automatycznie zapisywane będą w pamięci Twojego urządzenia.
Nie pokazuj mi więcej tego komunikatu: kliknij tutaj

Bohaterowie z lilijkami

Przeprowadzili akcję pod Arsenałem, zamach na Franza Kutscherę, walczyli w powstaniu warszawskim i uprzykrzali życie okupantowi akcjami małego sabotażu. Szare Szeregi powstały 27 września 1939 roku. Przed wybuchem powstania w konspiracyjnych strukturach działało już ponad 15 tys. dziewcząt i chłopców. Polscy harcerze tworzyli największą młodzieżową organizację podziemną w okupowanej Europie.

27 września 1939 roku, dzień przed kapitulacją Warszawy. Na ul. Noakowskiego 12 w mieszkaniu Stanisława Borowieckiego, szefa Głównej Kwatery Męskiej Związku Harcerstwa Polskiego trwa zebranie. Kilkunastu członków Naczelnej Rady Harcerskiej podejmuje decyzję, by organizacja przeszła do konspiracji.

– Wybuch II wojny postawił przed harcerzami nowe zadania – mówi Witold Kamecki, harcerz i historyk II wojny światowej. Podkreśla, że od pierwszych dni września harcerze brali udział w walkach w obronie kraju. – Tamtego dnia władze konspiracyjnego harcerstwa postanowiły, że podstawowym celem organizacji będzie wychowanie poprzez walkę i naukę – wyjaśnia historyk.

REKLAMA

Dziś – jutro – pojutrze

Nadal obowiązywały zasady zawarte w przedwojennym prawie i przyrzeczeniu harcerskim, jednak do jego roty dodano słowa: „Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę w Szarych Szeregach, tajemnic organizacyjnych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia".

W 1940 roku organizacja przyjęła kryptonim „Szare Szeregi”. Pierwszym naczelnikiem konspiracyjnego harcerstwa został Florian Marciniak „Nowak”. Gdy aresztowało go gestapo 6 maja 1943 roku, jego miejsce zajął Stanisław Broniewski „Orsza”. Dowodził on do 3 października 1944 roku, kiedy zastąpił go Leon Marszałek „Adam”.

Początkowo ze względu na wymogi konspiracji do Szarych Szeregów przyjmowano tylko młodzież od 17. roku życia. Potem pojawiła się konieczność stworzenia programu dla młodszych chłopców. Dlatego w listopadzie 1942 roku zreorganizowano konspiracyjne struktury i wprowadzono trzy grupy wiekowe: Zawiszacy (12–15 lat), Szkoły Bojowe (15–17 lat) i Grupy Szturmowe (powyżej 18. roku życia). – Szare Szeregi stały się największą młodzieżową organizacją podziemną w okupowanej Europie, która w połowie 1944 roku skupiała ponad 8 tys. harcerzy i przeszło 7 tys. harcerek – podaje Kamecki.

Program harcerstwa zawierał się w haśle „Dziś – jutro – pojutrze”. „Program każdego z trzech wymienionych szczebli wieku borykał się z tymi samymi zagadnieniami. Jak żyć dziś – w niewoli, jak przysposabiać się do życia jutro – w okresie walki jawnej, jak to się mówiło przełomu, jak wreszcie przysposabiać się do życia pojutrze – do odbudowy uwolnionej Polski”, opisywał „Orsza” w książce „Całym życiem”.

Mały sabotaż

Zgodnie z tym programem Zawiszacy byli szkoleni w ratownictwie i łączności, uczyli się też na tajnych kompletach, nie brali za to udziału w działaniach przeciw okupantowi. Ich starsi koledzy z Bojowych Szkół angażowali się do walki, ale bez użycia broni. Przygotowywali się do służby w oddziałach rozpoznawczych, zwiadowczych i łączności, uczęszczali na tajne komplety.

Do ich zadań należał też tzw. mały sabotaż, czyli działania propagandowe mające podtrzymywać na duchu Polaków. Malowali na murach napisy ośmieszające Niemców, rysowali znak Polski Walczącej, zrywali niemieckie flagi. Wśród najgłośniejszych akcji było zerwanie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika czy namalowanie znaku Polski Walczącej na pomniku Lotnika. Pierwszą przeprowadził Aleksy Dawidowski „Alek”, autorem drugiej był Jan Bytnar „Rudy”.

Harcerze brali też udział w propagandowej akcji „N” skierowanej do Niemców i polegającej na podrzucaniu im dywersyjnych ulotek i gazetek. Zbierali także przekazywane do Armii Krajowej informacje dotyczące rozmieszczenia wojsk niemieckich w ramach akcji WISS, czyli Wywiad i Informacja Szarych Szeregów.

Walka do końca

W bezpośredniej walce z okupantem mogli brać udział najstarsi. Tworzyli Grupy Szturmowe podporządkowane Kierownictwu Dywersji AK, które uczestniczyły w akcjach bojowych i dywersyjnych. W 1943 roku z Grup Szturmowych wyodrębniono Batalion „Zośka”. W jego skład wchodził oddział specjalny „Agat”, który z czasem przekształcił się w batalion „Parasol”. Zadaniem „Agatu” była likwidacja wysokich rangą funkcjonariuszy SS i policji.

Najsłynniejsze operacje przeprowadzone przez harcerzy to m.in.: akcja pod Arsenałem – odbicie 26 marca 1943 roku 21 więźniów, w tym Jana Bytnara „Rudego”, udany zamach na Franza Kutscherę, szefa policji i SS dystryktu warszawskiego 1 lutego 1944 roku czy odbicie 49 więźniów z transportu do Oświęcimia w nocy 20 maja 1943 roku, znane jako akcja pod Celestynowem.

W ramach Szarych Szeregach samodzielnie funkcjonowała Organizacja Harcerek pod kryptonimem „Związek Koniczyn”, a od 1943 roku „Bądź Gotów”. Ich komendantką była Józefina Łapińska. Harcerki przygotowywały się i prowadziły pomocniczą służbę: sanitarną, łącznościową i wywiad, a także opiekowały się sierotami i więźniami. Jednocześnie młodzież harcerska przygotowywała się do walki w szkołach podchorążych, studiowała na tajnych kompletach.

Czas na otwartą walkę z okupantem nadszedł wraz z wybuchem powstania warszawskiego. W szeregach AK walczyły m.in. harcerskie bataliony „Zośka”, „Parasol”, „Wigry” i „Gustaw”. Dwa pierwsze należały do najlepiej wyszkolonych i uzbrojonych powstańczych oddziałów. Harcerki służyły jako sanitariuszki, łączniczki i przewodniczki w kanałach, a Zawiszacy stanowili większość obsady Harcerskiej Poczty Polowej.

Za swoją walkę harcerze zapłacili wysoką cenę. – W czasie okupacji zginęło ok. 5 tys. członków Szarych Szeregów: zostali zamordowani podczas śledztw i w obozach koncentracyjnych, zabici w akcjach bojowych lub zginęli w powstaniu – wylicza historyk.

17 stycznia 1945 roku naczelnik „Adam” rozwiązał Szare Szeregi. „Ludziom bardzo ciężko było się rozstać po tylu latach wspólnej, twardej służby. Wiadomo było, że za chwilę jedni pójdą do niewoli, a inni będą usiłowali się wydostać z ludnością cywilną. Każdy w swoją nieznaną drogę. Zamiast pożegnania wszyscy stali na baczność i mówili rotę harcerskiego przyrzeczenia”, wspominał „Orsza”.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


Rosomaki dla Bułgarii?
Czarna Dywizja mistrzem wojska w futsalu
Afgańska misja z nowymi siłami
Raki w fazie testów
16–30 kwietnia 1918 – poszukiwania polskiego króla
Polacy na straży pokoju na Półwyspie Koreańskim
Ustawa degradacyjna przyjęta przez rząd
Antoni Macierewicz w Kanadzie o rosyjskiej agresji
Na pomoc żydowskiemu Westerplatte
Nowe drony dla specjalsów
Amerykańskie inwestycje w obronność krajów bałtyckich
Walki żołnierzy na gali Armia Fight Night
Francja inwestuje w obronność
W drodze do Santiago de Compostela
75 lat temu wybuchło powstanie w warszawskim getcie
Kompania manewrowa gotowa do misji
Drugi dzień obrad NATO w Brukseli
Agat: zmieniamy zasady gry
Będzie więcej dróg o znaczeniu obronnym
Hiszpanie modernizują armię
WAT Rekrut pomoże przyszłym studentom
Zbrodnia w Katyniu i propaganda
Sportowcy z WAT wygrali VII Puchar Rektorów
Na jakich zasadach powrót do armii?
Argentyńska zagadka
Żonkile dla bohaterów getta
Polacy szkolą irackich żołnierzy
Co z kierowcami pojazdów uprzywilejowanych?
Ministrowie obrony w Brukseli
Eksperci dyskutowali o WOT
Trzecia zmiana gotowa do misji w Rumunii
Bliski Wschód – definicja chaosu
Weterani przygotowują się do startu w Invictus Games
Prezydent podpisał ustawę budżetową na 2018 rok
Polacy pod fryzyjską flagą
Dziesiąte święto stołecznego garnizonu
Raport z płonącego getta
Myśliwce F-16 dla Chorwacji
Trzy medale biatlonistek na mistrzostwach świata
Bryza już lata nad Morzem Śródziemnym
Sport – przepustka do wojsk specjalnych?
Minister obrony na spotkaniu w Rumunii
Walczyli i zginęli dla Polski
Posłowie debatowali o modernizacji
Ćwierć wieku współpracy z amerykańskimi gwardzistami
Atak z wody i spod wody
„Sophia” z polskim akcentem
Przyszłość lotnictwa
Zbrojeniowe inwestycje świętokrzyskiej politechniki
Trzy miesiące w lodach Antarktydy
Narodziny kłamstwa: berlingowcy w Katyniu
Minister Błaszczak: nie zapomnimy o katyńskiej zbrodni
Szer. Karolina Pilarska mistrzynią Polski w maratonie
Beryle dla Nigerii
Mój ojciec widział katyńskie doły śmierci

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO