moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
„Niepolscy” powstańcy wielkopolscy

 

Kpr. Rübstück, Francuz z Alzacji przymusowo wcielony do Heimatschutzu, który podczas walk o dworzec kolejowy w Chodzieży przeszedł na stronę powstańców; Afrykanin Sam Sandi, żołnierz eskadry powstańczej oraz Chińczyk Chen Defu, który walczył w składzie kompanii barcińskiej – te postacie symbolizują udział ochotników innych narodowości w wielkopolskim zrywie. 

 

„Oddziały niemieckie narodowości polskiej”

Służba Straży i Bezpieczeństwa (Wach- und Sicherheitsdienst) była formacją powołaną w listopadzie 1918 roku w Wielkim Księstwie Poznańskim. Jej zadaniem było utrzymywanie bezpieczeństwa i porządku publicznego. W założeniu miała składać się w połowie z Niemców, a w połowie z Polaków. W praktyce, żołnierze narodowości polskiej, odpowiedzialni za rekrutację ochotników, do „części polskiej” zapisywali Polaków z polskimi nazwiskami, a do „części niemieckiej” zapisywali… również Polaków, tyle że tych, którzy mieli niemieckobrzmiące nazwiska. W raportach wysyłanych do Rad Żołnierskich różnych szczebli wszystko było „in ordnung”. Formacja otrzymała mundury armii niemieckiej i była wyposażona w niemiecką broń wydzieloną przez niemieckie okręgi wojskowe zgodnie z zapotrzebowaniem przesłanym do organów kwatermistrzowskich. Gdy wybuchło powstanie do walk włączyli się Polacy służący w tej formacji. To sprawiło, że Niemcy mieli problem ze zdefiniowaniem przeciwnika. Przez pierwsze dni powstania w ich meldunkach i raportach przewijała się fraza, że „atakują nas niemieckie oddziały narodowości polskiej”. Sprawa, pod względem narodowościowym, była jednak bardziej skomplikowana, niż się Niemcom wydawało. Wśród kilkunastu tysięcy powstańców, którzy w pierwszej fazie powstania chwycili za broń, było ok. 300 osób nie mających narodowości polskiej. W olbrzymiej większości byli to niedawni jeńcy wielkiej wojny.

Rysunek Leona Prauzińskiego

Każdy polski zryw miał swojego ilustratora. Dla powstańców styczniowych był nim Artur Grottger. Sylwetki polskich legionistów podczas wielkiej wojny utrwalił Leopold Gottlieb. Serię szkiców i obrazów o powstaniu wielkopolskim i powstańcach wykonał z kolei Leon Prauziński. W książce „W marszu i w bitwie” na jednym z rysunków, będącym raczej karykaturą, przedstawił trzech egzotycznych uczestników powstania. Patrząc od lewej byli to: kpr. Rübstück, Francuz z Alzacji; Kameruńczyk Sam Sandi oraz Chińczyk Chen Defu, który walczył w składzie kompanii barcińskiej.

Sam Sandi w 12 Eskadrze Wywiadowczej

Zdjęcie z albumu por. pil. Antoniego Katarzyńskiego (poległ 21.09.1920 r.), przedstawia sześciu żołnierzy (w tym trzech pilotów) 12 Eskadry Wywiadowczej. Drugi od lewej w górnym rzędzie siedzi z laseczką sierż. pchor. pil. Katarzyński. Pierwszy z prawej w dolnym rzędzie siedzi czarnoskóry żołnierz, ze ściereczką przerzuconą przez ramię, nalewający do szklanki płyn z oplecionej wikliną karafki. Lekko uśmiechnięte twarze żołnierzy pozwalają przyjąć z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że płyn w karafce wodą nie jest.

Podczas wielkiej wojny w szeregach Armii Republiki Francuskiej było ok. 160 tys. żołnierzy pochodzących z Afryki. Służyli oni w batalionach strzelców senegalskich. Wielu z nich dostało się do niemieckiej niewoli i było wykorzystywanych do różnego rodzaju prac na rzecz niemieckiej gospodarki. Po zakończeniu wojny powrócili do Francji. Kilku, z różnych względów, pozostało na terenie byłego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Jeden z nich, Kameruńczyk Sam Sandi, został żołnierzem formującej się 1 Wielkopolskiej Eskadry Polnej, która w 1920 roku została przemianowana na 12 Eskadrę Wywiadowczą. Przeszedł z eskadrą jej cały szlak bojowy podczas powstania wielkopolskiego, wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu służby pozostał w Polsce i założył rodzinę. Przeszedł na katolicyzm i na chrzcie otrzymał imię Józef. Utrzymywał się z uczestnictwa w walkach zapaśniczych. Zmarł nagle w 1937 roku. Jego potomkowie żyją w Polsce.

Chińczyk katolik Józef Zdzisław Czendefu w kompanii barcińskiej

Chińczyk Chen Defu urodził się w 1885 roku w Mandżurii w mieście Dalian. Gdy miał 7 lat umarli jego rodzice. By przeżyć, musiał żebrać. Chłopcem zaopiekował się kpt. Kazimierz Skorotkiewicz, Polak w służbie carskiej. Zabrał Chińczyka do bazy w Port Artur. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej Chen Defu był tłumaczem, gońcem i ordynansem kapitana. Na wojnie, jak na wojnie – kpt. Skorotkiewicz dostał się do niewoli japońskiej. Po uwolnieniu powrócił do Priwiślańskiego Kraju zabierając ze sobą Chińczyka. W Warszawie Chen Defu nauczył się stolarstwa i zaczął pracę w fabryce mebli Chojnackiego. Fabrykant wysłał go do swojej rodziny w Barcinie na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Tam Chen Defu zafascynował się polską kulturą i spolszczył się (Rosjanie powiedzieliby, że „opolaczyłsia”). W 1907 roku przeszedł na katolicyzm. Na chrzcie przyjął imiona Józef Zdzisław. Został członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Jeszcze przed wybuchem wielkiej wojny został naczelnikiem oddziału „Sokoła” w Barcinie. Cały czas posiadał obywatelstwo chińskie, dlatego Niemcy nie mogli zmobilizować go do swojego wojska. Przez pewien czas, w obawie przed internowaniem, musiał się ukrywać. 4 stycznia 1919 roku, gdy w Barcinie wybuchło powstanie, wstąpił na ochotnika do formującej się kompanii barcińskiej, w składzie której walczył o wyzwolenie powiatów jarocińskiego i pleszewskiego. Po przeformowaniu powstańczych oddziałów w regularne wojsko, służył w 4 kompanii 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich. W 1920 roku wstąpił do jednego z pułków Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu wojny powrócił do Barcina, gdzie zajął się stolarstwem. W 1924 roku rozpoczął starania o nadanie polskiego obywatelstwa, które uzyskał w 1933 roku. „Pan Czendefu uważa się za Polaka, ma przekonania narodowe i nie zamierza wcale powracać do swojej ziemi ojczystej, odległej Mandżurii. Z Chinami – jak mówi – nic go teraz nie łączy – opuścił je przed 30 laty – z Polską – wszystko” jak donosił w 1935 roku „Kurier Poznański”.

Wojenny zapas żołnierskiego szczęścia Alzatczyka Rübstücka

Alzatczyk Rübstück miał dosyć wojny. W wyniku odniesionej na froncie rany został uznany za inwalidę, jednak pomimo zakończenia działań wojennych nie został zwolniony z niemieckiego wojska. Zdezerterował z zamiarem powrotu w rodzinne strony, jednak 8 stycznia 1919 roku został aresztowany przez niemieckich żołnierzy na dworcu kolejowym w Chodzieży. Niemcy nie patyczkowali się z dezerterami. Uznali, że zasłużył na karę śmierci. Wyrok miał zostać wykonany za pomocą granatu trzonkowego przywiązanego dezerterowi do worka mosznowego. Granat został odbezpieczony, a żołnierze odsunęli się na kilkanaście metrów od skazańca. Jednak w tym momencie rozpoczęła się strzelanina i atak powstańców na dworzec w Chodzieży. Zaskoczeni żołnierze natychmiast zajęli stanowiska strzeleckie wzdłuż toru kolejowego i rozpoczęła się walka o dworzec. Dezerter wiedział, że zostało mu 7 sekund życia – tyle czasu pracował zapalnik. Zaczął żegnać się z życiem. Ale eksplozja nie nastąpiła. Skazaniec policzył do 100 i zrozumiał, że granat okazał się niewybuchem. Ostrożnie go odwiązał, podciągnął i zapiął spodnie, podbiegł do najbliższego karabinu maszynowego i trzema uderzeniami „swoim” granatem rozbił głowy obsłudze, wyrównując bieżące rachunki. Następnie obrócił broń i ogniem skrzydłowym rozpoczął ostrzeliwanie niemieckich pozycji. To zakończyło walkę. Dworzec został zdobyty, a do powstania dołączył następny ochotnik. Został wyznaczony na dowódcę sekcji wywiadowczej w batalionie 4 Pułku Strzelców Wielkopolskich, w którym pozostał aż do zakończenia wojny polsko-bolszewickiej. Gdyby ta nieprawdopodobna scena przejścia kpr. Rübstücka na stronę powstańców znalazła się w filmie fabularnym o powstaniu wielkopolskim, widzowie uznaliby, że scenarzystę poniosła fantazja.

Przytoczone wyżej przypadki mogą świadczyć o tym, że polskość była dla tych kilkuset cudzoziemskich ochotników na tyle atrakcyjna i pociągająca, że zdecydowali się narazić dla niej życie.

ppłk Andrzej Łydka z Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, pasjonat historii

dodaj komentarz

komentarze


Żołnierz poprowadził reprezentację lekkoatletów do triumfu w mistrzostwach Europy
Mistrzynie z Glasgow w szeregach armii
Trzecia Setka Komandosa
Pancerna walka w mieście
Wynagrodzenia podchorążych po nowemu
Wybieramy mistrzów sportu powszechnego w 2018 roku
Trening na wieżowcu i nad wodą
Getting on an Even Keel
Wizja marszałka prysła w Rydze
Hunt for “the Butcher of Vukovar”
Pokonać strach przed ogniem
Drugie życie Wilczego Szańca
„Gra o tron”, sezon I – Dymitriada
Nowi generałowie w Wojsku Polskim
Pogromcy czołgów poszukiwani
Żołnierze gotowi do misji „Sophia”
Panie bez taryfy ulgowej
„Northern Sojourn ’19” z Polakami
PGZ wyremontuje ORP „Czernicki”
Niezwykłe spotkanie weteranów afgańskiej misji
To był realny plan odbudowy Polski
Polacy dzielą się doświadczeniem logistycznym
Szef MON-u z wizytą w Chorwacji
W poszukiwaniu fregat ekspedycyjnych
Mogiły bohaterów pod szczególną ochroną
Szef NATO w Warszawie
Odwiedź „kuźnię generałów”
„Zoom na proobronność”
Fuzja w ramach PGZ
Pamiętajmy o grobach bohaterów Niepodległej
Śmierć „Zapory”
Rusza program „cyber.mil z klasą”
Spotkanie ministrów obrony państw NATO
201 maratonów w 201 krajach
Szczyt USA–Korea bez porozumienia
Cel – bezpieczna Europa
Co dalej w relacjach z Iranem po konferencji bliskowschodniej?
Generała Andersa akces do NATO
W Warszawie rozmawiano o pokoju na Bliskim Wschodzie
Artylerzyści na „Dynamic Front ‘19”
Kampania wyborcza poza armią
12 Brygada 20 lat w NATO
Jak uzdrowić zbrojeniówkę?
Jak ORP „Piorun” walczył o Clydebank
Iceman Challenge. Do złota zabrakło niewiele
Otwarte drzwi
Jastrzębie dyscyplinują rosyjskie myśliwce
MON uspokaja: „Wisła” zgodnie z harmonogramem
W Brukseli o bezpieczeństwie
Brąz Rudyka w mistrzostwach świata w kolarstwie torowym
PKW „Pułaski”: pierwszy sprawdzian w zespole NATO
19 medali żołnierzy
MP5: pierwszy z NATO
Okrętowa grupa zadaniowa ćwiczyła na Bałtyku
„Dysk” – kobieca strona Armii Krajowej
„Spirit of Ostra Brama” już na Cytadeli
Grupa V4 uczciła rocznicę wejścia do Paktu

Ministerstwo Obrony Narodowej Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Żandarmeria Wojskowa Inspektorat Uzbrojenia Inspektorat Implementacji
Innowacyjnych Technologii Obronnych
Dowództwo Garnizonu Warszawa

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO