moja polska zbrojna
Strona którą odwiedzasz korzysta z plików cookies. Ustawienia dotyczące tych plików można zmienić w opcjach przeglądarki używanej do przeglądania Internetu.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o plikach cookies przeczytaj Politykę cookies.
Jeśli ustawienia cookies nie zostaną zmienione, podczas przeglądania strony informacje automatycznie zapisywane będą w pamięci Twojego urządzenia.
Nie pokazuj mi więcej tego komunikatu: kliknij tutaj

Szare Szeregi przeciwko UB

Do działania natchnęła ich lektura „Kamieni na szaniec”. Tak jak słynni warszawscy harcerze postanowili odbić aresztowanego kolegę. Dzięki znakomicie zaplanowanej akcji Szarym Szeregom udało się z łowickiego więzienia UB uwolnić około 80 osób. I to bez choćby jednego wystrzału.

– W połowie stycznia 1945 roku przez Łowicz przeszedł front sowiecki, struktury konspiracyjne po rozkazach ostatnich dowódców Armii Krajowej i Szarych Szeregów formalnie rozwiązywały się – wspomina ks. prałat Stefan Wysocki, ostatni żyjący uczestnik akcji. W czasie służby w Szarych Szeregach posługiwał się pseudonimem „Ignac”. Wkroczenie do Łowicza przedstawicieli władzy ludowej u boku Sowietów niemal natychmiast rozpoczęło falę represji. Mieszkańcy miasta położonego między Warszawą a Łodzią, a więc w przedwojennej Polsce Zachodniej, nagle odczuli na sobie takie same prześladowania, jakich doznawali już mieszkańcy wschodniej części kraju.

Masowe aresztowania, brutalne przesłuchania, szykany, wywózki na Sybir stały się narzędziem w walce o „nową Polskę”. Władza nie skończyła jeszcze wojny z Niemcami, nie zdążyła okrzepnąć, a już zaczęła zadawać ciosy dotychczasowym sojusznikom. Celem działań władz komunistycznych byli przede wszystkim członkowie organizacji i ugrupowań konspiracyjnych, w tym harcerze z Szarych Szeregów. Młodzi chłopcy, którzy w czasie okupacji niemieckiej zrywali propagandowe plakaty, malowali na murach patriotyczne hasła czy prowadzili rozpoznanie dla oddziałów partyzanckich, zostali „wrogami ludu”.

REKLAMA

„Rudego” odbili? Odbijmy „Cyfrę”

Jedną z wielu ofiar szeroko zakrojonych aresztowań dokonywanych przez funkcjonariuszy UB był młody harcerz Zbigniew Feret „Cyfra”. Wtrącono go do więzienia przy ul. Kurkowej w Łowiczu za posiadanie odbiornika radiowego. Już w trakcie śledztwa zarzut rozszerzono. Harcerza Szarych Szeregów zupełnie bezpodstawnie oskarżono o współpracę z Gestapo.

– Wszyscy harcerze, członkowie Szarych Szeregów, byliśmy złączeni braterską więzią. Wszyscy czytaliśmy konspiracyjne wydania „Kamieni na szaniec”. Jak wielkie ta lektura odcisnęła na nas piętno przekonaliśmy się sami, kiedy aresztowano jednego z nas, Zbyszka Fereta „Cyfrę” – mówi ks. Wysocki. Podczas narady, gdy dyskutowali nad szansą odbicia kolegi z rąk UB, Kazimierz Chmielewski „Gryf” wypalił nagle: „Jak to, to „Rudego” w Warszawie odbili, a my „Cyfrę” tutaj zostawimy?”. – Te słowa przekonały nas wszystkich – wspomina „Ignac”.

Musieli działać szybko, zanim „Cyfra” wraz z innymi więźniami zostałby wywieziony na Syberię. Uczestników operacji podzielono na dwie grupy, nadano im wszystko mówiące nazwy „Akcja” i „Ubezpieczenie”. Pięcioosobowy oddział „Akcja” podszedł pod mury więzienia. Dwóch harcerzy przebranych było za milicjantów konwojujących trzech „bandytów”. Wcześniej Marian Szymański „Wędzidło” i Jerzy Miecznikowski „Wienciądz” przecięli druty telefoniczne, uniemożliwiając w ten sposób wezwanie pomocy przez obsadę więzienia.

Sukces bez wystrzału

Jeden z „milicjantów” podał przez wizjer dokument strażnikowi. Podejrzliwy wartownik zażądał dodatkowych wyjaśnień, ale uchylił drzwi. To wystarczyło. Harcerze siła wtargnęli na dziedziniec i rozbroili zaskoczonego funkcjonariusza. Grupa ruszyła w głąb więzienia, rozbrajając po drodze kolejnych strażników. Nagle Bogdan Józewicz „Grom” zasygnalizował uczestnikom przeprowadzającym akcję, że ktoś dobija się do bramy aresztu. Okazało się, że to dwaj ubecy, którzy przybyli po aresztantów. Harcerze nie stracili zimnej krwi i dalej odgrywali swoje role. Funkcjonariusze zostali wpuszczeni do środka, a następnie rozbrojeni.

Dużo bardziej niebezpieczna sytuacja wytworzyła się, gdy jeden z niezauważonych strażników rzucił się „Wędzidle” na plecy. Wywiązała się szamotanina. Milicjanci wyczuli swoją szansę i ruszyli funkcjonariuszowi na pomoc. Ostudził ich dopiero dźwięk przeładowywanej broni. Strzały nie były potrzebne.

Akcja trwała ok. 40 minut. Po obezwładnieniu całej załogi więzienia i dwóch niespodziewanych gości, z aresztu uwolniono prawie 80 osób. W celach zostawiono jedynie Niemców i volksdeutschów. Dla bezpieczeństwa „Cyfrze” polecono, by trzymał się na końcu grupy uwolnionych. Miało to zatrzeć wrażenie, że to właśnie on był celem akcji.

8 marca to nie tylko święto kobiet

Niestety, część uczestników postąpiła wyjątkowo lekkomyślnie i po udanym rozbiciu więzienia pozostała w mieście. Aresztowano „Wędzidłę” i „Wienciądza”, wraz z całymi rodzinami, a także Józefa Wolskiego „Jurka”. Ujęty został również „Gryf”, który jako członek grupy rozbrajającej był łatwo rozpoznawalny. Jeszcze gorzej postąpił Wojciech Tomczyk „Kmicic”, który zabrał ze sobą pistolety do szkoły, co również zakończyło się aresztowaniem.

„Gryf”, „Kmicic” i „Jurek” otrzymali wyroki śmierci, zamienione później na 10 lat więzienia. Nieletniemu wówczas „Gromowi” od razu zasądzono 10-letnią odsiadkę. Wyszli na wolność w 1947 roku na mocy amnestii. – NKWD i UB uważały nas za wyjątkowo niebezpieczny element i interesowały się naszym środowiskiem jeszcze w latach 50. minionego wieku. Nie potrafili sobie wyobrazić, jak chłopcy, w większości siedemnasto-, osiemnastoletni, byli w stanie zaplanować i wykonać z powodzeniem taką akcję – opowiada ks. Wysocki. – Przez wiele lat po wojnie spotykaliśmy się, składaliśmy sobie życzenia, przesyłaliśmy pocztówki z pozdrowieniami „z okazji 8 marca”. To jedyne, co mogliśmy zrobić, bo w tamtej epoce musieliśmy nabrać wody w usta. Niewtajemniczeni dziwili się, dlaczego mężczyźni składają sobie życzenia w tym dniu – dodaje.

Aleksander Szycht

autor zdjęć: ze zbiorów MWP

dodaj komentarz

komentarze

~Baska
1489697160
ciekawa historia :)
A1-15-C5-75

LOT uczcił legendarnych cichociemnych
Drugie miejsce „Machałka” w Diamentowej Lidze
Polscy politycy po szczycie NATO: uzyskaliśmy to, co chcieliśmy
„Baltops ’17” – nie tylko na wodzie
Rozpoznać cel – polscy piloci na misji w Kuwejcie
Głos pomordowanych
Szwajcarski noblista z wykładem na WAT
„Baltops 2017”: sojuszniczy desant w Ustce
Śmigłowcowy przetarg pod lupą CBA
Płk Ignacy Matuszewski – bohater, o którym trzeba pamiętać
Bronić i wspierać
Będą podwyżki dla pracowników wojska
Czy żołnierze pokonają Gortata?
Państwa Grupy Wyszehradzkiej chcą bliższej współpracy
Nowy samolot dla VIP-ów
Order Virtuti Militari ma już 225 lat
Dowództwo Generalne świętuje
Arktyczny marsz Rosji
Wakacje dla dzieci żołnierzy
Krystyna Skarbek, czyli polski Bond
Podchorążowie pod flagą NATO
MON dobrze zrealizowało budżet
Szkolenia i kursy dla terytorialsów
Żołnierze walczyli na Turnieju im. Feliksa Stamma
Polki wojskowymi mistrzyniami świata!
Muzeum Gryf. Czołgi zamiast dywizjonu rakiet
Powstanie iwienieckie
Nóż w wojsku, czyli 1001 sposobów wykorzystania narzędzia
Skok dla Antosi
Bliskowschodni taniec Trumpa
Grupa Wyszehradzka – wspólnota zagrożeń i celów
MON chce zmienić kluczowe dla wojska ustawy
Kwiatek dla weterana
Wniosek o wotum nieufności odrzucony
Czarnogóra już w NATO
Polska kluczowym krajem wschodniej flanki NATO
„Pierścień ’17” w Orzyszu
Polskie drony na eksport
Trwa odbiór pierwszego Gulfstreama
Żołnierze walczą o medale w walce w bliskim kontakcie
Comarch na targach Pro Defense
Metoda na samobójcę
„Różaniec” w rozsypce
„Dragon” jakiego jeszcze nie było
Jastrzębie na posterunku
Odnaleziono grób ostatniego żołnierza wyklętego?
„Noble Jump '17” – test mobilności szpicy NATO
Medal Florence Nightingale dla polskiej pielęgniarki
Hiszpański desant
Polscy komandosi pomogli uwolnić zakładników w Afganistanie
Przetarg czy z wolnej ręki? Posłowie dyskutowali o samolotach dla VIP
Orzysz, tu wykuwa się siła NATO
Szefowie sztabów V4 debatują w Krakowie
Afganistan – kolejna zmiana rozpoczęła dyżur
Kawaleria wywalczyła awans do klasy okręgowej
W Senacie dyskutowano o wojskach obrony terytorialnej

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO